Dwór Jabłonowskich

Dwór w Olchowej w gminie Iwierzyce, stanowi zabytek o charakterze dworskim z XVIII–XIX wieku, jego budynek wykonano z konstrukcji drewniano‑murowanej. Wieś Olchowa ma historię sięgającą XIV wieku, pierwotnie związana z klasztorem w Tyńcu, a następnie przechodząca przez różne szlacheckie rody, w tym Jabłonowskich, Rylskich i Dolińskich. Dwór wzniesiono na początku XIX wieku dla Katarzyny i Alojzego Jabłonowskich. Dwór w Olchowej położony był w otoczeniu drzew stanowiących relikty dawnego założenia parkowego. Obiekt został przekształcony w wyniku modernizacji, podczas której część ścian uzupełniono cegłą. Budynek wzniesiono w konstrukcji mieszanej, drewniano-murowanej. Był to obiekt parterowy, dwutraktowy, na rzucie prostokąta, z ryzalitem w południowo-wschodniej części fasady oraz z dobudowanym gankiem w elewacji zachodniej. Dach siodłowy, czterospadowy, kryty blachą, miał kalenicę usytuowaną w kierunku północ-południe i był przełamany trzema kominami – dwoma skrajnymi i jednym środkowym. Kominy rozmieszczono w linii kalenicy, przy czym środkowy z nich został dodatkowo zaakcentowany w bryle. Dwór posadowiono na wysokim fundamencie dostosowanym do równego poziomu terenu, z widoczną podmurówką. Naroża budynku ujęto w proste lizeny. W elewacji północnej znajdowały się oryginalne drzwi klepkowe w romby, nabijane ćwiekami kowalskimi. Wewnątrz zachował się jeden oryginalny komin kaflowy (niemontowany), a pod podłogą istniała sklepiona kolebkowo piwnica. W późniejszym okresie wnętrze przekształcono, wydzielając pomieszczenia mieszkalne i adaptując budynek na cele wielorodzinne. Okna miały formę prostokątną; część z nich, szczególnie w elewacji zachodniej, zachowała pierwotną stolarkę. Założenie dworsko-parkowe posiadało czytelny układ kompozycyjny, z dworem usytuowanym w centralnej części oraz drzewostanem rozlokowanym zarówno osiowo, jak i peryferyjnie. Na planie sytuacyjnym z 1968 roku widoczny był układ ścieżek oraz rozmieszczenie zieleni wysokiej i niskiej, w tym alei dojazdowej. Założenie stanowiło przykład typowej siedziby ziemiańskiej regionu ropczycko-sędziszowskiego, z zachowanym reliktem układu przestrzennego i substancją zabytkową o cechach architektury drewniano-murowanej z XIX wieku.

Źródło: Archiwum WUOZ z/s w Przemyślu Del. Rzeszów