†

Synagoga "Nowa"

Rozrost liczebny członków Wyznaniowej Gminy Żydowskiej w drugiej poł. XIX w., a także wzrost zamożności jej członków spowodował rozpoczęcie przygotowań do budowy nowej synagogi w Olszytnie. Została ona wzniesiona w 1877 r. przy obecnej ul. Grunwaldzkiej 9.
W 1873 r. gmina zwróciła się do władz regencji królewieckiej o zezwolenie na nabycie gruntu w sąsiedztwie zamku. Odpowiedź była odmowna, ze względu na obawy, że obszerny gmach nowej synagogi zaburzy zharmonizowany krajobraz zamku i jego najbliższej okolicy. Ostatecznie Związek Synagog Prus Wschodnich (Synagogenverbands) zakupił, za 1500 Marek[1.1] od parafii ewangelickiej niespełna ćwierć hektarową działkę przy ul. Miłakowskiej (Liebstädterstrasse 5, dzisiaj ul. Grunwaldzka 9).
W 1877 r. wzniesiono na niej nową synagogę. Wzorowana była ona na świątyni znajdującej się w Wiedniu, przy Tempelgasse, zaprojektowanej przez Ludwiga Förstera[1.2], z tym że synagoga olsztyńska łączyła wątki architektury mauretańskiej i neogotyckiej.
Synagoga została splądrowana i podpalona podczas tzw. Nocy Kryształowej 09/10.11.1938 roku. Gmach został rozebrany najprawdopodobniej jeszcze w czasie II wojny światowej. Współcześnie w tym miejscu znajduje się budynek wielorodzinny, przylegający do hali sportowej i siedziby klubu. Od strony ul. Grunwaldzkiej zachowana jest licowana skarpa synagogalnej parceli z reliktami ogrodzenia.

Tuż obok synagogi, też przy ulicy Grunwaldzkiej znajdował się żydowski dom starców i rabinówka (dom duchownych). Swoją siedzibę miał tutaj także Żydowski Związek Gminy.

https://sztetl.org.pl/pl/miejs...-w-olsztynie-ul-grunwaldzka-9<

br />