🏭 Cukrownia Kluczewo w Stargardzie
🔹 Okres przedwojenny (1884–1939)
Cukrownia Kluczewo (niem. Zuckerfabrik Klützow) została założona w 1883 roku przez grupę lokalnych właścicieli ziemskich z powiatu pyrzyckiego. Spółkę wpisano do rejestru 11 lutego 1883 r., a zakład rozpoczął produkcję już 16 września 1884 roku.
Główne fakty:
-
Pierwszy kapitał wynosił 855 000 marek, a akcjonariusze zobowiązani byli do uprawy buraka cukrowego.
-
Pierwsza kampania trwała do stycznia 1885, przetworzono wtedy 15 168 ton buraków.
-
Początkowo transport buraków odbywał się kolejkami ciągniętymi przez konie.
-
Cukrownia była stale rozbudowywana: już w 1904 roku dzienny przerób wynosił 934 tony, a sieć kolejek wąskotorowych rozciągała się na 100 km.
-
Zakład posiadał własną elektrownię, 60 mieszkań dla pracowników, kantynę, zakładową straż pożarną oraz ogrody przydomowe.
Produkty:
Oprócz cukru białego wytwarzano także syrop z dodatkiem miodu wrzosowego, suszone wysłodki, płatki ziemniaczane i buraczane.
Znaczenie lokalne:
Cukrownia była jednym z największych pracodawców i zakładów przemysłowych w regionie. W sezonie zatrudniano nawet kilkaset osób, głównie z firm budowlanych ze Stargardu.
🔹 Okres wojenny (1939–1945)
W czasie II wojny światowej cukrownia nadal działała, lecz uległa militaryzacji i przystosowaniu do gospodarki wojennej. W jej sąsiedztwie utworzono podobóz jeniecki, w którym przebywali:
Więźniowie pracowali w warunkach przymusu przy produkcji cukru.
W 1945 roku, wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej, fabryka została całkowicie zdemontowana:
-
100% urządzeń technologicznych wywieziono do ZSRR jako „zdobycze wojenne”.
-
Budynki zostały uszkodzone w czasie demontażu – często burzono ściany, aby wyciągnąć maszyny.
-
Pozostawiono tylko ruiny fundamentów i puste hale.
🔹 Odbudowa po wojnie (1945–1948)
Zdewastowaną cukrownię przejęto formalnie 11 sierpnia 1945 r. od przedstawicieli Armii Czerwonej. Polscy inżynierowie zastali puste hale, brak surowca, dokumentacji i ludzi.
Decyzją władz państwowych Cukrownia Kluczewo została wytypowana jako sztandarowa inwestycja odbudowy Pomorza Zachodniego.
🔧 Odbudowa rozpoczęła się w 1948 r.:
-
Dyrektorem został inż. Zbigniew Kuncewicz – doświadczony odbudowujący cukrownię w Świdnicy.
-
Sprowadzono aparaturę z niszczonych cukrowni Godków, Kunratowice, Choszczno, Okunica i Polic.
-
Do pomocy oddelegowano 600 junaków z organizacji "Służba Polsce" oraz 900 robotników.
W grudniu 1948 r. uruchomiono pierwszą kampanię. Pierwszy worek cukru z powojennej produkcji został wysłany na Zjazd Zjednoczeniowy PPR i PPS w Warszawie jako symbol odradzającego się przemysłu.
🔹 Okres powojenny i współczesność (1948–2004)
W latach powojennych Cukrownia Kluczewo zmagała się z problemami inwestycyjnymi. W ciągu 30 lat wymieniono aż 14 dyrektorów. Dopiero kadencja dyrektora Stanisława Grabiasa (1977–1998) przyniosła stabilizację i rozwój.
📈 Wzrost produkcji:
W 1982/83 roku cukrownia zajęła 1. miejsce w Polsce pod względem efektywności – uzyskano 14,6 kg cukru z 100 kg buraków.
🛠️ Modernizacje i innowacje:
-
Komputerowe sterowanie gotowaniem cukru,
-
Nowoczesna oczyszczalnia ścieków (3000 t/24h),
-
Nowe wirówki, prasy, krajalnice,
-
System paletowania wysłodków,
-
Automatyczne linie pakowania.
🏗️ Silos cukrowy (2004):
-
Największy w Polsce i jeden z największych w Europie,
-
Pojemność: 50 000 ton cukru,
-
Wysokość całkowita: 57 m,
-
Automatyzacja umożliwia pracę bez operatorów,
-
Koszt: 10 mln zł, sfinansowany w całości ze środków zakładu.
W 2002 roku cukrownia została włączona do Krajowej Spółki Cukrowej „Polski Cukier” S.A., a od 2005 roku funkcjonuje jako jej oddział w Stargardzie.
🧠 Ciekawostki i znaczenie społeczne
-
Cukrownia posiadała własną straż pożarną, basen, świetlice, drużyny harcerskie i zespół teatralny.
-
Wielu pracowników mieszkało w domach służbowych z ogródkami i ziemią pod uprawę.
-
W latach 40. i 50. organizowano wydarzenia kulturalne: projekcje filmowe, wieczory kolędowe, koncerty i odczyty.
-
Komin fabryczny został symbolicznie obalony po wojnie przez polską dyrekcję jako znak końca niemieckiej ery zakładu.
Opracowanie Wojtek Szuba na podstawie "Olszewski Edward Cukrownia Kluczewo w Stargardzie - 120 lat działalnosci(1884-2004)"
