Stare Miasto – osiedle i obszar MSI w Śródmieściu Warszawy, najstarsze osiedle na terenie współczesnego miasta i kolebka miasta Warszawy. Ze względu na swoją wartość historyczną w 1980 roku zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Historyczny obszar Starego Miasta (Starej Warszawy) ograniczają mury miejskie, a współczesny Wisła od wschodu, Most Śląsko-Dąbrowski i aleja "Solidarności" od południa, ulica Miodowa od zachodu oraz ulice Długa, Mostowa i Boleść od północy.



Centralnym punktem Starego Miasta jest Rynek Starego Miasta, przy którym znajdują się Muzeum Literatury, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy oraz Pomnik Syrenki i od którego odchodzą uliczki Wąski Dunaj, Nowomiejska, Krzywe Koło, Celna, Jezuicka, Świętojańska i Zapiecek. Na starówce znajduje się także plac Zamkowy z Zamkiem Królewskim. Stare Miasto od północy i zachodu odgrodzone jest zabytkowymi murami i wyschniętą fosą, w północnej części stoi Barbakan. Od wschodu dostęp utrudnia skarpa wiślana oraz tak zwana Gnojna Góra, na której znajduje się punkt widokowy. Stare Miasto jest jednym z najpopularniejszych celów turystycznych w Warszawie.



Historia



Historia Starego Miasta sięga końca XIII wieku, kiedy to w rejonie dzisiejszego pałacu pod Blachą na skarpie wiślanej, nad rzeczką Kamionką, umiejscowiono przeniesiony z Jazdowa gród. Wkrótce w pobliżu tego grodu ulokowano nową osadę nazwaną "Warszową" (od imienia "Warsz") – było to osiedle na prawie chełmińskim umiejscowione na trakcie z Czerska do Zakroczymia, o który oparto zachodnim bokiem centralny rynek miasta. Względem niego wytyczono sieć uliczek, odchodzących parami z każdego z narożników placu. Lokacja Starej Warszawy przypisywana jest księciu mazowieckiemu Bolesławowi II oraz mieszczanom i kupcom toruńskim.



Nowe miasto uzyskało charakterystyczny dla zakładanych na prawie chełmińskim układ urbanistyczny. Centrum osady stanowił prostokątny rynek o wymiarach 90 na 73 metry, a z każdego z jego narożników wychodziły po dwie prostopadłe względem siebie uliczki. Środek rynku zajął ratusz, a wzdłuż rynkowych pierzei znalazło się 40 posesji. Na terenie całej osady, otoczonej początkowo wałem ziemnym, a potem murami obronnymi, znalazło się 12 ulic oraz około 150 posesji. Nietypowo, bo poza rynkiem, umieszczono kościół parafialny – znalazł się w połowie drogi między rynkiem a rezydencją książęcą. Łączna powierzchnia osady wyniosła około 20 hektarów. Układ urbanistyczny Starego Miasta pozostał niemal niezmieniony do czasów współczesnych.



Rozwojowi grodu w tym rejonie sprzyjały warunki naturalne oraz położenie. Miejscowość założona została na skraju Równiny Warszawskiej, nad doliną rzeki Wisły tworzącą w tym rejonie trzy terasy: zalewową, średnią oraz wydmową. Tworząc skarpę wiślaną budowały w tym miejscu wybitne walory nie tylko widokowe, ale i obronne. Rozległe równiny sprzyjały natomiast rozwojowi rolnictwa. Ponadto na rozwój osady wpłynęło położenie na skrzyżowaniu dawnej drogi lądowej łączącej miasta flandryjskie przez Gdańsk i Toruń z Rusią oraz drogi wodnej z południa na północ Polski.



Osada dobrze rozwijała się w XIV wieku, szczególnie za czasów księcia Trojdena, gdyż to za jego panowania miało miejsce najważniejsze wydarzenie tego okresu o charakterze europejskim. W 1339 roku, dnia 4 lutego w kościele św. Jana rozpoczął się proces polsko-krzyżacki. Aby mógł on być zorganizowany w Warszawie, potrzeba było wystarczającej ilości miejsc noclegowych, wyżywienia oraz ludzi wykształconych. Dodatkowo było to miasto neutralne (było wtedy częścią niezależnego od Polski księstwa mazowieckiego), było otoczone murem, a więc bezpieczne, z kościołem, który mógł pomieścić 126 świadków. Akta procesu zawierały też pierwszy znany opis Starego Miasta. Trojden mógł też przyczynić się do powstania herbu Warszawy, gdyż od jego herbu (był to smok, rzadki motyw heraldyczny) najpewniej wywodzi się warszawska Syrenka. W XIV wieku kształtują się władze miejskie z wójtem na czele.



W 1402 roku z Czerska przeniesiono do Warszawy kapitułę, a 4 czerwca 1413 roku dokonano ponownej lokacji oraz usankcjonowania prawnego miasta. W 1431 roku, w związku z kilkoma wcześniejszymi pożarami (1374, 1384) wydano zakaz budowy domów drewnianych w obrębie murów miejskich, co znacząco przyczyniło się do rozwoju miasta. W XV wieku rozwój nieco zwolnił, choć Stara Warszawa wciąż odgrywała ważną rolę. Szczyt rozwoju przypadł na XVI wiek, mimo iż w 1526 roku, po inkorporacji Mazowsza do Korony Warszawa stała się miastem mniej znaczącym. Wtedy też nadszedł koniec mniejszości żydowskiej mieszkającej w Starej Warszawie, miała ona nawet swoją synagogę na ulicy Żydowskiej (rejon dzisiejszego Wąskiego Dunaju). Rozwój gospodarczy miastu przyniosło znakomite położenie geograficzne. W 1579 roku liczba mieszkańców Starej Warszawy mogła wynosić około 5 tysięcy mieszkańców.



Jednakże dzięki centralnemu położeniu Starej Warszawy w Rzeczpospolitej Obojga Narodów polscy królowie zaczęli przebywać tu coraz dłużej. W 1569 roku w Lublinie zdecydowano, że tu odbywać się będą sejmy – z tym wydarzeniem związana jest kolejna wielka inwestycja: stały most przez Wisłę, drugi po toruńskim, który powstał u wylotu ulicy Mostowej i istniał w latach 1573-1603. W 1607 roku pożar strawił sporą część zabudowy, w 1611 roku na Zamek Królewski swój dwór na stałe przeniósł król Zygmunt III Waza. Powstał wtedy pierwszy drewniany wodociąg, doprowadzający wodę do miasta z rzeki Bełczącej. Z czasem, ze względu na brak miejsca, Stare Miasto zaczęło tracić na znaczeniu, a po powstaniu w latach 1621-1624 wałów zygmuntowskich osada zaczęła się rozrastać poza murami. Stare Miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone podczas potopu szwedzkiego (1655-1660), ale ze względu na stołeczność szybko się odbudowało, już w 1674 roku Stara Warszawa liczyła przeszło 3 tysiące mieszkańców.



W XVIII wieku rola Starej Warszawy powoli spadała, coraz większe stawały się problemy z uporządkowaniem i zagospodarowaniem ulic. W II połowie XVIII wieku Stare Miasto było już w 90% murowane, jednak bogata ludność zaczęła powoli wyprowadzać się w inne rejony Warszawy. 18 kwietnia 1791 roku uchwalono prawo o miastach, które wydzielało administracyjnie Stare Miasto jako cyrkuł, a jednocześnie włączyło w granice Warszawy wszystkie okoliczne osiedla i jurydyki. W 1792 zakazano grzebania zmarłych na terenie miasta, za czym poszła likwidacja cmentarza przy kolegiacie św. Jana. Za czasów Królestwa Polskiego planowano wyburzenie sporej części kamienic w celu wybudowania szerokich traktów wiodących do Zamku Królewskiego, skończyło się jedynie na wytyczeniu w 1818 roku placu Zamkowego. Wkrótce całkowicie zabudowano mury miejskie, rozebrano ratusz.



Pod zaborami postępowała pauperyzacja społeczeństwa Starego Miasta, a najważniejsze instytucje, podobnie jak "centrum" miasta przeniosło się w okolice placu Teatralnego – tam też umiejscowił się miejski ratusz. Po wybudowaniu Cytadeli Stare Miasto znalazło się na uboczu. Na początku XX wieku mieszkańcy Starego Miasta byli biedni, a warunki mieszkaniowe były tragiczne. Dzielnica kojarzona była z nędzą. Pewna rewitalizacja zaczęła się dopiero w okresie międzywojennym, kiedy przedsięwzięto renowację fasad na Rynku Starego Miasta, wnętrz Zamku Królewskiego oraz odkryto pozostałości murów miejskich. Usunięto targowiska z Rynku Starego Miasta i Szerokiego Dunaju. U podnóża Starego Miasta zaczęto budowę nadwiślańskich bulwarów.



Stare Miasto zostało znacznie uszkodzone podczas II wojny światowej, w szczególności podczas bombardowań 17 oraz 25 września 1939 roku. W planach przebudowy Warszawy jako miasto niemieckie (tzw. plan Pabsta) Stare Miasto miano pozostawić jako dowód ciągłości niemieckiego osadnictwo na tych ziemiach. O wiele poważniejsze zniszczenia przyniosło jednak powstanie warszawskie – cała dzielnica została opanowana przez powstańców już 1 sierpnia. Niemcy przypuścili generalny szturm na Stare Miasto 11 sierpnia, dzielnica stała się powstańczą twierdzą i poddała się dopiero 2 września 1944 roku, wcześniej żołnierze ewakuowali się kanałami przez właz na placu Krasińskich. W wyniku powstania i później systematycznego niszczenia miasta najstarsza i najbardziej zabytkowa część miasta leżała w gruzach, zniszczonych było 90% budynków. Tuż po wojnie planowano pozostawienie zrujnowanego Stare Miasta jako pamiątki przeszłości[1], ostatecznie jednak postanowiono odbudować zabytkową dzielnicę.



W latach 1945-1947 podjęto odgruzowanie dzielnicy i zabezpieczenie zachowanych fragmentów, a w 1952 roku przystąpiono do odbudowy, skutecznie zamieniając Stare Miasto z siedliska nędzy w zabytkowy kompleks o znaczeniu międzynarodowym – kamienice dostosowano do nowoczesnych warunków mieszkaniowych odtwarzając jednocześnie zabytkowe fasady z zachowaniem autentycznych fragmentów przedwojennych. Zdecydowano się zachować średniowieczny układ ulic oraz wyeksponować zachowane fragmenty zabudowy. Najważniejsze prace wykonano do 1954 roku. Wiele robót wykonali sami warszawiacy w czynie społecznym. Odbudową kierowali Mieczysław Kuzma, Piotr Biegański i Stanisław Brukalski przy ogromnej współpracy konserwatorów zabytków, w tym prof. Jana Zachwatowicza. Na Podzamczu wyburzono większość zabudowań i urządzono park. W 1971 roku zapadła decyzja o sfinalizowaniu dzieła odbudowy poprzez wzniesienie Zamku Królewskiego.



Stare Miasto jest jedyną w skali świata dzielnicą zabytkową w pełni zrekonstruowaną po zniszczeniach wojennych. Praca tysięcy ludzi nad odbudową poskutkowała wpisaniem w 1980 roku Starego Miasta na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Informującą o tym tablicę wmurowano na Zapiecku.







Źródło:

Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]

Powstał w 1868 roku jako Szpital Najświętszej Marii Panny na Pradze.
1807–1825 – podczas wojen napoleońskich istniejące w tym miejscu obiekty zajęto na lazaret wojskowy. Po ich rozbiórce powstały w tym miejscu koszary..
1825–1830 – po likwidacji budynki koszarowe zamieniono na lazaret, lekarzem naczelnym był dr Walerian Klecki.
1866 – Warszawę opanowała epidemia cholery, co wymusiło przekształcenie lazaretu w szpital dla zarażonych (zmarłych grzebano na pobliskim cmentarzu cholerycznym).
1868 – po wygaszeniu epidemii Rada Główna Opiekuńcza podjęła decyzję o założeniu szpitala miejskiego pod nazwą „Szpital Najświętszej Marii Panny na Pradze”. Stanowisko pierwszego Lekarza Naczelnego pełnił dr Zygmunt Dobierzewski.
1895 – pierwsza rozbudowa szpitala, powstały dwa murowane budynki, do terenu szpitalnego włączono przylegające tereny powojskowe. Powstał oddział dla chronicznie chorych.
1900 – kontynuacja rozbudowy, powstał obiekt od ulicy Panieńskiej.
1910 – powstały budynki w głębi posesji, inicjatorem był drugi lekarz naczelny, dr Władysław Kryze.
1912 – w nowym pawilonie powstał Oddział Położniczo-Ginekologiczny.
1924–1926 – rozbudowano infrastrukturę gospodarczą, w nowym obiekcie znalazły się kotłownia, pralnia i kuchnia. Wówczas były to urządzenia bardzo nowoczesne w skali Europy.
1934–1936 – firma „Biuro Budowlane T. Czosnowski i Ska” wybudowała przy Placu Weteranów 1863 r. budynek wydziału szpitalnictwa, który miał pomieścić również ambulatorium dla Miejskiej Pomocy Lekarskiej, izbę przyjęć, szkołę dla pielęgniarek i mieszkania. Ze względu na narastający problem braku dostatecznej ilości łóżek w gmachu zamiast mieszkań i szkoły pomieszczono oddziały szpitalne.
1939 – we wrześniu 1939 lotnictwo niemieckie zbombardowało szpital. Ofiar uniknięto dzięki przeprowadzonej ewakuacji chorych do pobliskiej bursy – Żydowskiego Domu Akademickiego przy ul. Sierakowskiego 7. Uszkodzony obiekt odbudowano z przeznaczeniem na szpital wojskowy.
1941 – wiosną odbudowany gmach zostaje przejęty przez Wehrmacht. Szpital ponownie przeniesiono do Żydowskiego Domu Akademickiego przy ul. Sierakowskiego 7, a jego oddział wewnętrzny do budynku szkoły przy ul. Szerokiej 5 (obecnie ks. I.Kłopotowskiego). Na miejscu pozostało jedynie pracowania anatomopatologiczna, która miała także obsługiwać szpital niemiecki Personel szpitala włączył się w życie konspiracyjne, m.in. prowadzenie tajnego nauczania studentów medycyny.
1944 (sierpień) – walki powstańcze spowodowały istotne uszkodzenia budynków, szpital przeniesiono do obiektów oddalonych od rzeki (m.in. do budynków Instytutu Weterynarii przy ulicy Terespolskiej i szkoły przy ulicy Siennickiej). Podczas wycofywania się Niemców na lewy brzeg Wisły szpital nie został wysadzony w powietrze
1944 – po wyzwoleniu Pragi przez Armię Radziecką i 1 Armię Wojska Polskiego szpital przeniósł się do budynku szkolnego przy ul. Boremlowskiej 8/12. Kadra medyczna powołała tzw. Akademię Boremlowską, dziekanem został dr. Tadeusz Butkiewicz. Działalność dydaktyczną rozpoczęły działające dotąd w konspiracji Wydział Lekarski i Farmaceutyczny Uniwersytetu Warszawskiego. Po zakończeniu II wojny światowej zespół Szpitala zasilają i stają się głównymi twórcami jego powojennego kształtu lekarze powstania warszawskiego zaangażowani od 1944 r. w tworzenie Szpitala Warszawskiego w Częstochowie: dr Jerzy Hagmajer (dyrektor i ordynator) oraz Jan Mazurkiewicz „Radosław”, dr Chodorowski oraz dr Henryk Bukowiecki.
1945 – pomimo niewielkich uszkodzeń, rozebrano znajdującą się na terenie szpitala neogotycką kaplicę Matki Boskiej Loretańskiej, wzniesioną na początku XX wieku.
1948 – zakończono odbudowę, w Szpitalu Praskim działały oddziały posiadał oddziały: wewnętrzne, chirurgiczne, położniczo-ginekologiczne, okulistyczny, pediatryczny oraz Klinika Neurochirurgii (w późniejszych latach powstał oddział urazowo-ortopedyczny). Kolejne lata przyniosły przebudowę kuchni, powstanie centralnych tlenowni, ujęcia wody oligoceńskiej, centralne kotłownie przeszły na zasilanie gazowe oraz powstała centralna sterylizacja.
1990–2000 – powstał gmach Kliniki Okulistycznej Uniwersytetu Medycznego.
2005 – zakończono proces unowocześnienia szpitala.
2006 – rozpoczęto budowę nowego pawilonu

UWAGA: Zdjęcia z ujęciami odcinka alei pomiędzy wylotem tunelu Trasy W-Z i Mostem Śląsko-Dąbrowskim należy przypisywać do podobiektu alei pod nazwą "Wiadukt Trasy W-Z".


Aleja "Solidarności" - jedna z głównych arterii w Warszawie, w przybliżeniu jest tożsama z Trasą W-Z. Zaczyna się od skrzyżowania z ul. Radzymińską, przechodzi mostem Śląsko-Dąbrowskim do centrum i kończy się przy skrzyżowaniu z ul. Młynarską. Po drodze krzyżuje się m.in. z następującymi ulicami:
Szwedzka
Targowa
Jagiellońska
gen. Andersa (plac Bankowy)
Jana Pawła II
Żelazna
Na całej swojej długości jest to dwujezdniowa szeroka ulica, o minimum dwóch pasach ruchu w każdą stronę. Wyjątkiem jest odcinek pomiędzy placem Bankowym a ulicą Jagiellońską - tam aleja \"Solidarności\" staje się jednojezdniowa, ale nadal ma dwa pasy ruchu dla obu kierunków (jeden pas zajmują tory tramwajowe, ruch samochodów po nim jest zakazany). W godzinach szczytu jest mocno zakorkowana. Na prawie całej długości przebiega środkiem torowisko tramwajowe.
Obecna nazwa poświęcona jest NSZZ \"Solidarność\". Podczas dwudziestolecia międzywojennego jej poszczególne odcinki nosiły nazwy: Wolska, Leszno, Tłomackie, Nowy Zjazd, Zygmuntowska, po wojnie zaś cały ciąg nazwano aleją Świerczewskiego. Od 1991 nosi obecną nazwę na cześć związku zawodowego \"Solidarność\".
Pierwszy odcinek ulicy wytyczono po stronie praskiej w 1862 na przedłużeniu linii kolei petersburskiej pod nazwą Aleksandrowska na cześć cara Aleksandra II Romanowa, łącząc ją z wiaduktem Feliksa Pancera, nazwanego Nowym Zjazdem po wybudowaniu Mostu Kierbedzia. Znaczna szerokość ulicy Aleksandryjskiej uwzględniała ruch kołowy i przebieg projektowanej przez Most Kierbedzia linii kolejowej łączącej Dworzec Petersburski z Dworcem Wiedeńskim, jednak z linii tej zrezygnowano na skutek zbyt dużego spadku skarpy wiślanej, a ruch między dworcami przejęła kolejka konna. Kolejka ta posiadała jeden tor z mijankami i trasa przebiegała Aleksandrowską, Nowym Zjazdem, Krakowskim Przedmieściem, Królewską, Marszałkowską do al. Jerozolimskich.
Tymczasem po drugiej stronie Wisły początkowy fragment dzisiejszej ulicy stanowiąc oś jurydyki Leszno nosił nazwę ulicy Leszno przechodząc w rejonie Placu Bankowego w Tłomackie. Ulica Leszno biegła do rogatek wolskich i dalej dzisiejszy przebieg ulicy w kierunku Woli pokrywał się z ulicą Wolską.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę ulicę po stronie praskiej przemianowano na Zygmuntowską, która to nosiła do roku 1954, gdy zmieniono ją na al. gen. Karola Świerczewskiego.
CC-BY-SA 3.0 Polska