Do sierpnia 2015 r. w województwie dolnośląskim ustanowiono ........ pomniki historii. Wejście w życie aktualnie obowiązującej ustawy o ochronie zabytków spowodowało uchylenie pośrednie wszystkich aktów ustanawiających pomniki historii na podstawie poprzedniej ustawy o ochronie dóbr kultury i muzeach (w tabeli oznaczone czerwonym słowem - uchylony).
Artykuł zbiorczy, w którym znajdują się linki do pomników historii w poszczególnych województwach: WYŚWIETL .
Miejscowość, (nazwa pomnika), link do obiektu z obecną nazwą
Obszar pomnika historii obejmuje budynek główny papierni z pawilonem wejściowym, drewnianym mostkiem na rzece Bystrzycy Dusznickiej, suszarnią papieru oraz współczesną muzealną wiatą wystawową. Granica obszaru w części zachodniej i północnej przebiega wzdłuż linii brzegowej rzeki Bystrzycy Dusznickiej, nie uwzględniając rzeki, dochodzi do ulicy Sprzymierzonych, skręca na południe i biegnie wzdłuż linii ogrodzenia znajdującego się na wschodniej granicy działki nr 186 (obręb Centrum), na południowo-zachodniej granicy działek nr 187/13, nr 187/11, nr 187/10 (obręb Centrum), na południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej granicy działki nr 186 (obręb Centrum) i ponownie dochodzi do linii brzegowej rzeki Bystrzycy Dusznickiej. [1]
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie unikatowych wartości historycznych, przestrzennych, materialnych i niematerialnych bezcennego przykładu barokowego klasztoru śląskiego o średniowiecznym rodowodzie. Granica zespołu zabytkowego obejmuje: 1) obszar dawnego opactwa cystersów otoczony murem, w obrębie którego znajdują się zabytkowe budowle, a w szczególności: kościół klasztorny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wraz z mauzoleum Piastów, kościół pomocniczy p.w. św. Józefa, budynek klasztorny, dom gościnny opata, budynki mieszkalne i gospodarcze opactwa, a także ogród i cmentarz klasztorny; 2) najbliższe otoczenie opactwa, zajmujące działki geodezyjne: 668 (KW 10780), 669, 670, 675, 698 (KW 2049), 700, 701, 731; 3) drogę kalwaryjską rozpoczynającą się i kończącą na terenie klasztoru, a poza jego granicami obejmującą 16 kaplic oraz kaplicę Narodzenia Pańskiego i pawilon na wodzie w Betlejem.[2]
Legnickie Pole (Pobenedyktyński zespół klasztorny)
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie unikatowych wartości historycznych, przestrzennych, materialnych i niematerialnych, miejsca i budowli upamiętniających przełomowe wydarzenie w historii Europy — bitwę roku 1241 pod Legnickim Polem. Granica zespołu zabytkowego obejmuje obszar dawnego opactwa benedyktynów, wyznaczony od południa ul. Klasztorną, od zachodu ul. św. Jadwigi, od północy ul. Benedyktynów, od wschodu murem granicznym ogrodu klasztornego i zespół kościelny, położony po drugiej stronie ul. św. Jadwigi, w granicach wyznaczonych murem cmentarza, oraz następujące obiekty: 1) kościół p.w. Trójcy Świętej; 2) kościół klasztorny; 3) klasztor o.o. benedyktynów; 4) pawilon ogrodowy.[3]
Srebrna Góra (Twierdza Srebrnogórska - nowożytna warownia górska z XVIII wieku)
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie, ze względu na wartości historyczne, architektoniczne, techniczne, krajobrazowe i kulturowe założenia obronnego, będącego wybitnym przykładem osiemnastowiecznej warowni górskiej (przełęczowej), które przetrwało w oryginalnej formie i jako takie stanowi dzieło unikalne w Polsce, a także w skali europejskiej. Granica zespołu zabytkowego obejmuje obszar warowni o powierzchni 106 ha, usytuowanej na wzniesieniach otaczających Przełęcz Srebrną w paśmie Gór Sowich i Bardzkich, złożonej z różnego rodzaju dzieł obronnych, murowanych i ziemnych, z drogami fortecznymi, a w szczególności: 1) Trzon Twierdzy z Donżonem i wieńcem detaszowanych bastionów na Warownej Górze; 2) Fort Wysoka Skała; 3) Fort Rogowy I; 4) Schron Bramy Polowej; 5) Fort Chochoł Mały; 6) Luneta na Chochole Małym; 7) Bateria Tarasowa na Chochole Średnim; 8) Reduta Skrzydłowa na Chochole Wielkim; 9) Bateria Kazamatowa na Chochole Wielkim; 10) Fort Ostróg. Obszar warowni obejmuje ponadto ziemne relikty niezrealizowanego fortu na Górze Kłośnej oraz budynek koszarowy u podnóża Warownej Góry. Granica zespołu zabytkowego prowadzi od budynku koszar do Małej Przełęczy Srebrnej, drogami leśnymi okrąża Ostróg, dalej od południa wzdłuż szosy i drogi szutrowej trawersującej południowy stok Warownej Góry i Chochoła Małego. Na wysokości Baterii Tarasowej na Chochole Średnim przechodzi w zewnętrzną krawędê przeciwskarpy fosy otaczającej Chochoły i dalej, od strony zachodniej, północnej i wschodniej wzdłuż leśnej linii działowej i drogi leśnej trawersującej stoki Chochoła Wielkiego i Chochoła Małego do rozdroża fortecznego pod Warowną Górą, drogami leśnymi trawersującymi północny stok tej góry, następnie trawersuje drogą okrążającą Górę Kłośną i przechodzi w kierunku południowym do budynku koszar.[4]
Strzegom (Kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła)
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie unikatowych wartości historycznych, artystycznych, materialnych i niematerialnych kościoła pod wezwaniem św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu – stanowiącego świadectwo wpływu zakonu joannitów na kształtowanie się kultury śląskiej w średniowieczu i będącego jednym z największych na Dolnym Śląsku średniowiecznych kościołów bazylikowych o doskonale zachowanym i niezwykle bogatym detalu rzeźbiarskim. Obszar pomnika historii obejmuje budynek kościoła wraz z częścią działki nr 85, obręb 3, AM 24. Granica pomnika biegnie od wschodu wzdłuż ul. Obywatelskiej (z jej wyłączeniem) i pokrywa się z przebiegiem granicy działki ewidencyjnej nr 85, dochodzi do północno-wschodniego narożnika budynku dawnej szkoły (obecnie domu katechetycznego, przy placu Jana Pawła II 8), skręca na południowy zachód i wzdłuż elewacji budynku, w linii prostej dochodzi do północno-wschodniego narożnika dawnej komandorii joannitów (obecnie plebanii, przy placu Jana Pawła II 10), biegnie wzdłuż jego elewacji, po czym skręca na północ i prowadzi wzdłuż usytuowanego na granicy działki nr 85 muru cmentarnego (z jego wyłączeniem), następnie skręca na wschód, i przebiegając wzdłuż północnej granicy działki oraz południowej elewacji budynku „organistówki” (przy placu Jana Pawła II 3), dochodzi do ul. Obywatelskiej.[5]
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie, ze względu na wartości urbanistyczne i niematerialne, obszaru miasta średniowiecznego, najstarszego zespołu osadniczego na wyspach z wykształconą w średniowieczu siecią układu ulic, będącego w XIII w. jednym z większych miast Europy i jednym z największych w Polsce. Granica zespołu zabytkowego obejmuje historyczne centrum miasta: Stare i Nowe Miasto oraz wyspy odrzańskie i przebiega Mostem Uniwersyteckim, ulicami: Drobnera, przez pl. Bema, Sienkiewicza, Wyszyńskiego, Mostem Pokoju, Al. Słowackiego, Krasińskiego, Traugutta, Podwalem, południowym brzegiem Dolnej Odry, do Mostu Uniwersyteckiego.[7]
Celem ochrony pomnika historii jest zachowanie, ze względu na wartości architektoniczne i przestrzenne, budowli uznawanej za jedno z najważniejszych dzieł architektury światowej XX stulecia. Granica zespołu zabytkowego obejmuje Halę Stulecia wraz z towarzyszącymi budynkami i otoczeniem parkowym, położonym na obszarze ograniczonym ulicami: Adama Mickiewicza, Mikołaja Kopernika i Zygmunta Wróblewskiego, na który składają się działki geodezyjne w obrębie Zalesie: AM 15 działki nr 29 i 31, AM 16 działki nr 2, 3, 4, 5, 6/1, 6/2, AM 17 działka nr 1, AM 18 działka nr 1.[8]
Pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej
---
Obszar pomnika historii obejmuje rezydencje, w skład których wchodzą zabudowania reprezentacyjne, gospodarcze oraz rozległe kompozycje parkowe. Rezydencje położone są na południowy wschód od Jeleniej Góry, między Jelenią Górą a pasmem Rudaw Janowickich. Granica przebiega indywidualnie dla poszczególnych rezydencji: [9]
---
Bukowiec (Zespół pałacowo-parkowy, gmina Mysłakowice)
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 2/2, nr 4/2, nr 4/3, nr 4/4, nr 5/2, nr 278, nr 280, nr 281, nr 282/1, nr 283, nr 284, nr 285, nr 290, nr 295 (odcinek działki pomiędzy działką nr 296 a północnym cyplem działki nr 333/3), nr 296, nr 297, nr 298, nr 300/3, nr 300/4, nr 308/2, nr 308/3, nr 308/4, nr 309/2, nr 309/3, nr 309/4, nr 310, nr 311/1, nr 311/2, nr 311/3, nr 312, nr 313/4, nr 313/5, nr 315/1, nr 315/2, nr 316, nr 317, nr 318, nr 319/1, nr 319/2, nr 320/1, nr 320/3, nr 321/1, nr 321/2, nr 321/3, nr 321/5, nr 321/7, nr 321/10, nr 321/13, nr 321/14, nr 321/15, nr 321/16, nr 321/17, nr 321/18, nr 321/19, nr 321/20, nr 321/21, nr 321/22, nr 321/23, nr 321/24, nr 322/3, nr 322/4, nr 322/5, nr 322/6, nr 326/3, nr 326/4, nr 327/1, nr 327/2, nr 328, nr 329, nr 330/2, nr 330/3, nr 330/4, nr 330/5, nr 330/7, nr 330/11, nr 330/12, nr 331/1, nr 331/6, nr 331/7, nr 331/11, nr 331/12, nr 331/13, nr 332/3, nr 332/4, nr 333/1, nr 333/3, nr 333/4, nr 333/5, nr 334/2, nr 335/5, nr 335/7, nr 335/9, nr 335/11, nr 335/12, nr 335/13, nr 336/4, nr 340/125 (z wyłączeniem części działki znajdującej się po wschodniej stronie działki nr 335/10), nr 341/135 (obręb 0002 Bukowiec) i nr 234/135 (obręb 0009 Mysłakowice).
Zespół pałacowo-parkowy Schaffgotschów w Cieplicach w granicach działek nr 2, nr 3, nr 4/2, nr 4/4, nr 4/5, nr 5/1, nr 5/2, nr 6/1 (z wyłączeniem części północno-wschodniej działki z zabudowaniami; linia wyłączenia przebiega ogrodzeniem posesji sąsiadującej od wschodu z pałacem oraz murami obwodowymi zabudowań sąsiadujących bezpośrednio z parkiem), nr 6/2 (obręb 0005 Cieplice AM 4), nr 78/1, nr 78/2, nr 78/3, nr 79, nr 113/2, nr 113/3, nr 113/5, nr 113/6, nr 113/9 (z wyłączeniem podłużnego budynku i przylegającego do niego od strony północnej i zachodniej wąskiego pasa działki nr 113/9), nr 114, nr 115, nr 116, nr 118 i nr 119 (obręb 0005 Cieplice AM 3).
---
Karpniki (Zespół pałacowo-parkowy, gmina Mysłakowice)
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 415 (z wyłączeniem odcinka działki wybiegającego poza granice działki nr 450/4), nr 432/2, nr 432/3, nr 432/4, nr 434/4, nr 434/5, nr 435, nr 436/1, nr 436/2, nr 437/1, nr 437/2, nr 437/3, nr 438/1, nr 439, nr 440/1, nr 441/3, nr 442/1, nr 442/2, nr 445/1, nr 445/2, nr 446, nr 447, nr 448/6, nr 448/7, nr 449/1, nr 450/4, nr 450/5, nr 450/6, nr 450/7, nr 456, nr 457/3, nr 457/4, nr 458, nr 462, nr 463 i nr 464 (obręb 0005 Karpniki).
---
Karpniki - willa "Dębowy Dwór" z parkiem, gmina Mysłakowice
Willa "Dębowy Dwór" z parkiem w granicach działki nr 92 (obręb 0005 Karpniki) z wyłączeniem cypla w południowej części działki, biegnącego wzdłuż działki nr 27/2.
---
Kowary - zespół pałacowo-parkowy w Ciszycy
Zespół pałacowo-parkowy w Ciszycy w granicach działek nr 1/1, nr 1/2 (z wyłączeniem północno-wschodniej części działki leżącej poniżej linii skarpy), nr 5/1, nr 22/1 (z wyłączeniem części działki biegnącej na wschód od skrzyżowania z działką nr 31), nr 24, nr 25, nr 26, nr 27, nr 28, nr 29, nr 30, nr 33/1 (z wyłączeniem części działki biegnącej na północny wschód od skrzyżowania z działką nr 31 i nr 35), nr 34, nr 50 (obręb 0001 Kowary - 1), nr 281/3, nr 281/4 (obręb 0006 Kostrzyca), nr 731, nr 732/1, nr 732/3 i nr 732/4 (obręb 0001 Kowary - 1).
---
Łomnica - zespół pałacowo-parkowy, gmina Mysłakowice
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 406/1, nr 406/10, nr 406/12, nr 406/13, nr 407 (odcinek drogi między działkami nr 408/4 a nr 406/10, nr 406/13, nr 406/12 i nr 406/1), nr 408/2, nr 408/4, nr 408/5 i nr 408/6 (obręb 0008 Łomnica).
---
Mysłakowice - zespół pałacowo-parkowy, gmina Mysłakowice
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 481/2 (fragment działki w formie trójkątnego placu, znajdujący się między działkami nr 608, nr 634 i nr 613; zachodnią granicę tego fragmentu stanowi linia prosta poprowadzona od południowo-zachodniego krańca działki nr 608 do północno-zachodniego krańca działki nr 634), nr 601, nr 602/1, nr 602/2, nr 602/3, nr 602/4, nr 602/5, nr 602/6, nr 602/7, nr 602/9 (wyłączając zachodnią część działki poniżej krawędzi skarpy oraz północno-wschodnią część działki oddzieloną działką nr 601), nr 602/10, nr 603, nr 604/1, nr 604/2, nr 604/3, nr 604/4, nr 604/5, nr 604/6, nr 604/7, nr 604/8, nr 604/9, nr 604/10, nr 604/11, nr 604/12, nr 604/13, nr 604/14, nr 608, nr 613 (fragment działki przebiegający od granicy z działką nr 481/2 do linii wydzielenia poprowadzonej między najdalej wysuniętym na południowy zachód krańcem działki nr 611 a najdalej wysuniętym na północny zachód krańcem działki nr 619/139), nr 618/24, nr 618/25, nr 619/1, nr 619/2, nr 619/3, nr 619/4, nr 619/5, nr 619/6, nr 619/7, nr 619/8, nr 619/9, nr 619/10, nr 619/11, nr 619/12, nr 619/13, nr 619/14, nr 619/16, nr 619/17, nr 619/18, nr 619/19, nr 619/138, nr 619/145, nr 619/146, nr 620, nr 621, nr 634, nr 635, nr 636, nr 637, nr 638, nr 639, nr 643, nr 644, nr 645, nr 646, nr 647/5, nr 649, nr 650, nr 651, nr 652, nr 653, nr 654 i nr 655 (obręb 0009 Mysłakowice).
---
Staniszów Górny nr 100 - zespół pałacowo-parkowy, gmina Podgórzyn
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 291/1, nr 291/6, nr 291/7, nr 291/8, nr 291/9, nr 291/10, nr 291/11, nr 291/12, nr 292/2, nr 298/11, nr 298/12, nr 298/13, nr 298/14, nr 298/16 (obręb 0008 Staniszów) oraz sztuczne ruiny zlokalizowane na szczycie góry Grodnej, tzw. Zamek Henryka w granicach murów obwodowych położonych na działce nr 409/26 (obręb 0008 Staniszów).
---
Wojanów - zespół pałacowo-parkowy, gmina Mysłakowice
Zespół pałacowo-parkowy w granicach działek nr 28/1 i nr 28/2 (obręb 0011 Wojanów).
---
Wojanów-Bobrów - zespół pałacowo-gospodarczy, gmina Mysłakowice
Zespół pałacowo-gospodarczy w granicach działki nr 43/7 (obręb 0001 Bobrów).
*) w tej kolumnie dla pomnika "Pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej" podane są nazwy poszczególnych obiektów zamiast planu
Żródła:
[1] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011r. w sprawie uznania za pomnik historii "Duszniki Zdrój - młyn papierniczy" (Dz.U.2011.217.1282) [2] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie uznania za pomnik historii (Dz.U.2004.102.1057) [3] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie uznania za pomnik historii (Dz.U.2004.102.1056) [4] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie uznania za pomnik historii (Dz.U.2004.102.1058) [5] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Strzegom – kościół pod wezwaniem św. św. Apostołów Piotra i Pawła” (Dz.U.2012.1241) [6] xxx [7] Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii (M.P.1994.50.425) [8] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 r. w sprawie uznania za pomnik historii (Dz.U.2005.64.570) [9] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej” (Dz.U.2011.217.1283)
