Willa „Jasny Dom” – modernistyczna willa z 1934 roku znajdująca się przy ul. Świerszcza 2 w warszawskiej dzielnicy Włochy.

Budynek został wzniesiony na początku lat 30. XX wieku. na zamówienie burmistrza Włoch Franciszka Kosteckiego. W 1936 roku został zakupiony przez Józefa Kasperkiewicza, notariusza z Pabianic.

Willa nie ucierpiała w czasie II wojny światowej. W styczniu 1945 r. z rozkazu Wojennego Komendanta miasta Włochy rodzina Kasperkiewiczów zmuszona została do opuszczenia budynku, który stał się stalinowskim aresztem i siedzibą zagranicznej komórki organizacyjnej NKWD i NKGB/MGB wykorzystywanym przez sowiecki kontrwywiad wojskowy Smiersz (wspólny strukturalnie z ww. urzędami) i kontrwywiad wojskowy Polski ludowej (Główny Zarząd Informacji WP). Zbiorowe cele ulokowano wówczas w pomieszczeniach piwnicznych willi. Zachowały się w nich wykonane przez więźniów inskrypcje wskazujące, iż był wśród nich m.in. Bolesław Piasecki. Osoby tam przesłuchiwane trafiały m.in. do obozu NKWD w Rembertowie.

W późniejszym okresie w willi ulokowano Rejonową Komendę Uzupełnień. W 1992 roku budynek odzyskali spadkobiercy przedwojennych właścicieli.

W marcu 2006 roku na ścianie „Jasnego Domu” odsłonięto tablice pamiątkową upamiętniającą ofiary sowieckich represji przetrzymywane w tym budynku. W 2009 piwnice budynku zostały wpisane do rejestru zabytków. W 2013 r., z inicjatywy Jolanty Piekarskiej, Macieja Piekarskiego oraz Marleny Piekarskiej-Olszówki, powstała Fundacja „Willa Jasny Dom“, która opiekuje się zabytkowymi piwnicami.

/p>

Przy ul. Świerszcza 2 znajduje się budynek, który nie wzbudza sympatii mieszkańców Włoch. Został zbudowany w 1934 r., jako willa "Jasny Dom". Zaraz po wojnie mieściła się tu siedziba NKWD wraz z więzieniem i katownią, gdzie zginęło wiele ofiar komunistycznego terroru. Siedziby miały tu także: kontrwywiad wojskowy ZSRR "Smiersz" i Główny Zarząd Informacji Wojskowej. W piwnicach odkryto 22 cele. Na ścianach w tych pomieszczeniach znajdują się wpisów więźniów, pochodzące z lat 1945-46. Prawdopodobnie przetrzymywano tu m.in. gen. Emila Fieldorfa.

br />


Zgodnie z zapowiedzią Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków Barbara Jezierska decyzją z dnia 19 czerwca 2009 r. wpisała do rejestru zabytków piwnice budynku mieszkalnego, tzw. willi „Jasny Dom”, przy ul. Świerszcza 2. Wpis obejmuje poszczególne pomieszczenia piwniczne wraz z zachowanymi inskrypcjami martyrologicznymi oraz drzwiami do cel. Budynek to dawne więzienie NKWD, w którym prawdopodobnie przetrzymywany był m.in. rotmistrz Witold Pilecki i gen. Emila Fieldorfa ps. Nil.

„Jasny Dom” został zbudowany w 1934 roku. Willa stanowi element historycznego założenia „Miasta Ogrodu Włochy”. Zbudowana została w stylu modernistycznym. W założeniu willa miała pełnić funkcje mieszkalno - usługowe. Obiekt przetrwał II wojnę światową bez znacznych uszkodzeń. W 1945 roku, po wkroczeniu wojsk sowieckich do Warszawy, mieszkańcy dostali nakaz opuszczenia obiektu, który przez następne lata miał służyć jako siedziba i areszt NKWD, a następnie jako Rejonowa Komenda Uzupełnień Ludowego Wojska Polskiego. Nie jest dokładnie znana data opuszczenia budynku przez NKWD. Szacuje się, że był to koniec lat 50., początek lat 60. XX wieku. Następnie kamienicę przejął zarząd miejski i przeznaczył na mieszkania komunalne. Starania o odzyskanie domu spadkobiercy rozpoczęli na początku lat 90. Po odzyskaniu nieruchomości w roku 1992 w pomieszczeniach piwnicznych zostały odkryte inskrypcje, świadczące o sposobie wykorzystywania tych pomieszczeń latach powojennych.



Po przeprowadzonych oględzinach okazało się, że dziesięć z jedenastu pomieszczeń piwnicznych służyło za zbiorowe cele więzienne, jedno (pod schodami) pełniło funkcję karcera. Zachowane ślady świadczące o tragicznej historii tego miejsca, to przede wszystkim inskrypcje martyrologiczne oraz drzwi do cel. Inskrypcje wyryte zostały na ścianach oraz na drzwiach do cel. Na niektórych drzwiach zachowały się również napisy wykonane ołówkiem kopiowym. Wśród tekstów pojawiają się nazwiska przetrzymywanych osób, daty, kalendarze cyfrowe i kreskowe, adresy, piktogramy etc. W inskrypcjach przeważają głównie lata 1945-1946. Drzwi każdego z pomieszczeń piwnicznych mają wycięte, tzw. „judasze” oraz prostokątne otwory służące prawdopodobnie do podawania posiłków.



W 2005 roku na południowo-zachodniej elewacji budynku odsłonięto tablicę pamiątkową informującą o niezwykłej historii tego miejsca. Same inskrypcje, elementy o charakterze bardzo nietrwałym, po dziś dzień nie zostały odpowiednio zabezpieczone. Tylko wytrwałość i dobra wola właścicieli sprawiły, że do dziś zachowały się w obecnym stanie.

/p>