 | Polska › Granice państwowe › Granice PRL i III RP › Granica polsko-białoruska |
31 lipca 2018 , Rzeka Bug i miejsce nieistniejącej przeprawy promowej, widok oczywiście na wschód :)
Stanisław Goś
 Można też dopisać tutaj Komentarz został edytowany przez użytkownika - powód: poprawa 2023-09-12 18:20:31 (2 lata temu)
|
|
Na stronie od 2014 marzec
12 lat 1 miesiąc 21 dni |
Państwowa granica polsko-białoruska obowiązuje od uzyskania przez Białoruś niepodległości w dniu 25 sierpnia 1991 r. i jej przebieg pokrywa sie z przebiegiem wcześniej istniejącej granicy polsko-radzieckiej na odcinku przynależnym do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Zgodnie z ustaleniami zapadłymi na zakończonej w dniu 1 listopada 1943 r. konferencji tzw. Wielkiej trójki w Teheranie Polska znalazła się w radzieckiej strefie operacyjnej. Wtedy też Stalin przedstawił propozycję wytyczenia przyszłej granicy polsko-radzieckiej w oparciu o tzw. linię Curzona, mimo że wiązało się to z rezygnacją przez niego z utrzymania większości terenów Białostocczyzny zajętych w 1939 r., ale zwiększało szanse na akceptację tej propozycji przez aliantów starających się pod naciskiem polskich władz na uchodźctwie uzyskać w miarę najkorzystniejsze dla Polski rozwiązanie w tej kwestii. Po raz pierwszy linia Curzona została przedstawiona w lipcu 1920 r. przez uczestników konferencji w Spa jako propozycja linii demarkacyjnej po sugerowanym zawarciu rozejmu w trwającej wówczas wojnie polsko-bolszewickiej.
15 lipca 1944 r. podczas letniej ofensywy wojska radzieckie osiagnęły linię Grodno-Wołkowysk-Bielsk i w następnych dniach zajmowały kolejne rejony województwa białostockiego. W ślad za nimi przybywali delegowani przez władze Białoruskiej SRR działacze partyjni, którzy niezwłocznie reaktywowali radzieckie struktury administracyjne, także w Białymstoku opanowanym 27 lipca, zakładając, że istniejący w latach 1939-41 obwód białostocki w całości pozostanie granicach ZSRR. Jednak stało się inaczej, bo 27 lipca 1944 r. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego utworzony 21 lipca po przekroczeniu przez front rzeki Bug bedącej fragmentem wymyślonej przez Stalina granicy uznał ją w porozumieniu z rządem ZSRR jako tymczasową granicę polsko radziecką. W praktyce przebieg tej granicy był umowny i o tym dokąd może sięgać polska administracja w terenie decydowali dowolnie radzieccy komendanci wojenni.
Na konferencji wielkich mocarstw w Jałcie w lutym 1945 r. ostatecznie zatwierdzono koncepcję ustalenia granicy polsko-radzieckiej w oparciu o linię Curzona z założeniem odstępstw od niej na korzyść Polski. Umowa o granicy pomiędzy rządami Polski i ZSRR została podpisana 16 sierpnia 1945 r. i obowiązywała od 6 lutego 1946 r. Umowa uwzględniała na odcinku białoruskim polsko-radzieckie ustalenia z 1944 r. o odstępstwie od linii Curzona na rzecz Polski w rejonie Puszczy Białowieskiej (linia omijała puszczę od zachodu) i na rzecz ZSRR w rejonie Grodna, gdzie linia Curzona biegła wzdłuż Niemna. Wtedy też formalnie przestała istnieć przedwojenna granica polsko-radziecka.
W 1948 r. na skutek korekty granicy na korzyść Polski włączono jeszcze do powiatów sokólskiego i białostockiego kilkanaście miejscowości.
Obecne granice państwa polskiego mają długość 3573 km, na którą składają się:
- granica z Rosją 210 km (odcinek lądowy), z Litwą 104 km, z Białorusią 418 km i z Ukrainą 535 km, które do 1991 r. w całości stanowiły granicę polsko-radziecką o długości 1267 km (41 % granic lądowych)
- granica z Czechami 796 km i Słowacją 541 km, które do 1993 r. tworzyły granicę polsko-czechosłowacką o długości 1337 km (44 % granic lądowych)
- granica z Niemcami o długości 467 km (odcinek lądowy)
- granica morska 501 km + 45 km odcinków rozgraniczających pas morza terytorialnego od strony Rosji i Niemiec.
1186 km granic lądowych i rozgraniczających morze terytorialne oraz cała granica morska, to granice zewnętrzne Unii Europejskiej, które stanowią 47 % całych granic Polski.
Większość powojennych granic Polski została ukształtowana w wyniku działań, na które ówczesne władze państwa polskiego nie mogły mieć decydującego wpływu. Abstrahując od tego, czy granice te są właściwe, zgodne z interesem Polski, sprawiedliwe i korzystne, można stwierdzić, że zostały narzucone na skutek nie mających częściowo oparcia w prawie międzynarodowym arbitralnych ustaleń pomiędzy przywódcami zwycięskich wielkich mocarstw, a w rzeczywistości dzięki ich uległości wobec żądań Stalina i pozwoleniu na to, by Polska stała się quasi protektoratem Związku Radzieckiego. Pod tym względem Polska została potraktowana tak, jakby nie była członkiem koalicji antyhitlerowskiej i ofiarą agresji Niemiec, tylko pokonanym ich wiernym sojusznikiem. W żadnym z państw Europy po II wojnie światowej nie doszło do tak radykalnej zmiany, w wyniku której tylko 54 % przedwojenego terytorium pozostało w obecnych granicach kraju, którego powierzchnia jednocześnie zmniejszyła się o ok. 20 %. Jedynie ok. 25 % obecnych granic lądowych, to granice Polski obowiązujące przed 1938 r. O ile zmiany granicy zachodniej i nabytki terytorialne kosztem pokonanych Niemiec były oczekiwane, chociaż nie w takim rozmiarze, do których doszło, to zmianę granicy wschodniej, przy braku możliwości przeciwstawienia się przez państwo polskie żądaniom tej zmiany ze strony ZSRR, należy uznać za jawne usankcjonowanie aneksji dokonanej w wyniku agresji we wrześniu 1939 r. Pośrednim skutkiem ustanowienia granicy zachodniej na Odrze i Nysie Łużyckiej było wydłużenie granicy polsko-czechosłowackiej w kierunku zachodnim oraz znaczne wydłużenie polskiej granicy morskiej. Pomimo tego, że stara i nowa granica z Czechosłowacją to granice ugruntowane historycznie, nadal zarówno strona polska, jak i czechosłowacka, wysuwały wzajemne roszczenia terytorialne, których jednak nie nie były w stanie realizować z powodu zdecydowanych działań zapobiegawczych ze strony ZSRR. Generalnie ostateczne obustronne ustalenie przebiegu obecnych granic i ich wytyczenie na podstawie traktatów granicznych trwało aż do 1958 r. (z ZSRR mimo umowy z 1945 r. nastąpiła zmiana w 1951 r. z ewentualnością dalszych zmian na korzyść tego państwa, do których jednak nie doszło, a w dawnych Prusach Wschodnich dopiero w 1957 r., z Czechosłowacją w 1958 r.), z wyjątkiem granicy z Niemcami uznanej co prawda przez NRD w 1950 r., ale potwierdzonej jako nienaruszalna przez zjednoczone państwo niemieckie dopiero w 1991 r.
Konsekwencją ukształtowania powojennych granic Polski były wymuszone transgraniczne przemieszczenia ludności o nie spotykanej wcześniej skali. Pod koniec wojny ok. 5 mln Niemców zamieszkałych na ziemiach przyznanych później Polsce oraz ok. 0,5 mln byłych obywateli polskich narodowości niemieckiej ewakuowało się na zachód. W latach 1945-49 r. wysiedlono ponad 3 mln Niemców pozostałych na terenie Polski. Z kolei z terenów zaanektowanych przez ZSRR na przesiedlenie zdecydowało się ponad 2,5 mln osób łącznie z wcześniejszymi uciekinierami z 1944 r. Jednocześnie wysiedlono do ZSRR ok. 0,5 mln osób narodowści ukraińskiej i białoruskiej. Łącznie daje to liczbę ponad 11 mln ludzi (dla porównania w 1946 r. Polska liczyła ok. 23 mln mieszkanców). Liczby te nie obejmują Niemców przybyłych z Niemiec na tereny Polski podczas jej okupacji i przesiedleńców niemieckich z innych krajów oraz Polaków powracających do kraju z emigracji i wywózki na roboty do Niemiec lub deportacji w głąb ZSRR, a pochodzących z ziem utraconych na wschodzie. Taki był ludzki wymiar przesunięcia granic.