starsze
nowsze
1
1+
2-
2
2+
3-
3
3+
4-
4
4+
5-
5
5+
6-
6
oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 0 głosów | średnia głosów: 0
Skomentuj zdjęcie
Wojciech Szuba
Na stronie od 2020 styczeń
6 lat 3 miesiące 11 dni
Dodane: 11 września 2024, godz. 22:53:19
Rozmiar: 1039px x 743px
0 pobrań
137 odsłon
0 średnia ocen
Poprzednie i następne zdjęcia Wojciech Szuba
Obiekty widoczne na zdjęciu
Holzmarktstrasse 19
więcej zdjęć (10)
Dawniej: Holzmarktstrasse 19

Z zachowanych materiałów archiwalnych wynika, że początkowo były to dwie parcele należące do Okręgu Jana. W latach 1627–1696 pierwsza z nich, położona od północy, była budą mieszkalną (Bude) zlokalizowaną przy Mühlenstraße 229, a druga kamienicą dziedziczną (Erbe) leżącą przy Mittelstraße 1. Ze spisu pochodzącego z  1723  r. wynika, że obie działki leżały w Okręgu Jana, w kwartale (Stock) IX, przy Mühlenstraße, pod numerami 226 (Bude) i 225 (Erbe). Front pierwszej parceli miał szerokość 7,94 m, długość/głębokość wynosiła 19,39 m, a szerokość tylnej granicy 6,96 m. Druga działka była znacznie większa. Przód parceli miał szerokość 10,91 m, długość/głębokość sięgała aż 30,13 m. Tył rozszerzał się na 2/3 długości/głębokości działki i osiągał szerokość 17,5 m, aby pod koniec ulec zwężeniu przy granicy z  posesjami przy Targu Drzewnym i Wielkomłyńskiej35 (Kazimierza Wielkiego). W latach 1775–1790, patrząc od ul. Wielkomłyńskiej (Kaz. Wielkiego dop. W.S), nieruchomość zabudowana była domem frontowym (kamienicą i budą), a na podwórzu stały stajnia po prawej stronie i budynek przyległy po lewej36. Po reformie z 1808 r. miasto zostało podzielone na okręgi. Wówczas obie parcele zostały włączone do Okręgu Rządowego. Buda mieszkalna otrzymała adres Mühlenstraße 76, a  kamienica dziedziczna znajdowała się przy Holzmarktstraße 1. Po 1812 r. obie działki połączono za sprawą jednego właściciela nieruchomości. Nadal jednak używano dwóch adresów. W latach 50. XIX w. cztery pokoje parteru i inne pomieszczenia tego poziomu, jak również sklep i stajnię użytkowała właścicielka nieruchomości wdowa Charlotte Haase. Pierwsze piętro pod nr 1 wynajmowała pani von Podewils, a  później pułkownik von Koehler wraz z  żoną. Pierwsze i drugie piętro pod nr 76 użytkowała rodzina Geffersów, a następnie kapitan Carl August Staël v. Holstein, który korzystał również ze stajni. Po kolejnej reformie administracyjnej, która nastąpiła po 1862 r., połączone kamienice otrzymały jedną nazwę i numer – Holzmarktstraße 19. Na podstawie źródeł archiwalnych udało się ustalić właścicieli obu posesji od 1627 r. Wśród nich znajdowali się przede wszystkim kupcy, rzeźnicy i rzemieślnicy. W 1665 r. posesorem obu działek był kupiec Michel Netzel (Nözel) . W  miejscu budy zrobił przejazd, który umożliwiał mu wjazd na podwórko z  ul.  Wielkomłyńskiej (Kaz. Wielkiego). W  latach 90. XVII  w. działki składające się na późniejszą parcelę Targ Drzewny 19 znalazły się ponownie w  rękach dwóch właścicieli. Posiadaczem kamienicy był kupiec Christian Schwartz, który w  1692  r. miał na wyposażeniu nieruchomości murowany piec browarniczy (Schorstein) i dwa korce (Scheffel). Największą grupę zawodową pośród właścicieli stanowili rzeźnicy, co mogło wynikać ze zlokalizowanych w  pobliżu jatek mięsnych (Scharren) widocznych na rękopiśmiennym planie Stargardu z lat 1693/1700. W 1812 r. właściciel budy mieszkalnej mistrz rzeźnicki Friedrich Haase nabył sąsiednią działkę z  kamienicą od rzeźnika Bauera i w ten sposób stał się właścicielem obu nieruchomości, które były w posiadaniu jego spadkobierców do ok. 1872 r. Po śmierci Friedricha Haasa 27 września 1842  r. jego sukcesorem został syn Friedrich Wilhelm (również rzeźnik), który jako właściciel kamienicy przy Holzmarktstraße 1 został wymieniony w źródłach po raz pierwszy właśnie w tym roku. Od tego czasu można również ustalić listę lokatorów, niebędących członkami rodziny właściciela, co dla wcześniejszych czasów było niemal niemożliwe, ponieważ nie wymieniano ich w dokumentach. Oprócz Friedricha Wilhelma i  jego żony Charlotty, kamienicę zamieszkiwały rodziny Völz i  Geffers oraz dwóch czeladników rzeźnickich, dwóch kupców, cztery służące. Głową rodziny Geffersów był Heinrich Friedrich Conrad, który pełnił funkcję skarbnika miejskiego. Pięć lat później właścicielką kamienicy była Charlotta, wdowa po wcześniejszym właścicielu. Od 1862 r. jako posiadaczy posesji akta wymieniają spadkobierców małżeństwa, nie podając jednak ich danych personalnych. W  tym czasie wzrósł prestiż tego adresu jako miejsca do zamieszkania. Powodem było komunikacyjnie wygodne umiejscowienie parceli, zapewne jej funkcjonalne zespolenie oraz znaczna wielkość. Jej lokatorami stali się przedstawiciele zubożałej szlachty, którzy nie mogli utrzymać się w swoich, często zadłużonych majątkach i znajdowali zatrudnienie w służbie cywilnej lub w wojsku. Od 1850 r. w miejscu tym mieszkała rodzina Friedricha Heinricha Otto von Mellenthina. Prawdopodobnie był on wdowcem, ponieważ w  aktach nie podano imienia jego żony, a  wymieniono jedynie siedmiu synów. Rodzina przeprowadziła się do Stargardu z  Gdańska w  1842  r. Oprócz von Mellenthinów lokatorami wdowy Haase byli rodowici stargardzianie, a także osoby przyjezdne przykładowo z: Przywodzia (Fürstensee), Godowa (Freiheide) i Ulikowa (Wulkow). W  kolejnych latach, aż do momentu zmiany właściciela, liczba lokatorów znacznie się zmniejszyła. W  materiałach archiwalnych można odnaleźć informacje o jednej lokatorce, która również wywodziła się ze szlachty, była nią pani von Podewils. W  latach 1872–1881 właścicielem kamienicy został blacharz i  rentier Julius König. W tym czasie jego lokatorami byli wojskowi, nauczyciele, rzemieślnicy i  robotnicy. Pośród nich znajdował się m.in. kapitan grenadierów stargardzkich Emil von Blomberg. Od 1882  r. kamienica stała się własnością Louise Frantz, a  od 1890 r. kupca Louisa Blumenthala. Ten drugi był jej właścicielem aż do 1921  r., kiedy posiadłość przejął mistrz blacharski Herman Becker, którego syn (?) był ostatnim znanym właścicielem nieruchomości. Na parterze kamienicy funkcjonowały lokale usługowe i  handlowe. Wiadomo, że w  1872  r. i później znajdował się tam sklep ze szkłem, porcelaną, wyrobami kamionkowymi, sprzętem gospodarstwa domowego i  innymi towarami prowadzony przez szklarza

Juliusa" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...487657">Juliusa
Joachimsthala. . Kolejnym właścicielem tego sklepu został Louis Blumenthal, jak wspomniano, będący równocześnie posesorem kamienicy. Wówczas, oprócz sprzedaży produktów, oferowano wypożyczenie naczyń na ważne uroczystości, ale wyłącznie dla publicznych organizacji, stowarzyszeń czy instytutów. ceramika i porcelana. 27 października 1903 r.  w magazynie towarów L. Blumenthala, położonym na zapleczu kamienicy, doszło do wybuchu gazu. Od 1907 r. właścicielem sklepu J. Joachimsthala był Wilhelm Schröder. W 1925 r. prowadzenie interesu przejęła wdowa po nim. Po sąsiedzku, bliżej skrzyżowania z  ul. Wielkomłyńską, funkcjonował od 1879  r. sklep z konfekcją damsko-męską i dziecięcą, a potem tylko męską, należący do kupca https://fotopol...2958,foto.html"
>Isidora Boasa, który rok później przejęła wdowa, a dzierżawił Albert Braz. Właścicielem tego interesu stał się w 1922 r. Max Rosemann. W 1937 r. Sara Burchardy, z  domu Krebs, prowadziła tutaj sklep pod szyldem „Adolf" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...=b488521">Adolf Burchardy”, w którym oferowała obuwie, kapelusze, czapki i  artykuły dla panów. Interes założono w 1928 r. W tym samym czasie Hermann Becker, właściciel kamienicy, prowadził obok sklep i  sprzedawał wyroby szklane, porcelanowe, kamionkowe i  luksusowe. Firmę założono w 1935 r. W 1883 r. reklamowała się w tym miejscu restauracja „Felsenkeller”" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol.../strong>” ulokowana w  piwnicy, a  prowadzona przez Emila Bendratha. W  1885  r. swoje usługi oferował mieszkający tutaj blacharz Albert Becker (Adressbuch 1885, 255). W  inseratach z lat 1891–1894 znajduje się pod tym adresem informacja o interesie związanym z handlem mąką i zbożem prowadzonym pod szyldem „A. Wolff ” przez Josepha Wolffa. Znany z kart pocztowych frontowy dom mieszkalny zajmujący posesję przy Targu Drzewnym 19 został zespolony po 1862 r. z dawnej budy położonej przy Mühlenstraße 76 i kamienicy dziedzicznej przy Holzmarktstraße 1. Ujednolicono fasadę połączonych budynków. Mimo to dawną odrębność można było zauważyć w ustawieniu domów względem ul. Wielkomłyńskiej. Pierwotna buda była ustawiona kalenicowo, a narożna kamienica szczytowo i nakryta od strony pierzei dachem naczółkowym. W rzucie widoczne było złamanie linii pierzei, świadczące o  dawnym podziale. Tak połączony obiekt miał dwa piętra i zapewne użytkowe, przynajmniej częściowo, poddasze. Brak dokumentacji nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie na przełomie XIX i XX w. wejścia od ul. Wielkomłyńskiej. Jednak od tej strony, przy narożniku wzmocnionym szkarpą, znajdowało sięhttps://fotopol...1043,foto.html"> zejście do piwnicy chronione drewnianym wiatrołapem, gdzie zapewne funkcjonowała znana z inseratów restauracja „Felsenkeller”. Od strony Targu Drzewnego przylegała do budynku frontowego obszerna oficyna z  siedmioosiową elewacją. Piętra wydzielono za pomocą niewielkich gzymsów, a  prostokątne okna wykończono profilowanymi obramowaniami. Na połaci dachowej zastosowano doświetlenia w  postaci wolich oczu. W  przyziemiu usytuowane były sklepy i wejście do budynku. Część elewacji wraz z  narożnikami wyróżniono prostym boniowaniem. Nieco bardziej urozmaicona była fasada od ul. Wielkomłyńskiej. Podwórze parceli zostało w  ostatniej ćwierci XIX w. powiększone o część tylną sąsiedniej posesji przy ul. Wielkomłyńskiej. W 1889 r. zaplecze tworzyło skrzydło (oficyna) połączone z kamienicą frontową (dawną budą), trzy budynki magazynowe i stajnia (ryc. 11–12)" http://muzeum-s...rgardu_V_2.pdf">Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcele Targ Drzewny 19–21 wyd. MAH Stargard 2023 (dod. W.S)




  • 1879 r - J. Boas, 1980-1915r. J. Boas wdowa & Albert Bratz, 1916-1922 J. Boas, 1922-1926 J. Boas wdowa & Max Rosemann - sklep z konfekcją damsko-męską i dziecięcą.

  • 1874 - 1889 r.  Joachimsthal ceramika i porcelana.Od 1907 r. właścicielem sklepu J. Joachimsthala był Wilhelm Schröder. W 1925 r. prowadzenie interesu przejęła wdowa po nim.

  • 1883 r. Restauracja Stadtkeller, Fellenkeller (w piwnicy)

  • 1885 r zakład blacharski Alberta Beckera 

  • 1891 - 1994 r. handel mąką i  zbożem „A. Wolff ” 

  • 1897 - 1905 r.  Louis Blumenthal ceramika i porcelana oraz wypożyczanie naczyń na ważne uroczystości, wyłącznie dla publicznych organizacji, stowarzyszeń czy instytutów. ( 27 października 1903 r. wybuch gazu)

  • W 1937 r. Sara Burchardy - sklep pod szyldem „Adolf Burchardy” obuwie, kapelusze, czapki i  artykuły dla panów.

  • 1937 r. Hermann Becker, wyroby szklane, porcelanowe, kamionkowe i  luksusowe.



Mieszkańcy zameldowani przy Holzmarktstrasse pod numerem 19 w roku 1937 r / Aus dem Adressbuch von 1937




  1. Właściciel Becker Hermann, senior, szkło, porcelana, ceramika. tel. 2886. (sen., Glas, Porzellan, Steingut.)

  2. Becker Hans, kupiec. Kaufmann.

  3. Becker Hermann, młodszy kupiec.Kaufmann.

  4. Beier, z domu Lenz, wdowa (geb. Lenz, Ww.)

  5. Burchardy Adolf, obuwie kapelusze, moskitiery, artykuły męskie. (Schuhwaren. Hüte, Müßen, Herrenartikel.)

  6. Giese z domu Spiekermann, wdowa (geb. Spiekermann, Ww.)

  7. Jamm Hermann, emeryt. (Rentner.)

  8. Schroeder Willy, piekarz (Bäcker.)



(W.S)


Holzmarktstrasse 20
więcej zdjęć (2)
Dawniej: Holzmarktstrasse 20

Parcela Targ Drzewny 20 (Holzmarktstrasse) - Posesja zlokalizowana była w  południowo- -wschodniej części kwartału. Według katastru z 1627 r. działka leżąca w Okręgu Jana zabudowana została budą, która stała przy Mittelstraße 2. Ze spisu pochodzącego z 1723 r. wynika, że nieruchomość leżała w  Okręgu Jana, w  kwartale  IX, przy Mühlenstraße 224. Front parceli miał szerokość 13,36 m, długość/głębokość wynosiła 12,59  m, a szerokość tylnej granicy 6,77 m49. W latach 1775– 1790, patrząc od Targu Drzewnego, nieruchomość zabudowana była domem frontowym (budą), a na podwórzu stał spichlerz50. Po zmianach z 1808 r. parcela została włączona do Okręgu Rządowego. Już jako obiekt pierwszej klasy, a nie buda, otrzymała adres Holtz Markt 2. Po kolejnej reformie administracyjnej w  2. poł. XIX  w. znajdowała się przy Holzmarktstraße 20 (tab. 2)51. Ze względu na lokalizację nieopodal głównego rynku budynek był własnością wykwalifikowanych rzemieślników, kupców, bankierów, a  także lekarzy. Podobnymi profesjami zajmowali się jej lokatorzy. Pierwszym znanym właścicielem był Paul Schwantes. Kolejny, Hans Eckstein, był kuśnierzem, ale też posesorem sąsiedniej działki pod późniejszym adresem Holzmarktstraße 21 i płacił podatek za trzy piwnice. Interesująca nas działka w  latach 1720– ok. 1770 należała do członków gminy francuskiej w  Stargardzie i  medyków – Jeana Louisa de la Bruyere (Bruguière), a później jego syna Friedricha Adriana de la Bruyere (Bruguière) . Wspomniany już archiwista stargardzkiego Heimatmuseum Carl Lütke w swoim opracowaniu poświęconym dawnym właścicielom nieruchomości zapisał, że posesorem tej posesji był w  latach 1720–1760 Dr. la Bruyère55. Na początku tego okresu parcelę musiał posiadać Jean Louis, który zmarł ok. 1740  r. Friedrich Adrian uiszczał w  latach 1755–1770/1775 do Kompanii Ogniowej opłaty za niniejszą działkę, ale w okresie 1765–1770 także za kamienicę i  budę na sąsiedniej posesji położonej przy późniejszej Holzmarkstraße 1956. Doct. La Bruguiere przez kilka lat, począwszy od 1735 r., opłacał podatek od nowego domu przed bramą i wyremontowanej kamienicy położonej w mieście57. Wiadomo, że Friedrich Adrian de la Bruyere mieszkał w 1746/1747 w domu stojącym przy ul. Szewskiej (Schuhstraße)58, ale posiadał jeszcze jedną nieruchomość przy dzisiejszej ul. Płatnerzy59. W 1749 r. miał już trzy domy60, ale w 1751 r. został właścicielem ponownie dwóch61. W  latach 1757/1758–1771/1772 był posesorem wspomnianej działki przy dzisiejszej ul. Płatnerzy, gdzie po jego śmierci właścicielką w  latach 1772/1773–1782/1783 była wdowa po nim, Benigna, z  domu Molinié, która żyła jeszcze w 1797 r. Dysponowała ona w latach 1775–1790 także zabudowaniami położonymi przed Bramą Świętojańską, które związane były z  hodowlą jedwabników. Na podstawie zachowanych dokumentów można się domyślać, że Friedrich Adrian de la Bruyere nie zamieszkiwał działki przy Targu Drzewnym 20, ale był jej właścicielem. Następnym posesjonatem był poborca Johann Danhardt, a  po nim kolejni, np. bankier Itzig Salomon, zapisywany również jako Itzig Coerliner, czy niejacy Poleske (siekacz) i  Degosang (krawiec)67. W XIX w. wśród posiadaczy, wówczas już kamienicy dziedzicznej, byli głównie bankierzy i kupcy, tacy jak nieznany z imienia – Meyer, a po nim Moses Levin i znowu bankier Meyer. Z  zachowanych dokumentów wynika, że w  latach 1856–ok. 1872 jej posiadaczami byli kolejno: szewc Dahlke i  blacharz König. Począwszy od 1876 r. kamienica należała do kupca Moritza Marcuse, a od nowego wieku do wdowy po nim, Rosalin, z  domu Hanff. Kolejnym właścicielem (od 1925 r.) był Max Adler, wcześniej sprzedawca pasmanteryjny i konfekcyjny w sklepie prowadzonym przez wdowę po

M" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...ml?o=b487666">M
. Marcuse. W czasie, kiedy M. Adler pozostawał posesorem kamienicy, była ona w całości zamieszkana przez jego rodzinę. Ostatnim znanym posiadaczem parceli był Wilhelm Dombois, również kupiec, który został wymieniony w  dokumentach w  1941  r. (Majewski 2007, bs). Lokatorzy dziedzicznej wówczas kamienicy znani są od 1846 r. Nie byli oni tak liczni, jak w  przypadku domu numer 19. Charakterystyczne dla tego miejsca zamieszkania jest to, że mieszkańcy byli na ogół albo pracownikami, albo prowadzącymi znajdujące się na parterze lokale usługowe (por. tab. 2). W tej kamienicy również funkcjonowały dwa lokale usługowe. Od 1876  r. znajdował się tam sklep ze złotymi i srebrnymi zegarkami prowadzony przez Carla" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...=b487666">Carla Straussa. W  1882  r. został otwarty sklep pasmanteryjny, oferujący także akcesoria dla lalek, który należał do lokatorów kamienicy Martina" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...487666">Martina i  Sally Marcusów .W kolejnych latach sklep funkcjonował pod szyldem ich następców, którego właścicielem był Max" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...?o=b487666">Max Adler. Od 1909  r. prowadził interes pod własnym nazwiskiem i sprzedawał tam firany, dywany, kołdry oraz wyroby pasmanteryjne i  galanteryjne. W poł. XIX w. kamienica zamieszkana była tylko przez właściciela z rodziną, bankiera Meyera. Zapewne chęć wynajmu części domu spowodowała przebudowę wnętrz parteru i piętra w 1853 r. Murarz Wischer na zlecenie posesjonata wystąpił do policji budowlanej z  wnioskiem o  wydanie zgody na modernizację dachu w celach zaadaptowania poddasza na cele mieszkalne przez wzniesienie szczytu od strony ulicy oraz przebudowę znajdującej się w podwórku stajni. W tym samym roku właściciel wystąpił o kolejne pozwolenia na budowę schodów łączących sień z  piętrem oraz modernizację systemów kominowych. Dzięki nim wiadomo, że budynek był budowlą dwutraktową ustawioną do ulicy kalenicowo, a jego ściany obwodowe były murowane. Sień usytuowana została centralnie, a od ulicy prowadził do niej rozglifiony portal. Po obu stronach sieni znajdowały się drzwi prowadzące do pokoi oraz jednobiegowe schody, za którymi umieszczono drzwi do jeszcze jednego pokoju. Pod schodami znajdowało się przejście do kuchni oraz spiżarnia. Z  kuchni przechodziło się do frontowego, a  jednocześnie największego pokoju na parterze. Idąc w  głąb sieni, wychodziło się na podwórze, gdzie znajdował się przyległy budynek gospodarczy (spichlerz?). Na piętrze były dwa frontowe pokoje, a za nimi kuchnia i kolejny pokój. Na zapleczu zaś istniało przejście na piętro ryglowej przybudówki. Po prawej stronie głównego wejścia, od ulicy, istniał w poł. XIX w. drewniany wiatrołap o wymiarach ok. 1,4×1,2 m osłaniający wejście do piwnicy. Po pracach budowlanych ukończonych w tym samym roku bankier Meyer zajmował już tylko pomieszczenia parteru, a radny miejski i sekretarz ziemstwa Johann Carl Schröder (Schroeder) mieszkał na piętrze. Kolejny właściciel, szewc Dahlke, użytkował wyłącznie dwa pokoje z  kuchnią, korzystając z  lokum na warsztat, a  jego lokatorzy wynajmowali początkowo całe pierwsze piętro, później po dwa pokoje z kuchnią i miejsca na prowadzenie sklepów. Na podstawie pocztówek z  początku XX  w. znany jest wygląd elewacji frontowej domu. Większość parteru zajmował sklep, który miał duże, szklane witryny z markizą. Szyld w rzeźbiarsko opracowanym obramieniu zamontowano centralnie nad wejściem. Prawdopodobnie po lewej stronie znajdowało się wejście do wnętrza kamienicy. Dom o pięcioosiowej fasadzie, z centralnie wyznaczonym ryzalitem, ograniczony został pilastrami i  szczytem poddasza. Pośrodku pierwszego piętra usytuowano trójpoziomowe, dziewięciodziałowe okno, które udekorowano tynkowym obramieniem i  ostrołukowym, trójlistnym gzymsem wspartym na konsolkach ozdobionych ornamentyką roślinną. Pole pomiędzy oknem a  gzymsem pokryto potrójną dekoracją floralną. Szczyt zwieńczono sterczynami. Na prostopadłościennych cokolikach zostały zamontowane pękate tralki. Otwór okienny przepruty we wnętrzu szczytu zwieńczono formą nawiązującą do wimpergi z łukiem w ośli grzbiet. Pole pomiędzy oknem a  wimpergą pokryto tynkową dekoracją. Na bokach szczytu, na gzymsie z  fryzem kostkowym, ustawiono pełną attykę zasłaniającą część połaci dachu ustawionej kalenicowo do ulicy. Jej ściankę pokryto neogotyckimi, maswerkowymi arkadkami. Na jej przeciwległych końcach zakomponowano pojedyncze pinakle.



źródło -

http://muzeum-s...rgardu_V_2.pdf">Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcela Targ Drzewny 20  wyd. MAH Stargard 2023 (dod. W.S)



xxxxxxxxxxxxx




  • 1882 - 1901 r, M.S. Marcuse - pasmanteria.

  • 1876 -1900r. (potwierdzona działalność) C. Strauss - sklep z zegarami i złotem.

  • 1907 -1941 Dom Mody Maxa Adlera



(Max Adler urodzony w 1873 r. Zmarł 20 Listopad 1937 w Berlinie. Ożenił się z Fanny Adler, a którą miał córkę - Lotte Aronheim. Fanny Adler z domu Michaelis urodziła się 05 Lipiec 1881 w Goleniowie, zmarła 01 Styczeń 1943 w Oświęcimiu (Holocaust). Jej rodzice to Paul Michaelis i Bertha Michaelis.  Opracowanie własne,)



W.S


Holzmarktstrasse 21
więcej zdjęć (4)
Dawniej: Holzmarktstrasse 21

W 1627 r. działka leżąca w Okręgu Jana zabudowana była budą, którą wzniesiono przy Mittelstraße 3. W 1723 r. posesja leżała w Okręgu Jana, w kwartale IX, przy Mittelstraße/Holzmarckt 223. Front parceli miał szerokość 9,97 m, długość/ głębokość wynosiła 32,01 m, a  szerokość tylnej granicy 10,05 m74. W  latach 1775–1790, patrząc od Targu Drzewnego, nieruchomość zabudowana była domem frontowym (budą), a na podwórzu stały trzy stajnie ustawione w podkowę. Po 1808 r. działka została włączona do Okręgu Rządowego. Już jako obiekt pierwszej klasy zlokalizowana była przy Holzmarckt 3. Po kolejnej reformie administracyjnej w 2. poł. XIX w. otrzymała adres Holzmarktstraße 21. Pierwszym znanym właścicielem był Friedrich Gordan (Jordan) i  nic nie wiadomo o  jego zajęciu. Jednak biorąc pod uwagę lokalizację budynku mieszkalnego względem Rynku oraz profesje mieszkańców sąsiednich kamienic, można przypuszczać, że byli to głównie rzemieślnicy i kupcy.W 1665 r. kuśnierz Hans Eckstein był również posiadaczem sąsiedniej działki pod późniejszym adresem Holzmarktstraße 20 i płacił podatek za trzy piwnice. W 1693 r. właścicielką budy była wdowa po Samuelu Krügerze, która miała na wyposażeniu nieruchomości murowany piec browarniczy (Schorstein), 1 korzec (Scheffel), 1 garniec (Metze) i połowę ćwierci (halb Viert), które były poddane legalizacji (besigelt). Dom zamieszkiwała też rodzina Brautigam: pani, dziecko, panna i dziewczynka. W  latach 1696–1700 właścicielem kamienicy był Christoph (Christian) Schaffmann. Kolejny posiadacz tej parceli został wymieniony w 1710 r. i  był nim kupiec materialista Joachim Friedrich Schöne (Schön), a od 1755 r. przejęli ją jego spadkobiercy. Natomiast w  latach 1789–1821 weszła w posiadanie kupca Christiana Wilhelma Gehrcke. Wówczas domostwo było zamieszkane jedynie przez najbliższą rodzinę właściciela. Podobna sytuacja utrzymywała się jeszcze w początkach 2. poł. XIX w., kiedy działka należała do kupca Friedricha Augusta Kocha, którego córka Marie dysponowała tą parcelą do 1928 r. Na początku 1851 r. i ponownie w  latach 1853–1854 Kochowie byli jedynymi lokatorami domu. Tu też senior rodu prowadził sklep. Przez kolejne dwa lata wynajmował jedynie dwa pokoje z  kuchnią. Kiedy własność przejęła jego żona Franziska przeniosła się ona na ostatnie piętro, a  pozostałe pomieszczenia wynajmowała. W latach 1857–1886 wśród mieszkańców pojawili się oficerowie: podporucznicy von Petersdorff, von Stein, Rahdes, Seelman, Kleinhamel, von Brandt, von Brauchitsch, von Marwitz, Herr, Müller, a także kapitan Hennig. Żołnierze do momentu wybudowania koszar wynajmowali kwatery w mieście. Następnie wraz z budową obiektów dedykowanych powstawały nowe dzielnice z  zabudową mieszkaniową dla poszczególnym grup zawodowych (np. kolejarzy i żołnierzy). W 1872 i 1883 r. mieszkało tu dwóch nauczycieli gimnazjalnych: Herrmann Ziemer i Richard Richter. Jak wspomniano, spadkobierczynią majątku małżeństwa Kochów była córka Marie,nauczycielka edukacji elementarnej. W  tym czasie wśród lokatorów jeszcze liczniej pojawili się pedagodzy stargardzkich szkół, co mogło być związane z zawodem wykonywanym przez Marie Koch. W latach 1884–1886 lokatorem był Albert Mührer, nauczyciel przedmiotów ścisłych. Chwilę później Wilhelm Pagel, Adolf Tamß i nauczyciel Johannes Lindenau. Od 1888 do 1900 r. mieszkanie w  kamienicy wynajmował Paul Venzke, nauczyciel gimnazjalny. Oprócz nich pomieszkiwali tam drobni przedsiębiorcy: szewcy, zegarmistrz, dekarz, wytwórca koszy, fryzjer, tokarz, wytwórcy parasoli i rękawiczek. Po śmierci Marie Koch kamienicę w 1929 r. przejął wcześniejszy lokator, rewident Conrad Falck, który był ostatnim znanym właścicielem przed 1945 r. Z  ogłoszeń reklamowych zamieszczonych w książkach adresowych wiadomo, że w 1876 pracował tutaj

Ernst" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...=b488785">Ernst
Thimm, który oferował swoje produkty – buty różnego fasonu i wielkości. Od 1878  r. działał tam zakład i  sklep prowadzony przez zegarmistrza Louisa" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...b488785">Louisa Müllera. Kolejnym lokalem funkcjonującym w tej kamienicy był zakład tokarski Carla Adama, oferujący wyroby z drewna i poroża, gdzie można było nabyć m.in. przybory bilardowe, etażerki. Od 1897 r. istniał tam interes Ottona Kattnera, sprzedającego i wytwarzającego różnego rodzaju rękawiczki i krawaty oraz sklep produkujący i reperujący parasole (przeciwdeszczowe, przeciwsłoneczne) Gustava" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...488785">Gustava Lemkego . Od 1913 r. na parterze kamienicy otworzył zakład zegarmistrz i  optyk August Weitenhagen. W latach 1930–1932 znajdował się tutaj „Bank für Handel und Grundbesitz”, a  w  1937  r. ówczesny właściciel kamienicy prowadził delikatesy i stoisko z książkami. Dzięki znanym pocztówkom z początku XX w.  wiadomo, że była to kamienica dwupiętrowa, szczytem usytuowana do ulicy i  przykryta wysokim dachem z  naczółkiem. Na parterze znajdowały się dwa lokale usługowe. Otwory okienne w kształcie prostokąta miały dekoracje w  postaci gzymsowych nadokienników, których wystrój pozostaje nieznany. Na planie ukazującym fronty kamienic w  tej części miasta z  ok. 1850  r. widoczne jest po lewej stronie od osi budynku wejście do piwnicy, od strony ulicy, przez drewnianą przybudówkę o  wymiarach ok. 1,8×1,4 m. 



źródło - Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcela Targ Drzewny 19-21  wyd. MAH Stargard 2023




  • 1876 r. Ernst Thimm - sprzedawca butów.

  • 1878 - 1983 r.  L. Müller, sklep z zegarkami

  • 1886 - 1891 r. Carl Adam mistrz tokarski

  • 1897 - 1902 r. Gustav Lemke, parasole i laski.

  • 1897 - 1908 r. Otto Kattner, wytwórca rękawiczek

  • 1913 - 1925 r. August Weitenhagen zegarmistrz, wyroby tytoniowe.

  • 1930 - 1932 „Bank für Handel und Grundbesitz”



Mieszkańcy zameldowani przy Holzmarktstrasse pod numerem 21 w roku 1937 r - Aus dem Adressbuch von 1937




  1. Fald Conrad, delikatesy, biuro księgowe. (Feinkosthandlung. Buchstelle.)

  2. Brüdner Werner, robotnik Arbeiter

  3. Haese Kurt, robotnik Arbeiter

  4. Heise, Friz, pakowacz. Angestellter

  5. Hofs, Gustav, robotnik. Arbeiter

  6. Schroeder Eryk murarz Maurer



(W.S)



 


ul. Władysława Łokietka
więcej zdjęć (287)
Dawniej: Holzmarktstrasse (jej część zach.)