|
starsze nowsze oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 0 głosów | średnia głosów: 0
2023 , Plan i chronologia odkrytych obiektów na parcelach Targ Drzewny 19–21Skomentuj zdjęcie |
Dodane: 11 września 2024, godz. 22:53:19 Rozmiar: 1039px x 743px
0 pobrań 137 odsłon 0 średnia ocen Poprzednie i następne zdjęcia Wojciech Szuba Obiekty widoczne na zdjęciu Holzmarktstrasse 19 więcej zdjęć (10) Dawniej: Holzmarktstrasse 19 Z zachowanych materiałów archiwalnych wynika, że początkowo były to dwie parcele należące do Okręgu Jana. W latach 1627–1696 pierwsza z nich, położona od północy, była budą mieszkalną (Bude) zlokalizowaną przy Mühlenstraße 229, a druga kamienicą dziedziczną (Erbe) leżącą przy Mittelstraße 1. Ze spisu pochodzącego z 1723 r. wynika, że obie działki leżały w Okręgu Jana, w kwartale (Stock) IX, przy Mühlenstraße, pod numerami 226 (Bude) i 225 (Erbe). Front pierwszej parceli miał szerokość 7,94 m, długość/głębokość wynosiła 19,39 m, a szerokość tylnej granicy 6,96 m. Druga działka była znacznie większa. Przód parceli miał szerokość 10,91 m, długość/głębokość sięgała aż 30,13 m. Tył rozszerzał się na 2/3 długości/głębokości działki i osiągał szerokość 17,5 m, aby pod koniec ulec zwężeniu przy granicy z posesjami przy Targu Drzewnym i Wielkomłyńskiej35 (Kazimierza Wielkiego). W latach 1775–1790, patrząc od ul. Wielkomłyńskiej (Kaz. Wielkiego dop. W.S), nieruchomość zabudowana była domem frontowym (kamienicą i budą), a na podwórzu stały stajnia po prawej stronie i budynek przyległy po lewej36. Po reformie z 1808 r. miasto zostało podzielone na okręgi. Wówczas obie parcele zostały włączone do Okręgu Rządowego. Buda mieszkalna otrzymała adres Mühlenstraße 76, a kamienica dziedziczna znajdowała się przy Holzmarktstraße 1. Po 1812 r. obie działki połączono za sprawą jednego właściciela nieruchomości. Nadal jednak używano dwóch adresów. W latach 50. XIX w. cztery pokoje parteru i inne pomieszczenia tego poziomu, jak również sklep i stajnię użytkowała właścicielka nieruchomości wdowa Charlotte Haase. Pierwsze piętro pod nr 1 wynajmowała pani von Podewils, a później pułkownik von Koehler wraz z żoną. Pierwsze i drugie piętro pod nr 76 użytkowała rodzina Geffersów, a następnie kapitan Carl August Staël v. Holstein, który korzystał również ze stajni. Po kolejnej reformie administracyjnej, która nastąpiła po 1862 r., połączone kamienice otrzymały jedną nazwę i numer – Holzmarktstraße 19. Na podstawie źródeł archiwalnych udało się ustalić właścicieli obu posesji od 1627 r. Wśród nich znajdowali się przede wszystkim kupcy, rzeźnicy i rzemieślnicy. W 1665 r. posesorem obu działek był kupiec Michel Netzel (Nözel) . W miejscu budy zrobił przejazd, który umożliwiał mu wjazd na podwórko z ul. Wielkomłyńskiej (Kaz. Wielkiego). W latach 90. XVII w. działki składające się na późniejszą parcelę Targ Drzewny 19 znalazły się ponownie w rękach dwóch właścicieli. Posiadaczem kamienicy był kupiec Christian Schwartz, który w 1692 r. miał na wyposażeniu nieruchomości murowany piec browarniczy (Schorstein) i dwa korce (Scheffel). Największą grupę zawodową pośród właścicieli stanowili rzeźnicy, co mogło wynikać ze zlokalizowanych w pobliżu jatek mięsnych (Scharren) widocznych na rękopiśmiennym planie Stargardu z lat 1693/1700. W 1812 r. właściciel budy mieszkalnej mistrz rzeźnicki Friedrich Haase nabył sąsiednią działkę z kamienicą od rzeźnika Bauera i w ten sposób stał się właścicielem obu nieruchomości, które były w posiadaniu jego spadkobierców do ok. 1872 r. Po śmierci Friedricha Haasa 27 września 1842 r. jego sukcesorem został syn Friedrich Wilhelm (również rzeźnik), który jako właściciel kamienicy przy Holzmarktstraße 1 został wymieniony w źródłach po raz pierwszy właśnie w tym roku. Od tego czasu można również ustalić listę lokatorów, niebędących członkami rodziny właściciela, co dla wcześniejszych czasów było niemal niemożliwe, ponieważ nie wymieniano ich w dokumentach. Oprócz Friedricha Wilhelma i jego żony Charlotty, kamienicę zamieszkiwały rodziny Völz i Geffers oraz dwóch czeladników rzeźnickich, dwóch kupców, cztery służące. Głową rodziny Geffersów był Heinrich Friedrich Conrad, który pełnił funkcję skarbnika miejskiego. Pięć lat później właścicielką kamienicy była Charlotta, wdowa po wcześniejszym właścicielu. Od 1862 r. jako posiadaczy posesji akta wymieniają spadkobierców małżeństwa, nie podając jednak ich danych personalnych. W tym czasie wzrósł prestiż tego adresu jako miejsca do zamieszkania. Powodem było komunikacyjnie wygodne umiejscowienie parceli, zapewne jej funkcjonalne zespolenie oraz znaczna wielkość. Jej lokatorami stali się przedstawiciele zubożałej szlachty, którzy nie mogli utrzymać się w swoich, często zadłużonych majątkach i znajdowali zatrudnienie w służbie cywilnej lub w wojsku. Od 1850 r. w miejscu tym mieszkała rodzina Friedricha Heinricha Otto von Mellenthina. Prawdopodobnie był on wdowcem, ponieważ w aktach nie podano imienia jego żony, a wymieniono jedynie siedmiu synów. Rodzina przeprowadziła się do Stargardu z Gdańska w 1842 r. Oprócz von Mellenthinów lokatorami wdowy Haase byli rodowici stargardzianie, a także osoby przyjezdne przykładowo z: Przywodzia (Fürstensee), Godowa (Freiheide) i Ulikowa (Wulkow). W kolejnych latach, aż do momentu zmiany właściciela, liczba lokatorów znacznie się zmniejszyła. W materiałach archiwalnych można odnaleźć informacje o jednej lokatorce, która również wywodziła się ze szlachty, była nią pani von Podewils. W latach 1872–1881 właścicielem kamienicy został blacharz i rentier Julius König. W tym czasie jego lokatorami byli wojskowi, nauczyciele, rzemieślnicy i robotnicy. Pośród nich znajdował się m.in. kapitan grenadierów stargardzkich Emil von Blomberg. Od 1882 r. kamienica stała się własnością Louise Frantz, a od 1890 r. kupca Louisa Blumenthala. Ten drugi był jej właścicielem aż do 1921 r., kiedy posiadłość przejął mistrz blacharski Herman Becker, którego syn (?) był ostatnim znanym właścicielem nieruchomości. Na parterze kamienicy funkcjonowały lokale usługowe i handlowe. Wiadomo, że w 1872 r. i później znajdował się tam sklep ze szkłem, porcelaną, wyrobami kamionkowymi, sprzętem gospodarstwa domowego i innymi towarami prowadzony przez szklarza Juliusa" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...487657">Juliusa
Mieszkańcy zameldowani przy Holzmarktstrasse pod numerem 19 w roku 1937 r / Aus dem Adressbuch von 1937
(W.S) Holzmarktstrasse 20 więcej zdjęć (2) Dawniej: Holzmarktstrasse 20 Parcela Targ Drzewny 20 (Holzmarktstrasse) - Posesja zlokalizowana była w południowo- -wschodniej części kwartału. Według katastru z 1627 r. działka leżąca w Okręgu Jana zabudowana została budą, która stała przy Mittelstraße 2. Ze spisu pochodzącego z 1723 r. wynika, że nieruchomość leżała w Okręgu Jana, w kwartale IX, przy Mühlenstraße 224. Front parceli miał szerokość 13,36 m, długość/głębokość wynosiła 12,59 m, a szerokość tylnej granicy 6,77 m49. W latach 1775– 1790, patrząc od Targu Drzewnego, nieruchomość zabudowana była domem frontowym (budą), a na podwórzu stał spichlerz50. Po zmianach z 1808 r. parcela została włączona do Okręgu Rządowego. Już jako obiekt pierwszej klasy, a nie buda, otrzymała adres Holtz Markt 2. Po kolejnej reformie administracyjnej w 2. poł. XIX w. znajdowała się przy Holzmarktstraße 20 (tab. 2)51. Ze względu na lokalizację nieopodal głównego rynku budynek był własnością wykwalifikowanych rzemieślników, kupców, bankierów, a także lekarzy. Podobnymi profesjami zajmowali się jej lokatorzy. Pierwszym znanym właścicielem był Paul Schwantes. Kolejny, Hans Eckstein, był kuśnierzem, ale też posesorem sąsiedniej działki pod późniejszym adresem Holzmarktstraße 21 i płacił podatek za trzy piwnice. Interesująca nas działka w latach 1720– ok. 1770 należała do członków gminy francuskiej w Stargardzie i medyków – Jeana Louisa de la Bruyere (Bruguière), a później jego syna Friedricha Adriana de la Bruyere (Bruguière) . Wspomniany już archiwista stargardzkiego Heimatmuseum Carl Lütke w swoim opracowaniu poświęconym dawnym właścicielom nieruchomości zapisał, że posesorem tej posesji był w latach 1720–1760 Dr. la Bruyère55. Na początku tego okresu parcelę musiał posiadać Jean Louis, który zmarł ok. 1740 r. Friedrich Adrian uiszczał w latach 1755–1770/1775 do Kompanii Ogniowej opłaty za niniejszą działkę, ale w okresie 1765–1770 także za kamienicę i budę na sąsiedniej posesji położonej przy późniejszej Holzmarkstraße 1956. Doct. La Bruguiere przez kilka lat, począwszy od 1735 r., opłacał podatek od nowego domu przed bramą i wyremontowanej kamienicy położonej w mieście57. Wiadomo, że Friedrich Adrian de la Bruyere mieszkał w 1746/1747 w domu stojącym przy ul. Szewskiej (Schuhstraße)58, ale posiadał jeszcze jedną nieruchomość przy dzisiejszej ul. Płatnerzy59. W 1749 r. miał już trzy domy60, ale w 1751 r. został właścicielem ponownie dwóch61. W latach 1757/1758–1771/1772 był posesorem wspomnianej działki przy dzisiejszej ul. Płatnerzy, gdzie po jego śmierci właścicielką w latach 1772/1773–1782/1783 była wdowa po nim, Benigna, z domu Molinié, która żyła jeszcze w 1797 r. Dysponowała ona w latach 1775–1790 także zabudowaniami położonymi przed Bramą Świętojańską, które związane były z hodowlą jedwabników. Na podstawie zachowanych dokumentów można się domyślać, że Friedrich Adrian de la Bruyere nie zamieszkiwał działki przy Targu Drzewnym 20, ale był jej właścicielem. Następnym posesjonatem był poborca Johann Danhardt, a po nim kolejni, np. bankier Itzig Salomon, zapisywany również jako Itzig Coerliner, czy niejacy Poleske (siekacz) i Degosang (krawiec)67. W XIX w. wśród posiadaczy, wówczas już kamienicy dziedzicznej, byli głównie bankierzy i kupcy, tacy jak nieznany z imienia – Meyer, a po nim Moses Levin i znowu bankier Meyer. Z zachowanych dokumentów wynika, że w latach 1856–ok. 1872 jej posiadaczami byli kolejno: szewc Dahlke i blacharz König. Począwszy od 1876 r. kamienica należała do kupca Moritza Marcuse, a od nowego wieku do wdowy po nim, Rosalin, z domu Hanff. Kolejnym właścicielem (od 1925 r.) był Max Adler, wcześniej sprzedawca pasmanteryjny i konfekcyjny w sklepie prowadzonym przez wdowę po M" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...ml?o=b487666">M źródło - http://muzeum-s...rgardu_V_2.pdf">Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcela Targ Drzewny 20 wyd. MAH Stargard 2023 (dod. W.S) xxxxxxxxxxxxx
(Max Adler urodzony w 1873 r. Zmarł 20 Listopad 1937 w Berlinie. Ożenił się z Fanny Adler, a którą miał córkę - Lotte Aronheim. Fanny Adler z domu Michaelis urodziła się 05 Lipiec 1881 w Goleniowie, zmarła 01 Styczeń 1943 w Oświęcimiu (Holocaust). Jej rodzice to Paul Michaelis i Bertha Michaelis. Opracowanie własne,) W.S Holzmarktstrasse 21 więcej zdjęć (4) Dawniej: Holzmarktstrasse 21 W 1627 r. działka leżąca w Okręgu Jana zabudowana była budą, którą wzniesiono przy Mittelstraße 3. W 1723 r. posesja leżała w Okręgu Jana, w kwartale IX, przy Mittelstraße/Holzmarckt 223. Front parceli miał szerokość 9,97 m, długość/ głębokość wynosiła 32,01 m, a szerokość tylnej granicy 10,05 m74. W latach 1775–1790, patrząc od Targu Drzewnego, nieruchomość zabudowana była domem frontowym (budą), a na podwórzu stały trzy stajnie ustawione w podkowę. Po 1808 r. działka została włączona do Okręgu Rządowego. Już jako obiekt pierwszej klasy zlokalizowana była przy Holzmarckt 3. Po kolejnej reformie administracyjnej w 2. poł. XIX w. otrzymała adres Holzmarktstraße 21. Pierwszym znanym właścicielem był Friedrich Gordan (Jordan) i nic nie wiadomo o jego zajęciu. Jednak biorąc pod uwagę lokalizację budynku mieszkalnego względem Rynku oraz profesje mieszkańców sąsiednich kamienic, można przypuszczać, że byli to głównie rzemieślnicy i kupcy.W 1665 r. kuśnierz Hans Eckstein był również posiadaczem sąsiedniej działki pod późniejszym adresem Holzmarktstraße 20 i płacił podatek za trzy piwnice. W 1693 r. właścicielką budy była wdowa po Samuelu Krügerze, która miała na wyposażeniu nieruchomości murowany piec browarniczy (Schorstein), 1 korzec (Scheffel), 1 garniec (Metze) i połowę ćwierci (halb Viert), które były poddane legalizacji (besigelt). Dom zamieszkiwała też rodzina Brautigam: pani, dziecko, panna i dziewczynka. W latach 1696–1700 właścicielem kamienicy był Christoph (Christian) Schaffmann. Kolejny posiadacz tej parceli został wymieniony w 1710 r. i był nim kupiec materialista Joachim Friedrich Schöne (Schön), a od 1755 r. przejęli ją jego spadkobiercy. Natomiast w latach 1789–1821 weszła w posiadanie kupca Christiana Wilhelma Gehrcke. Wówczas domostwo było zamieszkane jedynie przez najbliższą rodzinę właściciela. Podobna sytuacja utrzymywała się jeszcze w początkach 2. poł. XIX w., kiedy działka należała do kupca Friedricha Augusta Kocha, którego córka Marie dysponowała tą parcelą do 1928 r. Na początku 1851 r. i ponownie w latach 1853–1854 Kochowie byli jedynymi lokatorami domu. Tu też senior rodu prowadził sklep. Przez kolejne dwa lata wynajmował jedynie dwa pokoje z kuchnią. Kiedy własność przejęła jego żona Franziska przeniosła się ona na ostatnie piętro, a pozostałe pomieszczenia wynajmowała. W latach 1857–1886 wśród mieszkańców pojawili się oficerowie: podporucznicy von Petersdorff, von Stein, Rahdes, Seelman, Kleinhamel, von Brandt, von Brauchitsch, von Marwitz, Herr, Müller, a także kapitan Hennig. Żołnierze do momentu wybudowania koszar wynajmowali kwatery w mieście. Następnie wraz z budową obiektów dedykowanych powstawały nowe dzielnice z zabudową mieszkaniową dla poszczególnym grup zawodowych (np. kolejarzy i żołnierzy). W 1872 i 1883 r. mieszkało tu dwóch nauczycieli gimnazjalnych: Herrmann Ziemer i Richard Richter. Jak wspomniano, spadkobierczynią majątku małżeństwa Kochów była córka Marie,nauczycielka edukacji elementarnej. W tym czasie wśród lokatorów jeszcze liczniej pojawili się pedagodzy stargardzkich szkół, co mogło być związane z zawodem wykonywanym przez Marie Koch. W latach 1884–1886 lokatorem był Albert Mührer, nauczyciel przedmiotów ścisłych. Chwilę później Wilhelm Pagel, Adolf Tamß i nauczyciel Johannes Lindenau. Od 1888 do 1900 r. mieszkanie w kamienicy wynajmował Paul Venzke, nauczyciel gimnazjalny. Oprócz nich pomieszkiwali tam drobni przedsiębiorcy: szewcy, zegarmistrz, dekarz, wytwórca koszy, fryzjer, tokarz, wytwórcy parasoli i rękawiczek. Po śmierci Marie Koch kamienicę w 1929 r. przejął wcześniejszy lokator, rewident Conrad Falck, który był ostatnim znanym właścicielem przed 1945 r. Z ogłoszeń reklamowych zamieszczonych w książkach adresowych wiadomo, że w 1876 pracował tutaj Ernst" rel="nofollow" target="_blank" class="Scolor" style="text-decoration:underline">https://fotopol...=b488785">Ernst źródło - Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcela Targ Drzewny 19-21 wyd. MAH Stargard 2023
Mieszkańcy zameldowani przy Holzmarktstrasse pod numerem 21 w roku 1937 r - Aus dem Adressbuch von 1937
(W.S)
ul. Władysława Łokietka więcej zdjęć (287) Dawniej: Holzmarktstrasse (jej część zach.) |