W 1627 r. działka leżąca w Okręgu Jana zabudowana była budą, którą wzniesiono przy Mittelstraße 3. W 1723 r. posesja leżała w Okręgu Jana, w kwartale IX, przy Mittelstraße/Holzmarckt 223. Front parceli miał szerokość 9,97 m, długość/ głębokość wynosiła 32,01 m, a szerokość tylnej granicy 10,05 m74. W latach 1775–1790, patrząc od Targu Drzewnego, nieruchomość zabudowana była domem frontowym (budą), a na podwórzu stały trzy stajnie ustawione w podkowę. Po 1808 r. działka została włączona do Okręgu Rządowego. Już jako obiekt pierwszej klasy zlokalizowana była przy Holzmarckt 3. Po kolejnej reformie administracyjnej w 2. poł. XIX w. otrzymała adres Holzmarktstraße 21. Pierwszym znanym właścicielem był Friedrich Gordan (Jordan) i nic nie wiadomo o jego zajęciu. Jednak biorąc pod uwagę lokalizację budynku mieszkalnego względem Rynku oraz profesje mieszkańców sąsiednich kamienic, można przypuszczać, że byli to głównie rzemieślnicy i kupcy.W 1665 r. kuśnierz Hans Eckstein był również posiadaczem sąsiedniej działki pod późniejszym adresem Holzmarktstraße 20 i płacił podatek za trzy piwnice. W 1693 r. właścicielką budy była wdowa po Samuelu Krügerze, która miała na wyposażeniu nieruchomości murowany piec browarniczy (Schorstein), 1 korzec (Scheffel), 1 garniec (Metze) i połowę ćwierci (halb Viert), które były poddane legalizacji (besigelt). Dom zamieszkiwała też rodzina Brautigam: pani, dziecko, panna i dziewczynka. W latach 1696–1700 właścicielem kamienicy był Christoph (Christian) Schaffmann. Kolejny posiadacz tej parceli został wymieniony w 1710 r. i był nim kupiec materialista Joachim Friedrich Schöne (Schön), a od 1755 r. przejęli ją jego spadkobiercy. Natomiast w latach 1789–1821 weszła w posiadanie kupca Christiana Wilhelma Gehrcke. Wówczas domostwo było zamieszkane jedynie przez najbliższą rodzinę właściciela. Podobna sytuacja utrzymywała się jeszcze w początkach 2. poł. XIX w., kiedy działka należała do kupca Friedricha Augusta Kocha, którego córka Marie dysponowała tą parcelą do 1928 r. Na początku 1851 r. i ponownie w latach 1853–1854 Kochowie byli jedynymi lokatorami domu. Tu też senior rodu prowadził sklep. Przez kolejne dwa lata wynajmował jedynie dwa pokoje z kuchnią. Kiedy własność przejęła jego żona Franziska przeniosła się ona na ostatnie piętro, a pozostałe pomieszczenia wynajmowała. W latach 1857–1886 wśród mieszkańców pojawili się oficerowie: podporucznicy von Petersdorff, von Stein, Rahdes, Seelman, Kleinhamel, von Brandt, von Brauchitsch, von Marwitz, Herr, Müller, a także kapitan Hennig. Żołnierze do momentu wybudowania koszar wynajmowali kwatery w mieście. Następnie wraz z budową obiektów dedykowanych powstawały nowe dzielnice z zabudową mieszkaniową dla poszczególnym grup zawodowych (np. kolejarzy i żołnierzy). W 1872 i 1883 r. mieszkało tu dwóch nauczycieli gimnazjalnych: Herrmann Ziemer i Richard Richter. Jak wspomniano, spadkobierczynią majątku małżeństwa Kochów była córka Marie,nauczycielka edukacji elementarnej. W tym czasie wśród lokatorów jeszcze liczniej pojawili się pedagodzy stargardzkich szkół, co mogło być związane z zawodem wykonywanym przez Marie Koch. W latach 1884–1886 lokatorem był Albert Mührer, nauczyciel przedmiotów ścisłych. Chwilę później Wilhelm Pagel, Adolf Tamß i nauczyciel Johannes Lindenau. Od 1888 do 1900 r. mieszkanie w kamienicy wynajmował Paul Venzke, nauczyciel gimnazjalny. Oprócz nich pomieszkiwali tam drobni przedsiębiorcy: szewcy, zegarmistrz, dekarz, wytwórca koszy, fryzjer, tokarz, wytwórcy parasoli i rękawiczek. Po śmierci Marie Koch kamienicę w 1929 r. przejął wcześniejszy lokator, rewident Conrad Falck, który był ostatnim znanym właścicielem przed 1945 r. Z ogłoszeń reklamowych zamieszczonych w książkach adresowych wiadomo, że w 1876 pracował tutaj Ernst Thimm, który oferował swoje produkty – buty różnego fasonu i wielkości. Od 1878 r. działał tam zakład i sklep prowadzony przez zegarmistrza Louisa Müllera. Kolejnym lokalem funkcjonującym w tej kamienicy był zakład tokarski Carla Adama, oferujący wyroby z drewna i poroża, gdzie można było nabyć m.in. przybory bilardowe, etażerki. Od 1897 r. istniał tam interes Ottona Kattnera, sprzedającego i wytwarzającego różnego rodzaju rękawiczki i krawaty oraz sklep produkujący i reperujący parasole (przeciwdeszczowe, przeciwsłoneczne) Gustava Lemkego . Od 1913 r. na parterze kamienicy otworzył zakład zegarmistrz i optyk August Weitenhagen. W latach 1930–1932 znajdował się tutaj „Bank für Handel und Grundbesitz”, a w 1937 r. ówczesny właściciel kamienicy prowadził delikatesy i stoisko z książkami. Dzięki znanym pocztówkom z początku XX w. wiadomo, że była to kamienica dwupiętrowa, szczytem usytuowana do ulicy i przykryta wysokim dachem z naczółkiem. Na parterze znajdowały się dwa lokale usługowe. Otwory okienne w kształcie prostokąta miały dekoracje w postaci gzymsowych nadokienników, których wystrój pozostaje nieznany. Na planie ukazującym fronty kamienic w tej części miasta z ok. 1850 r. widoczne jest po lewej stronie od osi budynku wejście do piwnicy, od strony ulicy, przez drewnianą przybudówkę o wymiarach ok. 1,8×1,4 m.
źródło - Archeologia Stargardu Badania kwartału IX Dawne parcela Targ Drzewny 19-21 wyd. MAH Stargard 2023
- 1876 r. Ernst Thimm - sprzedawca butów.
- 1878 - 1983 r. L. Müller, sklep z zegarkami
- 1886 - 1891 r. Carl Adam mistrz tokarski
- 1897 - 1902 r. Gustav Lemke, parasole i laski.
- 1897 - 1908 r. Otto Kattner, wytwórca rękawiczek
- 1913 - 1925 r. August Weitenhagen zegarmistrz, wyroby tytoniowe.
- 1930 - 1932 „Bank für Handel und Grundbesitz”
Mieszkańcy zameldowani przy Holzmarktstrasse pod numerem 21 w roku 1937 r - Aus dem Adressbuch von 1937
- Fald Conrad, delikatesy, biuro księgowe. (Feinkosthandlung. Buchstelle.)
- Brüdner Werner, robotnik Arbeiter
- Haese Kurt, robotnik Arbeiter
- Heise, Friz, pakowacz. Angestellter
- Hofs, Gustav, robotnik. Arbeiter
- Schroeder Eryk murarz Maurer
(W.S)
|
