Ulica "Szewców łataczy" (Oldeböterstrate), obecna ulica Kuśnierska.

Dolna, spadzista część obecnej ulicy Kuśnierskiej, początkowo nosiła nazwę „ulicy łataczy starego obuwia” (oldeböterstrate, 1403). Nazwa ta związana jest z zawodem tzw. „oltboter” lub „oltbutern” (altbötern), inaczej zwanych również „[alt]lapper” (łata, łatanina, łatacz) lub „[alt]lepper” (łatacz staroci). Wszystkie te określenia w języku środkowo-dolnoniemieckim są mianem tzw. łataczy staroci, tu łataczy starego obuwia, tworzących jedną z gałęzi rzemiosła wśród właściwych szewców, ściśle oddzieloną od szewców zamieszkujących ulicę Szewską (Schuhstraße) i wyrabiających nowe obuwie. Nazwę trzeciej grupy szewców zwanych „pattinenmaker” (producentów drewnianych sabotów, trepów), „pantoffelmacher” (pantoflarze, producentów lekkiego, płaskiego obuwia bez cholewek) lub „korkenmacher” (producentów obuwia korkowego), w nazewnictwie szczecińskich ulic nie spotyka się.



Jak dalece utrzymywały się ostre podziały w obu gałęziach cechu szewców świadczy, na pozór śmieszny przebieg wydarzeń, jaki miał miejsce jesienią 1678 roku w Stralsundzie, gdzie mieszczanie, nie bacząc na trwające od miesięcy oblężenie miasta przez wojska Wielkiego Elektora, i związaną z tym utratę uzyskanej wcześniej sławy wojennej nad wojskami Wallensteina, bezskutecznie oblegającego miasto w 1628 roku, aktywnie włączyli się w spór pomiędzy szewcami łataczami (oltlepper), a pozostałymi szewcami, z których ci ostatni pozazdrościli łataczom nowoprzyjętego określania „szewców łataczy” (oldenschomaker), żądając stanowczo, aby łatacze używali wyłącznie nazwy lub bez dodawania zastrzeżonego dla siebie określenia „schomaker”. Rada Miejska w środku zgiełku wojennego, zmuszona była poświęcić tej sprawie wiele posiedzeń, by ostatecznie stwierdzić i postanowić: ,,[…] nazwa „oltlepper” ma być zachowana”.

W szczecińskich księgach miejskich pisanych po łacinie nazwy tej ulicy do tej pory nie zdołano ujawnić, mimo, że spotykana była również i w innych miastach, np. w Wismarze (platea antiquorum refectorum), czy Rostocku (platea renovatorum, 1289). W Szczecinie powstała w niejasnych okolicznościach i w dostępnych źródłach wykazywana była jako olderbuterestrate, oldbuterstrate (1432), oldboterstrate (1436) oltböterstrate (1491, 1493), Altbuttergaße (1502), oldböterstrate (1504), oltboter strate (1535). W miarę upływu czasu nazwa ta ulegała dziwacznym przekształceniom, jak np. Alt Beuter – Berg (1709), Alte Peterberg (1721), tj. „Górka Starego Piotra”, czy Altbötterberg (1721), lub Der alte Pötterberg (1801), by ostatecznie pozostać przy mianie Altböterberg (1811), co można tłumaczyć jako „Górka Szewców Łataczy”. Przykłady te uświadamiają nam, jak w niebywały sposób rozmnożył się w tej nazwie ludowy źródłosłów. Urzędowym potwierdzeniem tej ostatniej była blaszana tabliczka uliczna wywieszona na przyporze łukowej od strony ulicy Panieńskiej, która wisiała tu do września 1843 roku (po lewej stronie ulicy wisiała tablica z nazwą „Altböter Berg”, a po prawej „Alt Peter Berg”). Przypora ta wspomniana jest w dokumentach źródłowych już w XVI wieku., cyt.: „do tego miejsca na przy przyporze łukowej” (up deme orde an der oldböter strate an den swickbogen, 1504). Thomas Kanzow (Pomerania, 2005, 114) podaje, że miasto w wyniku układu z księciem Bogusławem X z 5 stycznia 1503 r., zostało zobowiązane do wyburzenia zabudowań mieszczańskich leżących po północnej stronie ulicy Altbuttergaße, gdyż stanowiły przeszkodę w rozbudowie zamku.

W innym miejscu (Pomerania, 2005, 212-213), nazwa ulicy została wymieniona w ugodzie książąt z miastem z 23 kwietnia 1535 r., gdzie m.in. wspomniano o „cuchnącym rynsztoku, biegnącym z kuchni, [usytuowanej] na dziedzińcu zamkowym, w dół ulicy ”(gate, de [vam hofe] ut de koken de oltboter strate henafgink, 1535). Po 1856 roku, w ramach porządkowania nazw ulic, ulica Szewców Łataczy została potraktowana jako przedłużenie wyżej położonej ulicy Kuśnierskiej (Pelzerstraße). Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Szewców Łataczy (tu określonej mianem Alte Peterberg, należały parcele od nr 493 [ Altböterstraße 890/ Pelzerstraße 15] do nr 500 [ Altböterstraße 883/ Frauenstraße 21].

Panieńska (do 1945: Frauenstraße, 1945–1955 ulica Syreny) – ulica o długości 340,5 metra na szczecińskim osiedlu Stare Miasto, w dzielnicy Śródmieście. Jedna z ważniejszych i dłuższych ulic szczecińskiego Starego Miasta. Przebiega z północnego wschodu na południowy zachód, krzyżując się z ulicą Kłodną, Środową, Kuśnierską, Kurkową i Rynkiem Nowym. Jej przedłużeniem w kierunku południowo-zachodnim jest ulica Księcia Mściwoja II. Nawierzchnia jezdni składa się w znacznej części z bruku. Na całej długości ulicy obowiązuje ruch dwukierunkowy.

Początki dzisiejszej ulicy Panieńskiej są ściśle powiązane ze średniowieczną bramą miejską, zwaną Brama Panieńską, która wznosiła się w pobliżu dzisiejszych wiaduktów Trasy Zamkowej w północnej części ulicy. Sama nazwa bramy pochodziła od cysterskiego klasztoru żeńskiego, powołanego z inicjatywy Marianny, żony księcia Barnima I. Ulica wiodąca od bramy w głąb Starego Miasta otrzymała miano Panieńskiej (fruwenstrate). Po 1245 r. przy skrzyżowaniu ulicy z Rynkiem Nowym wzniesiono gmach ratusza. W latach 1532–1697 z ratuszem sąsiadowała waga miejska.

W 1795 r. stara Brama Panieńska została wyburzona. W XVIII wieku wzniesiono nowe bramy zwane Panieńskimi, a ulicę wydłużono od gmachu klasztoru do wałów obronnych. W latach 1833–1835 przy ulicy wybudowano gmach giełdy. Bramy określane nazwą Nowej Bramy Panieńskiej wyburzono w 1880 r., a po likwidacji Fortu Leopolda, w 1901 r. ulicę przedłużono do nowo powstałego bulwaru Dampfschiffbollwerk.

W początku lat 30. XX wieku architektem miejskim w Szczecinie był Ernst Lehnemann. Sporządził on plan przebudowy układu komunikacyjnego na szczecińskim Starym Mieście celem dostosowania go do zwiększającego się ruchu samochodowego. Projekt zakładał wyburzenie części kamienic przy ulicy Panieńskiej i poszerzenie jej jezdni. Poszerzona ulica stałaby się alternatywną, równoległą arterią do bulwarów nadodrzańskich. Planów tych ostatecznie nie zrealizowano.

Bombardowania alianckie Szczecina w latach 40. XX wieku doprowadziły do częściowego zniszczenia kamienic wznoszących się przy ulicy. Po zakończeniu działań wojennych wszystkie budynki rozebrano, zachowując jedynie gmach ratusza i giełdy. Gmach giełdy miał zostać odbudowany na siedzibę Urzędu Zatrudnienia, lecz w 1951 r. został rozebrany[4]. Między skrzyżowaniem z ulicą Kłodną a Kuśnierską założono trawniki. Zmieniono także przebieg ulicy, likwidując odcinek między bulwarem a ulicą Wyszaka oraz włączając odcinek ulicy między Kurkową a Szewską w ciąg ulicy Mściwoja II.

W latach 50. XX wieku zespół architektów w składzie W. Furmańczyk, W. Jarzynka, L. Kotowski opracował koncepcję nowej zabudowy Starego Miasta. Pozostawiając częściowo starą siatkę ulic, zaprojektowano osiedle niskich, trój- cztero- lub pięciopiętrowych bloków z wielkiej płyty krytych spadzistymi dachami. W ramach tego projektu powstał blok ze spadzistym dachem między skrzyżowaniem z ulicą Kuśnierską i ulicą Kurkową. W latach 70. XX wieku między ulicą Środową a Rynkiem Nowym wzniesiono Hotel Arkona. Budynek posadowiono na miejscu północnego odcinka ulicy Kurza Stopka, w wyniku czego uległ on likwidacji.

W latach 80. XX wieku ogłoszony został konkurs na zagospodarowanie dolnej części Starego Miasta – Podzamcza. Powołana została spółdzielnia „Podzamcze”, która miała się zająć zrealizowaniem zwycięskiego projektu architektonicznego autorstwa prof. Stanisława Latoura. Przemiany polityczne i problemy z dokumentacją doprowadziły do opóźnień w realizacji inwestycji. Ostatecznie w 1994 rozpoczęto proces ponownej zabudowy Podzamcza. Na przełomie lat 1996/1997 rozpoczęła się zabudowa wschodniej pierzei ulicy u stóp zamku, między nieistniejącą już ulicą Wyszaka a ulicą Kuśnierską. Odsłonięto fundamenty przedwojennych kamienic i rozpoczęto odbudowę. Po upadku spółdzielni „Podzamcze” w 2001 r. parcele kamienic podzielono między 27 różnych podmiotów. Z powodu współwłasności działek budowę budynków wstrzymano. Na skutek braku funduszy porzucono także wykopaliska archeologiczne, prowadzone przy ulicy od 1986 r. W marcu 2007 r. na licytacji komorniczej sprzedano parcele po wschodniej stronie ulicy, należące do dawnej spółdzielni „Podzamcze”. Rok później wyburzono Hotel Arkona i przedstawiono pierwsze plany budowy nowego hotelu.

W 2010 r. dokończono budowę kamienic przy skarpie zamkowej. W latach 2016–2017 na terenie byłego Hotelu Arkona prowadzono badania archeologiczne, w trakcie których odsłonięto fundamenty i piwnice przedwojennych kamienic wraz z brukowaną nawierzchnią północnego odcinka ulicy Kurza Stopka. W kwietniu 2019 r. rozpoczęto wznoszenie hotelu ibis Styles, prace budowlane mają zakończyć się w 2021 r.

Źródło: Wikipedia / CC-BY-SA 3.0