Ulica Chłodna w Warszawie – ulica na warszawskim osiedlu Mirów w dzielnicy Wola.
Ulica Chłodna powstała jako droga narolna wiodąca z Placu Mirowskiego do wsi Wola. Po roku 1713 została włączona w skład zaprojektowanej przez Matthäusa Pöppelmanna Osi Saskiej. Noszącą ówcześnie nazwę Aleja Wolska ulicę w roku 1770 przecięły w linii obecnej ul. Towarowej Okopy Lubomirskiego z Rogatkami Wolskimi, będącymi jedyną drogą do miasta od strony zachodniej.

Otoczenie początkowego odcinka ulicy stanowiły Koszary Gwardii Konnej Koronnej, zwane od nazwiska pierwszego dowódcy Wilhelma Miera Mirowskimi. Jako ulica będąca obok Grzybowskiej jedną z dróg wyjazdowych w kierunku Wrocławia, Chłodna była atrakcyjnym terenem inwestycyjnym. Dość wcześnie pojawiły się tu kamienice wznoszone jeszcze przed rokiem 1784; były to obiekty jednopiętrowe i w zasadzie położone na końcowym odcinku ulicy – przy Rogatkach Wolskich.

Bardzo intensywny rozwój ulicy nastąpił po roku 1815 i utworzeniu Królestwa Kongresowego; w latach 1816-18 wybudowano klasycystyczne pawilony Rogatek Wolskich projektu Jakuba Kubickiego. Około roku 1820 na trójkątnym placyku w widłach ul. Elektoralnej i Chłodnej utworzono plac targowy, nazywany Placem Pod Lwem od lwa widniejącego w herbie Łada, należącym do Walickich, którzy byli właścicielami okolicznych dóbr zwanych Walicowem. Do roku 1830 przy ulicy powstał szereg obiektów będących najwyższej próby dziełami stołecznej architektury; można by je wymieniać jednym tchem z zabudową takich ulic, jak Franciszkańska, Nowy Świat czy Nalewki. Najwspanialsza powstała pod nr. 11 dla Jana Bogumiła Leńskiego; jej twórcą był zapewne wybitny architekt tamtej doby – Antonio Corazzi lub Fryderyk Albert Lessel.

Kilka kolejnych budynków wystawionych w tamtym czasie przy Chłodnej zaprojektował inny ceniony twórca – Karol Galle. Jedną z jego realizacji była kamieniczka Karola Kijoka, na miejscu której w latach 1912-13 wzniesiono zachowaną do dziś pod nr. 20 kamienicę Zygmunta Lewina. Jej autorami byli architekci Józef Napoleon Czerwiński i Wacław Heppen; jej unikatową fasadę ozdobił zegar, stąd obiegowa nazwa – Kamienica Pod Zegarem. Wojna roku 1831 nieco spowolniła tempo nowych inwestycji, jednak po tym okresie przy ulicy powstały trzy browary: Fryderyka Brzezińskiego pod nr. 51, Karola Sommera pod nr. 45/47 oraz powstały około roku 1850 browar Jana Szymanowskiego, wzniesiony u zbiegu z Żelazną. Akcentami wysokościowymi okolicy były zamykający perspektywę ulicy kościół pw. św. Karola Boromeusza wybudowany w latach 1841-49 przy Placu Pod Lwem oraz okrągła wieża IV Oddziału Warszawskiej Straży Ogniowej działającego od roku 1851 w Koszarach Mirowskich.

Wśród twórców kamienic wznoszonych przy Chłodnej w tamtym okresie odnajdujemy nazwiska takich sław, jak Henryk Marconi, Adam Idzikowski, Alfons Kropiwnicki czy Stefan Baliński. Istotną rolę odgrywał też przemysł; przy ulicy działało wiele zakładów przemysłowych z których z czasem wybił się powstały przy Chłodnej 5 zakład brązowniczy Wincentego Norblina. Po śmierci właściciela schedę po nim objął syn – Ludwik Wincenty Norblin, który był współtwórcą Fabryki Wyrobów Platerowanych W. Norblin działającej po roku 1882 przy ul. Żelaznej (dziś w tych zabudowaniach mieści się Muzeum Przemysłu). Dawne browary do tego czasu przejął potentat w branży – Herman Jung, oraz pomniejsi fabrykanci – Antoni Bönisch i Jan Boniecki.

Wśród wznoszonych w tym czasie podobnych do siebie budynków wyróżniała się kamienica Ludwika Norblina i Teodora Wernera pod nr. 5, oraz kamienica Kazimierza Granzowa, wybudowana pod nr. 8 według projektu Witolda Lanciego. Po roku 1885 wznoszone przy Chłodnej kamienice miały staranniej opracowane fasady; twórcy jednej z nich – pod nr 26 – Stefanowi Szyllerowi zarzucano przesadę w użyciu detali i ozdób. W latach 1899-1902 wzniesiono Hale Mirowskie, które odcięły Chłodną od wschodniej części Osi Saskiej; w tym okresie powstały tez pierwsze kamienice o protosecesyjnej ornamentyce fasad. Silniejsze piętno odcisnął w zabudowie ulicy okres wczesnego modernizmu; w okresie 1910-14 powstało kilka dość solidnych kamienic, które przetrwały wojnę dzięki nowoczesnej, niepalnej konstrukcji. W początkach XX wieku Chłodna stała się traktem spacerowym dla okolicznej ludności; od roku 1908 kursowały tędy tramwaje elektryczne.

Przy ulicy działy liczne niewielkie fabryczki i wytwórnie; w tym czasie powstał także pod nr. 47 olbrzymi Kino-teatr "Kometa" z widownią na 1500 osób. Sala kinowa znajdowała się też w kinie "Czary" oraz Domu Katolickim im. kardynała Kakowskiego pod nr. 9. Po tym okresie liczne kamienice nadbudowano, jedyny nowy budynek powstał w roku 1938 u zbiegu z Żelazną pod numerem 25.

Rok 1939 nie przyniósł wielkich zniszczeń zabudowy; od roku 1940 ulica znalazła się w obrębie getta. Istotność komunikacyjna Chłodnej sprawiła, że jej jezdnię wyłączono z obszaru getta, przerzucając nad ulicą drewniany most w okolicy ul. Żelaznej. W budynku na skrzyżowaniu Chłodnej z Żelazną podczas wojny znajdowała się siedziba niemieckiej żandarmerii – Nordwache. W roku 1942 w związku z likwidacją "małego getta" most rozebrano; przy okazji pod pretekstem poszerzenia ulicy Niemcy rozebrali pawilony Rogatek Wolskich. Po wybuchu powstania w roku 1944 dzielnica została spacyfikowana, zaś zabudowa Chłodnej spalona. Ogromna liczba mieszkańców została wtedy wymordowana w okolicy Hal Mirowskich, które stały się kolosalnym krematorium. Całkowitemu zniszczeniu uległa zabudowa w rejonie ulic Okopowej, Towarowej i Walicowa; po upadku powstania Niemcy wysadzili w powietrze apsydę kościoła pw. św. Karola Boromeusza. W roku 1946, zgodnie z decyzjami BOSu rozebrano większość wypalonych budynków, włącznie z nadającymi się do remontu, a nawet zachowanymi obiektami zabytkowymi.

W okresie powojennym Chłodna utraciła swe znaczenie komunikacyjne na rzecz przeprowadzonej ul. Karola Świerczewskiego (obecnie jest to Aleja "Solidarności"); najciekawszymi zabytkami pozostały kościół oraz dawne Koszary Mirowskie. Ulica do dziś zachowała po części bruk oraz relikty torowiska linii tramwajowej przeprowadzonej w roku 1908; w ostatnim okresie w chodniku w pobliżu ulicy Żelaznej umieszczono podłużną plakietę wyznaczającą niegdysiejszy przebieg muru getta.
Źródło:

UWAGA: Zdjęcia z ujęciami odcinka alei pomiędzy wylotem tunelu Trasy W-Z i Mostem Śląsko-Dąbrowskim należy przypisywać do podobiektu alei pod nazwą "Wiadukt Trasy W-Z".


Aleja "Solidarności" - jedna z głównych arterii w Warszawie, w przybliżeniu jest tożsama z Trasą W-Z. Zaczyna się od skrzyżowania z ul. Radzymińską, przechodzi mostem Śląsko-Dąbrowskim do centrum i kończy się przy skrzyżowaniu z ul. Młynarską. Po drodze krzyżuje się m.in. z następującymi ulicami:
Szwedzka
Targowa
Jagiellońska
gen. Andersa (plac Bankowy)
Jana Pawła II
Żelazna
Na całej swojej długości jest to dwujezdniowa szeroka ulica, o minimum dwóch pasach ruchu w każdą stronę. Wyjątkiem jest odcinek pomiędzy placem Bankowym a ulicą Jagiellońską - tam aleja \"Solidarności\" staje się jednojezdniowa, ale nadal ma dwa pasy ruchu dla obu kierunków (jeden pas zajmują tory tramwajowe, ruch samochodów po nim jest zakazany). W godzinach szczytu jest mocno zakorkowana. Na prawie całej długości przebiega środkiem torowisko tramwajowe.
Obecna nazwa poświęcona jest NSZZ \"Solidarność\". Podczas dwudziestolecia międzywojennego jej poszczególne odcinki nosiły nazwy: Wolska, Leszno, Tłomackie, Nowy Zjazd, Zygmuntowska, po wojnie zaś cały ciąg nazwano aleją Świerczewskiego. Od 1991 nosi obecną nazwę na cześć związku zawodowego \"Solidarność\".
Pierwszy odcinek ulicy wytyczono po stronie praskiej w 1862 na przedłużeniu linii kolei petersburskiej pod nazwą Aleksandrowska na cześć cara Aleksandra II Romanowa, łącząc ją z wiaduktem Feliksa Pancera, nazwanego Nowym Zjazdem po wybudowaniu Mostu Kierbedzia. Znaczna szerokość ulicy Aleksandryjskiej uwzględniała ruch kołowy i przebieg projektowanej przez Most Kierbedzia linii kolejowej łączącej Dworzec Petersburski z Dworcem Wiedeńskim, jednak z linii tej zrezygnowano na skutek zbyt dużego spadku skarpy wiślanej, a ruch między dworcami przejęła kolejka konna. Kolejka ta posiadała jeden tor z mijankami i trasa przebiegała Aleksandrowską, Nowym Zjazdem, Krakowskim Przedmieściem, Królewską, Marszałkowską do al. Jerozolimskich.
Tymczasem po drugiej stronie Wisły początkowy fragment dzisiejszej ulicy stanowiąc oś jurydyki Leszno nosił nazwę ulicy Leszno przechodząc w rejonie Placu Bankowego w Tłomackie. Ulica Leszno biegła do rogatek wolskich i dalej dzisiejszy przebieg ulicy w kierunku Woli pokrywał się z ulicą Wolską.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę ulicę po stronie praskiej przemianowano na Zygmuntowską, która to nosiła do roku 1954, gdy zmieniono ją na al. gen. Karola Świerczewskiego.
CC-BY-SA 3.0 Polska

Ulica Górczewska w Warszawie to jedna z głównych ulic w warszawskich dzielnicach Wola i Bemowo, usytuowana w ciągu komunikacyjnym Trasy W-Z, ulicy Leszno i drogi nr 580 do Starych Babic, Leszna i Sochaczewa. Długa na 5,2 km ulica zaczyna się przy ulicy Młynarskiej na Woli i kończy się na granicy miasta w dzielnicy Bemowo na skrzyżowaniu z Lazurową, przecinając aleję Prymasa Tysiąclecia i ulicę Powstańców Śląskich.
Dzisiejsza ulica Górczewska jest starym traktem łączącym Górce i Stare Babice z Warszawą, uregulowanym jako ulica około roku 1775. Górce wzmiankowano w literaturze już w XV wieku; w latach siedemdziesiątych XVIII wieku swą rezydencje wzniósł tam Adam Poniński, a Górczewska pełniąc też rolę alei dojazdowej do owej rezydencji zwana była Drogą do Babic, później Drogą Górczewską lub Górczewską (ros. Гурчевская).

W roku 1770 Droga Górczewska została odcięta od Warszawy Okopami Lubomirskiego, biegnącymi wzdłuż linii dzisiejszej ul. Okopowej; po raz kolejny ulicę przecięła linia kolei obwodowej, przeprowadzona w roku 1875.

Tereny znajdujące się pomiędzy ulicami Płocką i Młynarską przyłączono do Warszawy w roku 1908, jednak już wcześniej, około roku 1896, przeprowadzono końcowy odcinek ul. Leszno, zaś Górczewska stała się jej przedłużeniem. Na wysokości ul. Płockiej usytuowano rogatki strzegące wjazdu do miasta; za nimi rozciągały się tereny wsi Koło, zabudowane w latach siedemdziesiątych XIX wieku ponad setką domów.

Ulica Górczewska długo była kojarzona z uprawą owoców i warzyw; od roku 1876 pod nr. 124 działała szkółka owocowych drzew i krzewów Ogrody Ulrychów, założona w roku 1805 przez Jana Bogumiła Traugotta Ulricha, przeniesiona na grunty wsi Górce przez Jana Krystiana Ulricha w roku 1876; od nazwiska właścicieli z czasem tereny te zaczęto określać mianem Ulrychów.

Bardziej na zachód, za linią dzisiejszej ul. Lazurowej na północ od ul. Górczewskiej leżała istniejąca od XVI wieku wieś Groty; w XIX w. warszawski bankier Jan Gotlib Bloch wzniósł tam dla siebie otoczony sporym parkiem pałacyk.

W roku 1899 pod nr. 14 powstał pierwszy duży zakład przemysłowy przy ulicy - fabryka Towarzystwa Akcyjnego Drezdeńskiej Manufaktury Tiulu, Koronek i Firanek. W tym samym czasie naprzeciwko, pod nr. 15 wzniesiono kolonię domów robotniczych Instytucji Tanich Mieszkań im. Hipolita i Ludwiki, małż. Wawelbergów, o zupełnie unikatowym jak na owe czasy rozluźnionym układzie zabudowy. Tam po raz pierwszy w Warszawie zastosowano zsypy na śmieci, oraz dla wygody mieszkańców wzniesiono pawilony pralni i basen kąpielowy.

Kolejnym znaczącym wydarzeniem w dziejach ulicy było wzniesienie w okresie 1911-14 Szkoły Rzemieślniczej im. Karola Szlenkiera pod nr. 8. Gmach kształcącej robotniczą młodzież szkoły działającej wcześniej (od roku 1880 przy ul. Leszno zaprojektowali Karol Jankowski i Franciszek Lilpop.

Tereny pomiędzy ulicami Płocką i Młynarską w roku 1910, po dwóch latach od chwili przyłączenia do Warszawy otrzymały oświetlenie elektryczne; do roku 1911 doprowadzono także wodociągi i kanalizację; tory linii tramwajowej położono dopiero około roku 1930; kursowały nią tramwaje linii 9, z pętli "Ulrychów" przy ul. Elekcyjnej do Pl. Unii Lubelskiej.

W roku 1916 Górczewską przyłączono do miasta na dalszym odcinku - do linii ul. Księcia Janusza; lepiej rozwijał się jednak starszy odcinek ulicy. W roku 1928 pod nr. 9 rozpoczął działalność dom starców dla żydowskiej inteligencji (przypisany też numeracji ul. Hipolita Wawelberga), rok później rozpoczął działalność przytułek dla opuszczonych żydowskich dzieci; w roku 1935 na jego miejscu powstał przypisany numeracji ul. Płockiej Szpital Wolski, dziś Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc.

Lata dwudzieste XX wieku przyniosły budowę kilku obiektów przemysłowych: pod nr. 44A od roku 1925 działały Warsztaty 3. Baonu Pancernego, zaś pod nr. 53 od roku 1929 mieściła się Fabryka Konstrukcji Żelaznych - Warsztaty Mechaniczne i Kotlarnia "Simplex". Na miejscu późniejszego Stadionu Olimpii wzdłuż nieistniejącej dziś ulicy Zagłoby od roku 1931 działała Fabryka Pomocnicza dla Przemysłu Lotniczego i Samochodowego A. Steinhagena i H. Stransky'ego.


Zbiorowe groby mieszkańców Górczewskiej na Cmentarzu Powstańców WarszawyPo roku 1935 do wybuchu wojny przy Górczewskiej zdołano wybudować dużą liczbę czynszowych kamienic, po części typu przedmiejskiego, już poza granicami Warszawy. Odcinek ulicy biegnący przez Górce zachował do roku 1939 swój sadowniczy i wiejski charakter; w tym samym okresie apogeum ruchu budowlanego przeżywało Koło. Sierpień roku 1944 przyniósł śmierć tysięcy mieszkańców okolicy i samej Górczewskiej, oraz spalenie jej zabudowy; wydarzenia te przeszły do historii miasta jako Rzeź Woli.[1] Po upadku powstania wysadzono w powietrze wszystkie zabudowania fabryczne, rabując wcześniej ich wyposażenie. Po wojnie ich nie odbudowano; ocalały jednak wyremontowane po roku 1945 zabudowania mieszkalne. W tym okresie Niemcy umocnili nasyp kolei obwodowej licznymi betonowymi schronami, zachowanymi do dziś.[2] W roku 1945 nadano nazwę Górczewska; sześć lat później do Warszawy przyłączono fragment aż po ul. Lazurową. Po wojnie powstał też park Moczydło, a do usypania góry z wyciągiem orczykowym posłużyły gruzy Warszawy.[3]

W roku 1959 rozebrano niestety mury pałacu Jana Gotliba Blocha na Grotach; w latach sześćdziesiątych barbarzyńsko zniszczono kapliczkę stojącą od roku 1880 u zbiegu z ul. Młynarską. Zdobiła ją inskrypcja następującej treści: Figura ustawiona / przez parafian / wolskich / dnia 17 września / 1880 r. W latach sześćdziesiątych podczas budowy wiaduktu nad nowymi torami kolejowymi wyodrębniła się odnoga ulicy Górczewskiej przechodząca przez Górce - w latach 90. XX wieku przemianowana roboczo na Starogórczewską i docelowo - Grodkowską.

Po roku 1990 ulica jest sukcesywnie poszerzana od strony Śródmieścia do trzech pasów dla każdego kierunku ruchu oddzielonych pasem zieleni na odcinku prawie 5 km. Pierwszy odcinek poszerzono na Młynowie pod koniec lat 90. XX wieku, poszerzając jednocześnie przedwojenny wiadukt kolejowy przy przystanku PKP Warszawa Koło do Prymasa Tysiąclecia. Po przebudowie Al. Prymasa Tysiąclecia (2000) i budowie wiaduktu drogowego i ronda pod nim zabrano się za modernizację Górczewskiej pomiędzy Prymasa Tysiąclecia a planowanym wtedy centrum handlowym Wola Park na Ulrychowie[4]. Ostatecznie kolejny etap modernizacji zakończył się na kilka lat przy wiadukcie kolejowym przy stacji towarowej PKP Warszawa Jelonki.

Dalsza rozbudowa została wstrzymana na kilka lat i dopiero ruszyła w 2004 roku - poszerzono wiadukt (2006) i dociągnięto zmodernizowaną ulicę aż do pętli. W międzyczasie wynikł problem z wywłaszczeniem dotychczasowych mieszkańców w rejonie Ratusza dzielnicy Bemowo - dwa domy blokowały rozbudowę pasa ruchu aż do 2006 roku[5]. Obecnie Górczewska na całej zmodernizowanej długości posiada ścieżki rowerowe.

Na początku lat 90. XX wieku na Górczewskiej znów pojawiły się tramwaje - do pętli autobusowej Górczewska dobudowano pętlę tramwajową, a przy ulicy znalazły się 2 przystanki tramwajowe, zanim linia odbija na południe w Powstańców Śląskich.
Źródło: