Pierwszy kościół w Swarzewie zbudowano najprawdopodobniej w drugiej połowie XV wieku. Tę pierwszą swarzewską świątynię wznieśli żeglarze - dowiadujemy się z późniejszych dokumentów powizytacyjnych. Ludzie morza dopełnili tym samym ślubów za cudowne ocalenia z kipieli sztormowych - podkreśla jedna z notatek zawartych w tych dokumentach. W 1525 roku parafia helska wraz z przyległościami przeszła w luterańskie ręce na mocy darowizny króla Zygmunta I nadanej gdańszczanom. Mierzeję Helską podzielono na Putziger Heisternest i Danziger Heisternest, co m.in. wyraźnie ukazują późniejsze mapy. Zdominowana przez protestantów ludność helska z czasem usuwała w cień kult Maryi, zwracając się zwłaszcza przeciwko Jej wyobrażeniom. Ostatecznie, ok. 1580 roku, wystawiono Madonnę z helskiego kościoła. Nie zachowały się żadne źródła pisane, z których można byłoby wyczytać, w jaki sposób figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem wróciła do Swarzewa. Legenda mówi, że protestanci helscy wrzucili statuetkę do morza. I wówczas ta lekka rzeźba z lipowego drewna, niesiona sprzyjającymi wiatrami, przypłynęła na powrót do Swarzewa. Zadomowiła się tu w ówczesnym drewnianym kościółku, o którym wiemy, że już istniał, z dokumentu datowanego w 1487 roku, kiedy to magistrat Helu zwracał się do władz Gdańska, by mógł utrzymać w posiadaniu swarzewski kościół. Figurkę usytuowano tam w niszy, obok bocznego ołtarza św. Barbary. Wizytujący parafę swarzewską w 1766 roku wysłannik biskupi ks. Bazyli Ztodd - archidiakon pomorski - odnotował, że słynna statuetka umieszczona jest w ołtarzu głównym (wzniesionym w 1747 r.). Mowa tu już o nowym kościele w Swarzewie. Wybudowano go na miejscu drewnianego, także z konstrukcją drewnianą, lecz wypełnioną cegłą. Trzeci kościół murowany z cegły licowej zastąpił ten z „pruskiego muru" w latach 1877-1880. Nie wiadomo, czy tytuł kościoła Narodzenia Najświętszej Mani Panny jest tytułem pierwotnym, czy też nadanym dopiero drugiej świątyni, tej zbudowanej na przełomie XVI i XVII wieku.
(Petroniusz w oparciu o )