Decyzja o budowie Szpitala została podjęta 27.05.1881 roku przez niemiecki Wydział Prowincji we Wrocławiu w wyniku wyboru Rybnika spośród 38 miast śląskich.



Budowa trwała 3 lata do momentu oddania do użytku 18.05.1886 roku. Kosztorys wynosił 2 000 000 marek pozyskanych ze środków pochodzących z kontrybucji nałożonej na pokonaną przez Prusy Francję w wyniku wojny 1870/71 roku.Początkowo szpital obliczony był na 600 łóżek.



Po zakończeniu I Wojny Światowej,Powstań Śląskich i Plebiscytu Szpital został przejęty przez administrację polską w lipcu 1921 roku w stanie dużego zniszczenia. W międzyczasie zwiększono ilość łóżek do 1035. Lata 1922 - 1939 to okres modernizacji i rozbudowy wszystkich obiektów zwany"złotym okresem Rybnickiego Zakładu" przerwany wybuchem II Wojny Światowej 1 września 1939 roku.



Lata wojny to trudny dla Szpitala okres związany z polityką eksterminacji władz hitlerowskich wobec osób upośledzonych(eutanazja) i eliminacji pacjentów Żydów. Administracja niemiecka opuściła szpital 24.01.1945 roku pozostawiając 1700 chorych. Po dyslokacji części pacjentów wojsko uczyniło ze szpitala twierdzę co spowodowało zniszczenie zakładu w wyniku działań wojennych w 80%. Po przejściu linii frontu teren szpitala został przejęty przez administrację polską 28.03.1945 roku.



Odbudowa trwała do 01.02.1947 r. kiedy to dokonano otwarcia zakładu dysponującego 103 łóżkami by pod koniec roku osiągnąć ilość 400 miejsc. W 1955 roku zakład dysponował około 500 miejscami.



W chwili obecnej Państwowy Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych dysponuje 28 oddziałami o łącznej liczbie 1031 łóżek. W początkowym okresie Śląski Zakład Psychiatryczny był instytucją wojewódzką i własnością Skarbu Śląskiego.



Po zakończeniu II Wojny Światowej nastąpiło upaństwowienie i w grudniu 1948 roku Szpital Psychiatryczny został przejęty przez Skarb Państwa podlegając od 1955 roku Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej.W chwili obecnej w wyniku reformy samorządowej organem założycielskim Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej jest Sejmik Samorządowy Województwa Śląskiego.