Forum Skyscrapercity, zdjęcie 1300px:
Duże zdjęcie - link bezpośredni:
Blog: Miniatura podlinkowana do dużego zdjęcia na fotopolsce:
Duże zdjęcie: link do zdjęcia:
Miniatura: link do miniatury:
11 października 2020 , Lokalizacja - działka ewidencyjna nr 434 obręb 0144 Kłomino; Nadleśnictwo Czarnobór, Leśnictwo Wrzosiec. Drugi z obiektów położony w granicach rezerwatu przyrody "Diabelskie Pustacie", w niedalekim sąsiedztwie jednego z bagien, które posiadało nazwę własną - Teufels mösse, podobnie jak położone dalej na wschód Klein i Gross Papen mösse. Również i w tym przypadku, świadkiem istnienia obok niewielkiego gospodarstwa rolnego, jest drzewo - wyniosły dąb.
Bunkier był pierwszym „wytropionym” w tym rejonie, ale ostatecznie pozostawiłem go sobie na koniec. Byłem przekonany, że zachował się w stanie niemal nienaruszonym, ale jak widać podzielił los kilku innych. Proces destrukcji systematycznie udoskonalano, gdyż sporej wielkości elementy wyleciały w powietrze na kilkadziesiąt metrów. Biorąc pod uwagę wiek drzewostanu, ten jak i inne obiekty w tym rejonie zostały zapewne wyłączone z użytkowania w latach pięćdziesiątych lub na początku kolejnej dekady i padły ofiarą takich „doświadczeń”.
Truppenlager Gross Born czyli niemiecki poligon w Bornem Sulinowie (niem. Gross Born) stanowił ogromny obszar - to prawie 19 tys. hektarów powierzchni, na którym wybudowano 140 schronów poligonowych i dwa duże miasteczka koszarowe - Gross Born (Borne Sulinowo) oraz Westfalenhof (Kłomino).
Obiekty poligonowe zostały rozmieszczone koncentrycznie i pogrupowane w siedemnastu sektorach ćwiczebnych. Sektory oznaczono cyframi rzymskimi od I do XVII a schrony cyframi arabskimi.
Dwa sektory nie były zabudowane schronami a w pozostałych było od 3 do 19 schronów.
Na terenie dawnego poligonu występuje także kilka schronów, które nie zostały przypisane do żadnego z sektorów. Są to schrony zlokalizowane w centralnym punkcie poligonu.
Teren dawnego poligonu znajduje się dziś na terenie nadleśnictw Borne Sulinowo i Czarnobór.
W Sektorze XIV zostało zlokalizowanych 7 schronów poligonowych - wszystkie typu artyleryjski schron obserwacyjny.
W latach 1933-1939 rząd III Rzeszy wykupił część terenów i wysiedlił z nich ludność w celu budowy bazy wojskowej i utworzenia poligonu (okolice wsi Linde). W latach 1934-1937 utworzono Wał Pomorski. W 1936 zakończono budowę miasteczka militarnego dla szkoły artylerii Wehrmachtu, którego otwarcia dokonał 18 sierpnia 1938 Adolf Hitler. Ponownie przebywał tu w dniach 5-8 września 1939. W garnizonie Groß Born stacjonowały jednostki dywizji pancernej Heinza Guderiana przed atakiem na Polskę w 1939. Na poligonie ćwiczyły oddziały Afrika Korps dowodzone przez gen. Rommla (drugim poligonem Afrika Korps była Pustynia Błędowska).