Protokół fundacyjny pomnika

Wmurowano w dniu 8 września 1928 r.

Pod przewodnictwem Jego Ekscelencji feldmarszałka Paula von Beneckendorfa von Hindenburga oraz pod przewodnictwem burmistrza dr. Ernsta Bergera w Opolu, komitet pomnikowy złożył dziś następujący dokument w filarze nowo wzniesionego pomnika poległych towarzyszy broni z 23. Pułku Piechoty Rezerwowej.

Plan wzniesienia pomnika dla bohaterów 23. Pułku Piechoty Rezerwowej pojawił się po raz pierwszy w 1925 roku. Pomysł wyszedł od pana Gustava Raabego, właściciela drukarni w Opolu. 23. Pułk Piechoty Rezerwowej został utworzony w Opolu 2 sierpnia 1914 roku, na początku I wojny światowej z lat 1914–1918.

Początkowo składał się wyłącznie ze Ślązaków, zwłaszcza z Górnego Śląska, głównie z miasta i powiatu opolskiego. Oficerowie i podoficerowie pochodzili głównie z 4. Górnośląskiego Pułku Piechoty nr 63. Pułk ten wkroczył w pole z dwoma batalionami. W 1915 roku dołączono do niego Batalion Sterowców Stollwerck jako 3. batalion.

Pułk walczył wyłącznie we Francji i Belgii.Szczególnie wyróżnił się w bitwach i starciach 1914 roku: w ofensywie na zachodzie, w wojnie pozycyjnej pod Verdun i w Argonach, w bitwie nad Sommą, w walce pozycyjnej na Linii Zygfryda, Linii Hindenburga i Linii Flandrii pod Lens oraz w walkach pod Loison. Podobnie jak reszta armii niemieckiej, niepokonany pułk powrócił i został zdemobilizowany w Opolu 31 grudnia 1918 roku.

Kwestię pomnika kontynuowało stowarzyszenie byłych towarzyszy broni z 23. Pułku Piechoty Rezerwowej we Wrocławiu. Wśród liderów tego projektu należy wymienić:

Gustava Wagnera, starszego nauczyciela w Szkole Handlowej we Wrocławiu;

Karla Wernera, skarbnika stanu we Wrocławiu; oraz

Wilhelma Petera, mistrza rzeźnickiego we Wrocławiu.

Ówczesny burmistrz Opola, dr August Neugebauer, podjął się tych propozycji i skontaktował się z Maxem Krause, dyrektorem kasy oszczędnościowej w Opolu, byłym członkiem pułku, który podjął się praktycznej realizacji tego idealnego projektu.

Gmina Opola bezpłatnie udostępniła Schiffmanna przy Nikolaistraße (Książąt Opolskich).Na zebraniu 18 kwietnia 1926 roku zatwierdzono wzniesienie pomnika.

Główne biuro znajdowało się w Opolu. Powołano tam mniejszy komitet roboczy, w którego skład weszli następujący panowie:

przewodniczący - Dyrektor Kasy Oszczędnościowej Max Krause

zastępca przewodniczącego - Właściciel drukarni Gustav Raabe

Skarbnik - nadsekretarz Rejencji - Paul Marondel

Sekretarz - Sekretarz sądowy Max Lattasch

Członkowie:

emerytowany kierownik biura Georg Kauczor

Kierownik biura Alfred Staisch

Pracownik Rejencji Hans Spieske,

Zaopatrzenia Nadinspektor Max Förster

Jeśli chodzi o zbiórkę funduszy, od początku uzgodniono, że znaczną część będą musieli zebrać towarzysze broni, część mieszkańcy, a pozostałą część gmina Opole.

W tym celu zorganizowano odpowiednią zbiórkę funduszy i rozesłano listy, których godne pochwały rezultaty były satysfakcjonującym świadectwem gotowości zaangażowanych do poświęceń.

Pierwszy projekt, zaakceptowany przez dawnych członków 23. pułku i zatwierdzony przez odpowiednie władze, przedstawiał klęczącego wojownika w mundurze polowym. Ten projekt nie uzyskał on jednak ostatecznej akceptacji władz miejskich. Zgodnie z sugestią Johannesa Schmidta, radnego budowlanego miasta Opola, który położył nadzwyczajne zasługi w realizacji pomnika poprzez swoje rady i praktyczną pomoc, komitet budowy pomnika porzucił ten projekt i w marcu 1928 roku ogłosił publiczny konkurs na projekt pomnika wśród rzeźbiarzy i architektów zamieszkałych lub urodzonych na Śląsku.

W skład jury weszli następujący panowie:

Max Krause, dyrektor kasy oszczędnościowej w Opolu;

Gustav Raabe, właściciel drukarni w Opolu;

Nauczyciel szkoły handlowej Wagner, Wrocław,

Profesor Theodor von Gosen, Wrocław,

Rejencyjny i Budowlany Radca Niemeyer, Opole,

Miejski Radca Budowlany Johannes Schmidt, Opole,

Starszy Radca Kolei Grossart, reprezentowany przez Radcę Budowlanego Recka z Opola,

mistrza rzeźnika Wilhelm Petera, Wrocław, jako zastępcę

Starszy sekretarz Paul Marondel, Opole jako zastępca.

W dniu 18 kwietnia 1928 roku w Opolu odbyło się posiedzenie sędziowskiego jury. Spośród 35 zgłoszonych projektów, projekt z hasłem „Za Ojczyznę” otrzymał pierwszą nagrodę. Nagrodę tę otrzymali architekt miejski Hans Sattler z Gliwic i rzeźbiarz akademicki Hanns Breittenbach z Gliwic

W protokole z tego posiedzenia zapisano dosłownie:

„Zgodzono się jednogłośnie, że spośród projektów, ten z hasłem „Za Ojczyznę” jest zdecydowanie najbardziej odpowiedni do planowanej lokalizacji, zarówno pod względem skali, jak i projektu artystycznego.Ponieważ koszty całkowicie mieszczą się w granicach dostępnych funduszy, projektowi temu jednogłośnie przyznano pierwszą nagrodę”.

Za zgodą sędziów, dowódca pułku Rezerwowego Pułku Piechoty nr 23, pułkownik (w st. spocz.) Wölfel ze Striegau, który zawsze służył pomocą i radą komitetowi pomnika, był obecny na posiedzeniu jury.

Teraz, w porozumieniu z gminą Opole, dwaj artyści, panowie Sattler i Brettenbach, otrzymali zlecenie wykonania pomnika. Zgodnie z decyzją, figurę odlano z brązu w zakładach Mitteldeutsche Stahlwerke A.-G. (Lauchhammerwerke) we Wrocławiu. Do podstawy użyto wapienia muszlowego, pochodzącego z kamieniołomów właściciela kamieniołomu L. Niggla we Wrocławiu. Przygotowaniem placu, co wiązało się ze znacznymi kosztami oraz budową fundamentów zajął się urząd miasta Opola.

Na szczególne wyróżnienie zasługują: Radca Budowlany Johannes Schmidt, Radca Budowlany Miejski Bruno Scharnhorst, Radny Miejski Gustav Lange, Starszy Inspektor Ogrodnictwa Andreas Ulbrich oraz Miejski Mistrz Budownictwa August Weiss, którzy udzielili Komitetowi nadzwyczajnego wsparcia.Wzniesienie pomnika powierzono mistrzowi rzeźbiarskiemu Wilhelmowi Rönischowi z Opola, któremu również składamy wyrazy wdzięczności. W ten sposób długo oczekiwana budowla została wzniesiona ku czci poległych, jako symbol wdzięczności żyjących i przyszłych pokoleń, jako przypomnienie o lojalności i naśladownictwie.

Niech przetrwa dłużej niż brąz!

W walce i umieraniu,

Lojalność i czyn

Jesteśmy spadkobiercami.

Wszystko jest ziarnem.

Potomku, który czytasz ten dokument, nigdy nie zapomnij o bohaterskiej walce narodu niemieckiego w latach 1914–1918, w której 1 848 341 dzielnych niemieckich żołnierzy, w tym 64 000 oficerów, poświęciło życie za Ojczyznę.

Wiedz, że pomimo wszelkich trudności nie tracimy nadziei w naszą Ojczyznę, że my, którzy dziś złożyliśmy ten dokument, umrzemy w przekonaniu, że nasze dzieci i ich dzieci będą godni żelaznego społeczeństwa z lat 1914-1918.

Złożono w Opolu, 8 września 1928 r.

Ze strony Miasta Opola:                       Ze strony Komitetu Budowy Pomnika:

dr prawa A. Neugebauer                       Max Krause

Johannes Schmidt                                Paul Marondel

                                                              Hans Spieske

                                                              Max Lattasch

                                                             Gustav Raabe

                                                             Alfred Staisch

                                                             Max Foerster

Spisała treść: Elfriede Radzioch, Opole.

Akt ten został przekazany do Archiwum Miejskiego w dniu 21 lutego 1949 roku. Sam akt znajdował się w metalowej puszce. Znajdowały się tam również monety (9 szt. w różnych nominałach z lat 1924-1928).