Lato 1922. Podział Górnego Śląska między Polskę i Niemcy staje się faktem.
104 lata temu, na przełomie czerwca i lipca 1922 roku, z Górnego Śląska wycofały się wojska Komisji Międzysojuszniczej – francuskie, włoskie i brytyjskie – a ich miejsce zajęły armie Polski i Niemiec. Dobiegał końca proces podziału regionu pomiędzy odrodzoną Rzeczpospolitą a państwo niemieckie, które po I wojnie światowej funkcjonowało jako Republika Weimarska. O ostatecznym podziale Górnego Śląska zadecydowały wyniki plebiscytu z 21 marca 1921 roku, przebieg III Powstania Śląskiego oraz decyzja Rady Ambasadorów z 20 października 1921 roku, która wyznaczyła nową granicę między Polską a Niemcami. Jej postanowienia zostały wcielone w życie w czerwcu i lipcu 1922 roku, kiedy wojska polskie i niemieckie przejęły przyznane swoim państwom części regionu.
12 X 1921 r. Rada Ligi Narodów podjęła uchwałę w sprawie podziału Górnego Śląska. Podstawą tej decyzji była propozycja podziału pomiędzy Polskę i Niemcy istniejącego tutaj trójkąta przemysłowego przedłożona przez francuskiego eksperta Louisa Loucheura. 20 X 1921 r. Rada Ambasadorów zwycięskich mocarstw na konferencji w Paryżu zaakceptowała przedłożony projekt podziału. Była to decyzja generalnie korzystniejsza dla Polski, stąd rząd polski przyjął ją uchwałą Rady Ministrów z dnia 22 X 1921 r. Natomiast rząd niemiecki nie chciał się pogodzić z utratą części swego terytorium i dopiero pod naciskiem aliantów przyjął tę decyzję w dniu 27 X 1921 r. Przeciwko takiej decyzji aliantów na specjalnej sesji w dniu 25 października zaprotestowała też Rada Miejska w Gliwicach głosami swych niemieckich członków.
Zgodnie z wyznaczonym harmonogramem wojska polskie zajęły pięć wyznaczonych im stref w dniach od 17 czerwca do 10 lipca 1922 r. Główne uroczystości powitania Wojska Polskiego na czele z gen. S. Szeptyckim na Górnym Śląsku odbyły się 20 czerwca na rynku w Katowicach […]. Jednak bardziej znaczące i utrwalone w pamięci narodowej było powitanie jakie tego samego dnia, ale o godz. 8.00 rankiem zgotowano mu w Szopienicach. Prowadzona przez gen. S. Szeptyckiego kolumna Wojska Polskiego podeszła pod most graniczny w Szopienicach, gdzie przywitał ich jako pierwszy wojewoda śląski Józef Rymer. Następnie dokonano rytualnego przecięcia znajdującego się tam łańcucha granicznego, po czym kolumna WP udała się w kierunku centrum Katowic. […] Z gliwickiego punktu widzenia, ważniejsze niż te katowickie były uroczystości polskie w Rybniku. Na tamtejszym rynku już 3 VII 1922 r. odbył się akt przejęcia przez Polskę obszarów górnośląskich, przyznanych jej na podstawie decyzji mocarstw sprzymierzonych oraz protokołu przekazującego jej w posiadanie większość powiatu rybnickiego, części powiatu raciborskiego i skrawka gliwickiego.
Gliwice, Bytom i Zabrze (miasto dopiero od 1 X 1922 r.) pozostały w granicach państwa niemieckiego. Większość ich ludności cieszyła się z tego faktu, stąd entuzjastycznie witała powracające do tych miast wojska niemieckie. Uroczyste wkroczenie Reichswehry do Gliwic odbyło się w dniu 4 VII 1922 r. Z tej okazji miasto zostało bogato udekorowane flagami i kwiatami, a także bramami triumfalnymi. Najbardziej reprezentacyjną była pierwsza z nich na Wilhelmstrasse (obecnie ul. Zwycięstwa) w pobliżu kanału, zaprojektowana przez architekta miejskiego Heiliga. Wkroczenie niemieckiego wojska do Gliwic rozpoczęło się ok. godz. 11.00. Na całej trasie przejazdu witali ich okrzykami radości niemieccy mieszkańcy miasta. W odświętnie przystrojonym ratuszu na dowódcę wkraczającej do miasta kolumny wojska czekał cały magistrat, radni, przedstawiciele przedsiębiorców oraz oficerowie. Z kolei przed ratuszem na rynku żołnierzy witała ludność i korporacje studenckie ze swymi flagami. W ten symboliczny sposób miasto wkroczyło w ostatni okres rządów niemieckich, zakończonych w styczniu 1945 r.
D. Recław, „100-lecie Plebiscytu i Trzeciego Powstania Śląskiego”
