Kamienica powstała prawdopodobnie w XVII bądź XVIII w. w konwencji barokowej jako budowla szczytowa. W 1806 r. młynarz Filip Kunze kupił posesję z domem od Karola Gottloba Langera za sumę 2380 talarów. Kwota ta obejmowała nie tylko przyrynkową nieruchomość, w skład której wchodziły dom mieszkalny z oficyną, podwórzem, stajnią i remizą, ale także wiatrak koźlak, który przeszedł również na własność Langera. Po śmierci młynarza Kunzego kamienicę odziedziczyły jego siostry Michalina oraz Anna Maria Kunze.

W 1871 r. nieruchomość została sprzedana za sumę 6000 talarów, a nowymi nabywcami stało się kupieckie małżeństwo Henrietta i Wolf Metisowie. Wkrótce potem, jeszcze w latach 70. XIX w. dokonano kilku nieznacznych modernizacji budynków, ale do fundamentalnej przebudowy doszło w 1883 r., kiedy to kamienica została podwyższona, a jej układ zmieniono ze szczytowego na kalenicowy. Równocześnie doszło do przebudowy bocznego skrzydła kamienicy od strony ul. Tylnej. Wszystkie te projekty przygotował, a później zrealizował, leszczyński mistrz budowlany Josef Wittig.

Kolejne modernizacje nastąpiły w 1904 r., tym razem już według projektów Konrada Wittiga, który dla Metisa zmienił układ okna wystawowego oraz wejście do sklepu. Przy okazji zreorganizowano przestrzeń sieni, gdzie znalazła się nowa klatka schodowa, zamykająca przejście z Rynku na podwórze. W 1905 r. Wittig opracował też projekt przebudowy oficyny od strony ul. Tylnej, ale został on zatwierdzony przez miejskiego radcę budowlanego Heinricha Ramspecka dopiero w styczniu 1914 r. Nie wiadomo też, czy został on zrealizowany, zwłaszcza że było to już krótko przed wybuchem I wojny światowej.

W 1923 r. syn Henryk Metis odsprzedał kamienicę z posesją kupcowi Antoniemu Dzikowskiemu. Ten wkrótce potem dokonał pierwszej przebudowy tylnego budynku, wykonując przejazd w poprzek domu, aby umożliwić wjazd powozowi na podwórze. Kilka lat później, w 1927 r., Dzikowski zgłosił w miejskim urzędzie budowlanym wniosek na przebudowę pomieszczeń sklepowych oraz częściową zabudowę podwórza, gdzie zamierzał stworzyć przestrzeń magazynową dla bławatów. Leszczyńska administracja budowlana przystała na przebudowę pomieszczeń sklepowych, ale nie zezwoliła na zabudowę podwórza. Dzikowski, zgodnie z procedurami odziedziczonymi jeszcze po pruskim prawodawstwie budowlanym, odwołał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który w sporze: władze samorządowe contra posesjonat, stanął po stronie tego ostatniego, udzielając mu dyspensy od przepisów budowlanych, pod warunkiem jednak, że zabudowa podwórza otrzyma zadaszenie ze szkła zbrojonego. Na podstawie tego rozstrzygnięcia Dzikowski dokonał częściowej zabudowy podwórza, a przy okazji przebudował również piwnice pod kamienicą. Sklep otrzymał też nowoczesne okno wystawowe z drzwiami wejściowymi do sklepu. Aranżacja ta nie uszła uwadze doktora Bronisława Świderskiego, który w swym Ilustrowanym opisie Leszna i Ziemi Leszczyńskiej zauważył: Po tejże stronie Rynku, zauważymy pod nr 6 pięknie w stylu wielkomiejskim przebudowany dom z olbrzymim nowocześnie urządzonym składem bławatów i konfekcji damskiej A. Dzikowski (s. 333).

W czasie II wojny światowej, w 1943 r. władze okupacyjne dokonały przewłaszczenia mienia Dzikowskiego na Otto Schrotera, zapisując go jako nowego właściciela posesji z kamienicą i sklepem. Po 1945 r. wpis w księdze wieczystej anulowano, przywracając własność kamienicy nr 6 rodzinie Dzikowskich.

Na podstawie decyzji administracyjnej o numerze 515/1228 z dnia 16 września 1970 r. kamienica została objęta ochroną prawną.



dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.

Za:

Kamienica powstała prawdopodobnie w 1766 r., zgodnie z datowaniem przyjętym jeszcze w okresie zaboru pruskiego. Jest domem szczytowym w stylu barokowym, a jego losy od 1805 r. wiążą się z młynarzem Walentynem Rantzem/Rontzem, który odkupił posesję za sumę „rodzinną” 300 talarów od ojca Gottlieba. Na przyrynkowej parceli znajdowały się wówczas dom, budynek tylny oraz szopy względnie skrzydło boczne. Pół wieku później, w latach 50. XIX w., doszło do kolejnej symbolicznej sprzedaży posesji w rodzinie. Tym razem sumę 300 talarów zapłacili córka Dorota Weronika z mężem Franciszkiem Kretschmerem.

W 1883 r. posesja wraz z zabudową przeszła w obce ręce. Od Kretschmerów odkupił ją kupiec Julius Hamburger, który planował istotną przebudowę parteru kamienicy. Zamierzał on w osi centralnej wykonać wejście i sień, zaś symetrycznie po bokach, w osiach skrajnych, miały znajdować się okna wystawowe i wejścia do urządzonych po obu stronach sieni sklepów. Projektu jednak ostatecznie nie zrealizował. Ćwierć wieku później, w 1907 r., nowym właścicielem kamienicy i posesji stała się Joanna Schreiber, która jeszcze w tym samym roku podjęła prace budowlane. W ich efekcie dokonano zwężenia sieni i powiększenia jednego lokalu sklepowego, wprowadzono nową klatkę schodową i zaprojektowano obniżenie piwnic w tylnym trakcie domu. Jednocześnie rozebrano boczne skrzydło, budując w poprzek podwórza tylny budynek z przejazdem na parterze. Na piętrze tegoż budynku urządzono kuchnię i łazienkę, skomunikowane z kamienicą przyrynkową za pomocą wąskiego łącznika.

W 1913 r. posesja z zabudową została włączona do centralnego systemu kanalizacyjnego. Dekadę później, w 1924 r., właścicielka wyremontowała wnętrza i dach kamienicy. W 1926 r. dom frontowy został na nowo otynkowany, a następnie Joanna Schreiber sprzedała nieruchomość leszczyńskiemu kupcowi Mikołajowi Smyczkowi, gwarantując jednak sobie i swej siostrze Adelheid dożywotnie prawo zamieszkiwania w pięciu pokojach domu.

W czasie okupacji hitlerowskiej sklep stał się własnością Wernera Brodecka, a po 1945 r. posesja trafiła ponownie do prawowitego właściciela. W końcu lat 50. XX w. w wąskim podwórzu ustawiono jeszcze murowany kiosk z konfekcją, który spowodował jednak ciasnotę w niewielkiej przestrzeni, wpływając negatywnie na całość zabudowy. Przy okazji tej inwestycji sień w budynku frontowym została wyłożona drewnianą boazerią.

W dniu 16 września 1970 r. kamienica została wpisana do rejestru zabytków, zyskując numer 516/1229.



dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.
Za:

Kamienica powstała prawdopodobnie w XVIII w., być może w jego końcówce, gdyż w okresie zaborów datowano ją na 1805 r. Tymczasem jeszcze z końcem XVIII w. doszło do licytacji masy spadkowej aptekarza Ganke, wskutek czego przyrynkową posesję z kamienicą za sumę 1200 talarów reńskich kupił młynarz Jan Samuel Stiller. Na początku XIX w. na parceli znajdował się dom mieszkalny z dobudówką i podwórzem oraz kilka niedużych budynków tylnych.
Budynek wzniesiono w stylu barokowym i poddano interwencjom budowlanym w latach 1926–1928, kiedy to pojawił się balkon na piętrze fasady, oraz w 1936 r., czego materialnym śladem pozostaje obecna klatka schodowa.

W 1861 r. doszło do przejścia własności na rzecz kupca Adolfa Loewenthala, będącego pełnomocnikiem rodziny Starcków. Dekadę później, w 1873 r., kamienicę nabył jeden ze słynniejszych leszczyńskich kupców i handlarzy, Adolf Pick, trudniący się m.in. sprzedażą cygar. Pick nie prowadził poważnych inwestycji budowlanych w obrębie swej parceli, jedynie w 1914 r. dokonał przyłączenia budynków do centralnego systemu kanalizacyjnego. Wkrótce potem kamienica weszła w posiadanie kupca Alfreda Biberfelda (1914 r.), a ten odsprzedał ją w 1923 r. Antoniemu Marskiemu.

Nowy właściciel, kontynuując tradycję zapoczątkowaną jeszcze przez Picka, prowadził w kamienicy handel wyrobami tytoniowymi. W latach 1926–1928 budowniczy Henryk Rakowski zaprojektował dla Marskiego przebudowę fasady a także częściowo parteru w obrębie lokalu handlowego oraz piętra mieszkalnego. W wyniku tej interwencji budowlanej na fasadzie pojawił się w osi centralnej balkon, powiększone zostały także dwa okna na poddaszu. Natomiast w przyziemiu dokonano niewielkich przesunięć ścian w sieni, zaś na piętrze wykuto drzwi pomiędzy pokojami frontowymi, a w piwnicach zmieniono sklepienia na tyłach domu. Dekadę później, w 1936 r., dokonano ostatniej poważnej interwencji, a mianowicie przebudowano klatkę schodową.

W czasie II wojny światowej kamienica z parcelą znalazła się we władaniu Giselli Weyrauch, która w sklepie tytoniowym urządziła księgarnię. Chcąc ją powiększyć, w 1943 r. wnioskowała nawet o odsprzedanie jej sąsiedniej kamienicy nr 9. Po 1945 r. kamienica wróciła do prawowitych właścicieli, a mianowicie rodziny Marskich. W 1977 r., w wyniku sprzedaży, budynek stał się własnością samorządu miejskiego.


Decyzją konserwatorską z 16 września 1970 r. kamienica została objęta rejestrem zabytków pod numerem 517/1230.

dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.


Za:

Kamienica powstała na przełomie XVIII i XIX w. wskutek scalenia dwóch starszych kamienic szczytowych o proweniencji jeszcze XVII- tudzież XVIII-wiecznej. Faktem jest, że jeszcze w 1791 r. współczesna kamienica stanowiła dwa odrębne budynki szczytowe, ale w 1813 r. była to już jedna połączona budowla, zapewne o klasycyzującej elewacji. Wtedy to posesję kupiła Dorota Charlotta Scheibe za sumę 2828 talarów. Na parceli znajdowały się wówczas: dom mieszkalny z dwoma skrzydłami bocznymi (stanowiącymi relikt istnienia dwóch odrębnych kamienic) oraz budynek tylny.

W 1833 r. przyrynkowa posesja, za kwotę 2983 talarów, przeszła w posiadanie kupca Karola Edwarda Scheele i jego małżonki Pauliny. W 1855 r. parcela z zabudową stała się własnością syna dotychczasowych właścicieli, radcy prawnego Karola Edwarda Scheela (syna), który wkrótce potem, w 1861 r., pozbył się jej na rzecz rodzeństwa, w tym siostry Anny Julii Henrietty, małżonki kupca Juliusa Wintera. Do 1867 r. Winter spłacił całkowicie rodzeństwo Scheel, stając się wyłącznym właścicielem kamienicy. W posiadaniu Winterów nieruchomość pozostawała do 1888 r., kiedy to została sprzedana za 15 000 marek kolejnemu kupcowi, a właściwie słynnemu leszczyńskiemu drogerzyście, Pawłowi Bethge.

Wraz z objęciem własności przez Bethgego pojawiają się pierwsze koncepcje przebudowy, z których te najstarsze, datowane jeszcze na 1889 r., są autorstwa mistrza budowlanego Józefa Piwońskiego. Projekt zakładał głównie przebudowę lokalu handlowego i sieni wejściowej, zmierzając do wykreowania od frontu dwóch niezależnych lokali sklepowych z osobnymi wejściami w fasadzie. Rozwiązanie to zamierzał Piwoński uzyskać m.in. dzięki przesunięciu ścian działowych, ale także w następstwie przekucia otworów okiennych i drzwiowych w przyziemiu elewacji frontowej. Okazało się jednak, że odpowiedzialny za pozwolenia budowlane w mieście radca Rau zgłosił zastrzeżenia do nośności stropów nad piwnicami, które trzeba było wzmocnić względnie zrekonstruować. Sprawa utknęła na kilka lat w martwym punkcie i dopiero w 1891 r. mistrz budowlany Eduard Stein przygotował nowe projekty przebudowy parteru oraz piwnic. Przewidział on znacznie poważniejsze interwencje budowlane na parterze, związane z przesunięciami ścian w sieni, dzięki czemu wygospodarował więcej powierzchni dla lokali handlowych. Natomiast w obrębie piwnic zdecydował o ich pogłębieniu i o rozbiórce stropów, a w zamian wykonaniu nowego stropu odcinkowego (kapy pruskiej), ale nieco obniżonego.

Prace budowlane w kamienicy przeprowadzono w drugiej połowie 1891 r., po uzyskaniu pozwolenia budowlanego. Jednocześnie dokonano również w tym samym czasie przebudowy budynku tylnego, także według koncepcji Steina. Został on nadbudowany o wyższe kondygnacje, gdzie znalazło się kilkuizbowe mieszkanie. Dojście do niego zrealizowano za pomocą zewnętrznej spiralnej klatki schodowej, początkowo drewnianej, później stalowej.

W 1913 r. cała posesja, kosztem ponad 3000 marek, została włączona do centralnego systemu kanalizacyjnego. Wkrótce wybuchła I wojna światowa, a po niej trudne lata międzywojenne, w których nie prowadzono poważniejszych prac budowlanych. Do 1935 r. właścicielem nieruchomości pozostawał Bethge, a następnie – po połowie – Gertruda Poloszyk oraz nieletnie Stanisława i Edmunda Poloszyk. W czasie II wojny światowej zostały one wywłaszczone, a kamienica stała się własnością Franza Kaffki, Niemca, który uciekł z ZSRR, a w kamienicy założył sklep i warsztat szewski. Warto też wspomnieć, że o kamienicę starała się po sąsiedzku Gissela Weyrauch, argumentując to chęcią powiększenia swej księgarni z kamienicy nr 8.

W latach okupacji przeprowadzono remonty kamienicy i tylnego budynku, szacowane na kilka tysięcy marek. Ponadto w podpiwniczeniu domu frontowego urządzono publiczny schron przeciwlotniczy. Po 1945 r. parcela wraz z kamienicą została przekazana ponownie jednej z przedwojennych współwłaścicielek, Gertrudzie Poloszyk. Około 1965 r. przeprowadzono remont sklepu, przekrywając dawne sklepienia płaskimi sufitami.

W dniu 16 września 1970 r. kamienica została objęta ochroną prawną pod numerem 518/1231.

dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.
Za:

Kamienica powstała w XVII bądź XVIII w. jako szczytowa budowla barokowa. W 1837 r. kupili ją za 3100 talarów kupiec żydowskiego pochodzenia Mendel Hollaender z żoną Pauliną. W tym czasie na posesji znajdował się dom mieszkalny z przybudówką i bocznym skrzydłem oraz budynek tylny. Po śmierci ojca, w 1854 r. przyrynkową parcelę z kamienicą odziedziczyli jego synowie, trudniący się również kupiectwem, Julius i Salomon. Wkrótce potem odsprzedali jednak własność innemu kupcowi żydowskiemu, Albertowi Elkuszowi, co nastąpiło w 1859 r.

Ten ostatni po kilkudziesięciu latach użytkowania posesji rozpoczął pierwsze poważne inwestycje budowlane. W pierwszym etapie, już w 1881 r., dokonał przebudowy – według projektu przygotowanego przez mistrza budowlanego Josefa Wittiga – trójkondygnacyjnej oficyny. Na parterze i piętrze znalazły się tu głownie pomieszczenia magazynowe, zaś na trzeciej kondygnacji – poddaszu, urządzono mieszkanie. Kilka lat później, w 1888 r., posesja z kamienicą przeszła na własność syna Alberta – Wilhelma, który rok później, w 1889 r., zlecił mistrzowi budowlanemu Eduardowi Steinowi opracowanie projektu przebudowy domu mieszkalnego. W następstwie realizacji tej koncepcji zlikwidowano stare sklepienia nad piwnicami i parterem, wyburzono też masywną ścianę działową pomiędzy sklepem i sienią, stawiając nową, znacznie cieńszą i reorganizując przy tym układ wnętrz w przyziemiu. Do tego wszystkiego doszła rekonstrukcja więźby dachowej, gdyż zmieniono szczytowy układ kamienicy na kalenicowy, z niską partią mezzanina o trzech okienkach. Sama fasada zyskała historyzujący kostium, a jej cechą szczególną stały się pilastry w wielkim porządku.

Wkrótce po przebudowie, w 1893 r., kamienica stała się własnością kupca Ferdynanda Biberfeldta. W 1914 r. posesja z zabudową została przyłączona do centralnego systemu kanalizacyjnego, wskutek czego zreorganizowano układ wnętrz bocznego skrzydła, gdzie znalazły się ustępy i łazienki dla dwóch rodzin zamieszkujących w domu frontowym. Wraz z końcem zaborów Biberfeldt pozbył się przyrynkowej kamienicy, sprzedając ją kupcowi Antoniemu Stefaniakowi, co nastąpiło około 1921–1922 r. Nowy właściciel natychmiast podjął inwestycje budowlane, dla których projekty przygotował lokalny budowniczy W. Roszak. Projekt z 1922 r. przewidywał przebudowę remizy w podwórzu na mieszkanie oraz usunięcie starego balkonu również od strony podwórza. Notabene, przy okazji tych prac Stefaniak naraził się miejskiemu urzędowi budowlanemu, który wstrzymał roboty z powodu braku odpowiedniej dokumentacji projektowej. Ponownie ruszyły one dopiero w lipcu 1922 r., po zatwierdzeniu przedłożonych projektów techniczno-budowlanych.

Były to w zasadzie ostatnie poważne prace budowlane na parceli. W 1934 r. Antoni Stefaniak przeprowadził jeszcze remont klatki schodowej, gdyż schody z parteru na piętro miały być całkowicie zniszczone. W trakcie działań wojennych w 1939 r. kamienica, bodaj jako jedyna na Rynku, została uszkodzona bombą. Zniszczenia wywołane tym zdarzeniem zostały usunięte ostatecznie dopiero w 1943 r.

Na mocy decyzji konserwatorskiej z 16 września 1970 r. kamienica znalazła się w rejestrze zabytków pod numerem 521/1234.



dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.

Za:

Kamienica powstała w XVII w. jako szczytowa budowla barokowa. W toku XIX-wiecznej modernizacji miasta dokonano w niej, analogicznie do innych kamienic przyrynkowych, poważnych przeobrażeń w zakresie konstrukcyjno-budowlanym oraz elewacji, a zasadnicza i najpoważniejsza zmiana dotyczyła przekształcenia układu budynku ze szczytowego na kalenicowy.

W końcu XIX w. kamienica należała do kupca B. Nürnberga, który podjął dzieło jej gruntownej przebudowy i nadbudowy. Projekty wykonał i przeprowadził prace budowlane mistrz budowlany Józef Piwoński w latach 1895–1896. W wyniku podjętych działań kamienica została podwyższona, a przede wszystkim przebudowana z układu szczytowego w kalenicowy. Podobnie jak wcześniejsza, czyli nr 10, także i ta otrzymała pilastrowanie w wielkim porządku, ale obejmujące pierwsze i drugie piętro oraz partię mezzanina na poddaszu. Zapewne już na początku XX w., do I wojny światowej bądź w latach 20. XX w., dokonano kolejnych zmian w obrębie fasady w przyziemiu, gdzie otwór wejściowy ujęto obramieniem w duchu secesyjnym albo art déco.

Wraz z końcem zaborów, do Leszna przybył z Westfalii kupiec Józef Danielak, trudniący się od 1899 r. handlem bławatem i jedwabiem. W Lesznie odkupił kamienicę nr 11 przy Rynku, a także zabudowania żydowskiej firmy Bracia Rosenbaumowie (Gebrüder Rosenbaum) oraz willę przy ul. Głogowskiej, gdzie zamieszkał. Nowy właściciel w kamienicy urządził znany w międzywojniu sklep bławatów. W 1935 r. dokonał niewielkich zmian w obrębie okna wystawowego i wejścia do sklepu, upraszczając ich aranżację.

W trakcie II wojny światowej nieruchomość została przewłaszczona na Niemca Hansa Gorskiego. Po 1945 r. wróciła ponownie do prawowitych właścicieli, czyli rodziny Danielaków. Wkrótce potem dawny sklep bławatów w przyziemiu zajęło PSS „Społem”, organizując tutaj sklep spożywczy (lata 50. XX w.). Kamienica była zatem nadal własnością Danielaków, ale współużytkowaną przez „Społem”. W 1989 r. dokonano podziału udziałów w kamienicy między rodziną Danielaków i „Społem”. Na początku XXI w. rodzina Danielaków odsprzedała resztę swoich udziałów w kamienicy PSS „Społem”, rezygnując ostatecznie z praw własnościowych do przyrynkowej posesji.

W dniu 17 września 1970 r. kamienica została wpisana do rejestru zabytków pod numerem 522/1235.



dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.

Za:

Rynek w Lesznie – główny plac miejski w kształcie nieregularnego czworokąta w środkowej części Leszna, na Starym Mieście. Założenie architektoniczne jest objęte ochroną konserwatora zabytków (nr rej.: 385 z 6 lutego 1953)
Data jego wytyczenia nie jest znana, był prawdopodobnie centralnym placem wsi znajdującej się w tym miejscu przed lokowaniem miasta i w obecnym kształcie powstał po 1547. Zachodnia pierzeja tworząca całość z prowadzącą na południe ulicą Kościelną i biegnącą na północ ulicą Gabriela Narutowicza (dawniej Wielka Kościańska) wyznaczają przebieg dawnego traktu prowadzącego ze Śląska do Poznania. Każda pierzeja Rynku posiada inną długość, północna 82 metry, wschodnia 102 metry, południowa 93 metry i zachodnia 108 metrów. Z każdego rogu wychodzą prostopadłe względem siebie dwie ulice. Centralną część zajmuje ratusz, natomiast wzdłuż pierzei znajduje się 37 kamienic w większości pochodzących z lat 1870-1914, wcześniejsza zabudowa uległa zniszczeniu w 1790 w wyniku ogromnego pożaru środkowej części miasta. Wiele z nich kryje w swoich murach pozostałości starszej zabudowy, część w wyniku licznych przebudów zatraciło dawny charakter, najczęściej zmienianym elementem były i są witryny sklepów oraz układ ścian wewnętrznych. W latach 1913-1915 kamienice zostały podłączone do systemu kanalizacji miejskiej. Ostatnia kompleksowa restauracja kamienic miała miejsce przed Centralnymi Dożynkami w 1977, Rynek zamknięto wówczas dla ruchu kołowego. W 1980 wzdłuż wszystkich pierzei posadzono drzewa. Od początku swojego istnienia i w czasach współczesnych miejsce to pełni funkcje reprezentacyjne, handlowe oraz stanowi wyznacznik centrum miasta

Za: