Bazylika św. Mikołaja w Bochni – najstarszy i największy kościół w Bochni, od 1998 roku bazylika mniejsza, od 2003 roku kolegiata.
Historia
Kościół św. Mikołaja został zbudowany w latach 1440-1445 na miejscu poprzedniej świątyni, zniszczonej przez pożar w 1440 roku. W pierwotnym kształcie był to gotycki halowy kościół ze stosunkowo długim, trójbocznie zamkniętym prezbiterium, przy którym wzniesiono od północy zakrystię oraz kaplicę pod wezwaniem Jedenastu Tysięcy Dziewic (przemianowaną później na kaplicę św. Kingi).

Kościół został znacznie uszkodzony przez pożar miasta w 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego. Zniszczone zostały m.in. dach i sklepienia. Odbudowa kościoła w stylu barokowym prowadzona była z funduszy przekazanych przez króla Jana Kazimierza i zakończyła się w 1665 roku.

W 1768 roku stacjonujący w Bochni konfederaci barscy ufundowali do kościoła nowy ołtarz główny, wykonany w latach 1770-1772 przez snycerza i malarza religijnego Piotra Korneckiego z Gdowa. W 1777 roku, dzięki uzyskanej subwencji z dochodów kopalni soli, kościół został odrestaurowany i zyskał od strony południowej kaplicę Matki Boskiej.

W XIX wieku dobudowano do kościoła kruchty północną i południową, skarbczyk nad zakrystią oraz neogotycką sygnaturkę projektu Marcina Borelowskiego. W latach 1901-1905, pod kierunkiem architekta Tadeusza Stryjeńskiego dokonano regotycyzacji kościoła.

W 1998 roku kościół uzyskał godność bazyliki mniejszej. W 2003 roku przy kościele erygowana została kapituła kolegiacka, zaś sam kościół został podniesiony do godności kolegiaty.
Źródło: Licencja: CC-BY-SA 3.0 Polska

Już od bardzo dawna znajdujący się w samym centrum Bochni szyb „Sutoris” jest symbolem jej sięgającej XII wieku salinarnej tradycji. Trzeba bowiem wiedzieć, że fakt istnienia i eksploatacji tutejszych źródeł słonej wody, czyli solanek, odnotowany został już w roku 1136. Z późniejszych nieco dokumentów, pochodzących z 1198 roku i pierwszej połowy XIII wieku wynika, iż źródła owe należały zarówno do władcy jak i możnego rodu Gryfitów, którzy uposażyli nimi fundowane przez siebie klasztory benedyktynów tynieckich, bożogrobców w Miechowie, benedyktynek w Staniątkach oraz biskupów krakowskich. Dopiero około 1248 roku książę Bolesław Wstydliwy przejął Bochnię wraz z jej solonośnymi terenami, a w roku 1278 przeprowadziwszy reformę wywłaszczeniową przywilejów solnych przystąpił do tworzenia książęcego bocheńsko-wielickiego przedsiębiorstwa, które już kilkanaście lat później określane było jako „cała żupa krakowska”.

Aż do połowy XIII wieku jedynym sposobem pozyskiwania soli było warzenie (odparowywanie) solanki czerpanej ze słonych źródeł powierzchniowych i z niezbyt jeszcze głębokich studzien-szybów. Dokonywano tego w metalowych kotłach i panwiach ustawianych na paleniskach pod dachami szop zwanych „wieżami”, uzyskując z każdej takiej wieży warzelniczej jedną beczkę soli dziennie. Sól kamienną („twardą”) zaczęto wydobywać tuż po roku 1251. Początkowo Bolesław Wstydliwy powierzył to zadanie doświadczonym w pracach górniczych braciom konwersom z cysterskiego opactwa w Wąchocku. Ale już po roku ich pracy zwerbował do Bochni górników z Węgier, Śląska i Niemiec. A zaraz potem nadał Bochni prawa miejskie (1253).

Jeszcze w czasach, gdy sól pozyskiwano wyłącznie przez odparowywanie jej z solanek powstały w Bochni dwa, do dziś istniejące szyby: Sutoris czyli Szewski i Gazaris (Wieżowy). Ale już w początkach XIV wieku powstały następne: Regis, Kożuszka i Krakowski, zaś w późniejszych latach i wiekach kolejne, m.in. Campi, Bochnar oraz Floris. Z uwagi na specyfikę bocheńskiego złoża solnego w ciągu ponad siedmiu wieków istnienia bocheńskiej żupy pokolenia kopaczy i otroków wydrążyły w soli i skale do dwudziestu szybów i dziesiątki sztolni, kilometry znajdujących się na różnych poziomach chodników komunikacyjnych i służących do transportu urobku podłużni oraz wiele mniejszych i większych komór łączących podszybia zaopatrzone w urządzenia umożliwiające wyciąganie go na powierzchnię. Wiele z nich powstało jeszcze w XIII i XIV wieku. Wraz z zabezpieczającymi je obudowami oraz dawnym wyposażeniem stanowią obecnie cenne zabytki techniki górniczej. Natomiast wyposażenie dwóch podziemnych kaplic (św. Kingi i Passionis), ufundowanych przez górników w początkach XVIII wieku uznane zostało za zabytki sztuki i rzemiosła artystycznego. Dlatego w roku 1981 część owych wyrobisk została wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków, a w 1995 roku, po utworzeniu Uzdrowiska Kopalnia Soli Bochnia Sp. z oo. znalazła się na ciągu podziemnej trasy turystycznej. Trasa owa, będąca aktualnie główną atrakcją miasta obejmuje m.in. nadszybie szybu Sutoris, sam szyb, główny trakt komunikacyjno-transportowy podziemia kopalni zwany Podłużnią August, z XVIII wieku, komorę zwaną Stajnia Mysiur, tzw, Kierat Ważyński ze zrekonstruowanym kieratem typu saskiego, kaplice św. Kingi i Passion, schody Regis oraz największą z komór o nazwie Ważyn, znajdującą się na głębokości 255 m, której wysokość sięga 7,2 m , szerokość zaś 14,4 m oraz szyb Campi.

Z tych wszystkich części składowych podziemnej trasy turystycznej najciekawsza jest kaplica św. Kingi - największa i najlepiej zachowana z kaplic kopalnianych. Powstała ona jako niewielka kapliczka pod wezwaniem Aniołów Stróżów w roku 1747. W kaplicę poświęconą św. Kindze przekształcona została w 1782 roku, a obecne rozmiary (21 x 31 m i wysokość 5-6 m) osiągnęła w wyniku sukcesywnego powiększania od 1763 do 1981 roku. Wyposażenie jej stanowią m.in. dwa neobarokowe ołtarze – główny z obrazem przedstawiającym znalezienie pierścienia św. Kingi pędzla T. Krasińskiego z roku 1861, wykonane przez kopalnianych cieśli, barokowe figury św. Mikołaja i św. Elżbiety, pochodzące z nieistniejącego kościoła bernardynów, wykuta w soli przez kruszaków w 1922 roku ambona oraz wyrzeźbiony w bryle solnej Grób Chrystusowy i Szopka Betlejemska.

źródło :

Kopalnia soli „Bochnia” (od XIII wieku do 1772 wchodzi w skład Żupy krakowskiej) najstarszy zakład przemysłowy w Europie.


Kaplica św. Kingi
Skrystalizowana sól
Początki kopalni sięgają roku 1248, kiedy to odkryto pokłady soli kamiennej. Odkrycie to jest związane z legendą o św. Kindze. Okolice Bochni znacznie wcześniej, bo od ok. 3500 lat p.n.e. były znane z uzyskiwania soli przez odparowywanie wody z solanki (sól warzona). Studnie solankowe w rejonie, Babicy stały się zalążkiem dwóch szybów Gazaris i Sutoris, w których zaczęto wydobywać sól metodami górniczymi. Szyb Sutoris jest eksploatowany do dzisiaj.

Bocheńska kopalnia staje się przedsiębiorstwem królewskim, przynoszącym olbrzymie dochody Rzeczypospolitej. W 1368 roku Kazimierz Wielki wydaje dokument zwany „Ordynacją górniczą”. Dokument ten ustanawia zasady organizacyjne żup solnych i ustanawia prawa dotyczące sprzedaży soli. Polska eksportuje sól do Rusi i na Węgry. Za króla Kazimierza Wielkiego w kopalni pracuje od 120 do 150 osób. W XV i XVI wieku kopalnia w Bochni (Żupa bocheńska) w ramach Żupy krakowskiej, a więc wraz z kopalnią soli w Wieliczce, rozwija się - zatrudnia około 500 kopaczy (górników). Powstają nowe szyby: Regis, Bochneris, Campi.

XVII wiek z przyczyn wojen i upadku gospodarczego powoduje przyhamowanie rozwoju przedsiębiorstwa. Po roku 1772 kopalnia dostaje się w ręce austriackie, przez okres rozbiorów aż do roku 1918 pozostaje pod kontrolą Austrii. Z powodu wyczerpujących się pokładów soli i w związku z tym nieopłacalności wydobycia następuje zaniechanie produkcji na skalę przemysłową.

Rok 1981 przynosi kopalni wpisanie zabytkowych wyrobisk do rejestru zabytków. Kopalnia przekształca się w obiekt turystyczny i leczniczy. Komora Ważyn, największe podziemne pomieszczenie w Europie, wykonane przez człowieka przyczynia się do pełnienia funkcji turystycznych, jak i leczniczych ze względu na specyficzny mikroklimat.

Jako ciekawostkę można podać fakt, że pośród urządzeń kopalni funkcjonuje sprawny i okazjonalnie uruchamiany mechanizm napędowy wind w szybach poruszany pracą silnika parowego. Jest to unikalny zachowany czynny zabytek techniki w skali Europy.
Źródło: Licencja: CC-BY-SA 3.0 Polska