Szyb Sutoris (Szewczy)

Już od bardzo dawna znajdujący się w samym centrum Bochni szyb „Sutoris” jest symbolem jej sięgającej XII wieku salinarnej tradycji. Trzeba bowiem wiedzieć, że fakt istnienia i eksploatacji tutejszych źródeł słonej wody, czyli solanek, odnotowany został już w roku 1136. Z późniejszych nieco dokumentów, pochodzących z 1198 roku i pierwszej połowy XIII wieku wynika, iż źródła owe należały zarówno do władcy jak i możnego rodu Gryfitów, którzy uposażyli nimi fundowane przez siebie klasztory benedyktynów tynieckich, bożogrobców w Miechowie, benedyktynek w Staniątkach oraz biskupów krakowskich. Dopiero około 1248 roku książę Bolesław Wstydliwy przejął Bochnię wraz z jej solonośnymi terenami, a w roku 1278 przeprowadziwszy reformę wywłaszczeniową przywilejów solnych przystąpił do tworzenia książęcego bocheńsko-wielickiego przedsiębiorstwa, które już kilkanaście lat później określane było jako „cała żupa krakowska”.

Aż do połowy XIII wieku jedynym sposobem pozyskiwania soli było warzenie (odparowywanie) solanki czerpanej ze słonych źródeł powierzchniowych i z niezbyt jeszcze głębokich studzien-szybów. Dokonywano tego w metalowych kotłach i panwiach ustawianych na paleniskach pod dachami szop zwanych „wieżami”, uzyskując z każdej takiej wieży warzelniczej jedną beczkę soli dziennie. Sól kamienną („twardą”) zaczęto wydobywać tuż po roku 1251. Początkowo Bolesław Wstydliwy powierzył to zadanie doświadczonym w pracach górniczych braciom konwersom z cysterskiego opactwa w Wąchocku. Ale już po roku ich pracy zwerbował do Bochni górników z Węgier, Śląska i Niemiec. A zaraz potem nadał Bochni prawa miejskie (1253).

Jeszcze w czasach, gdy sól pozyskiwano wyłącznie przez odparowywanie jej z solanek powstały w Bochni dwa, do dziś istniejące szyby: Sutoris czyli Szewski i Gazaris (Wieżowy). Ale już w początkach XIV wieku powstały następne: Regis, Kożuszka i Krakowski, zaś w późniejszych latach i wiekach kolejne, m.in. Campi, Bochnar oraz Floris. Z uwagi na specyfikę bocheńskiego złoża solnego w ciągu ponad siedmiu wieków istnienia bocheńskiej żupy pokolenia kopaczy i otroków wydrążyły w soli i skale do dwudziestu szybów i dziesiątki sztolni, kilometry znajdujących się na różnych poziomach chodników komunikacyjnych i służących do transportu urobku podłużni oraz wiele mniejszych i większych komór łączących podszybia zaopatrzone w urządzenia umożliwiające wyciąganie go na powierzchnię. Wiele z nich powstało jeszcze w XIII i XIV wieku. Wraz z zabezpieczającymi je obudowami oraz dawnym wyposażeniem stanowią obecnie cenne zabytki techniki górniczej. Natomiast wyposażenie dwóch podziemnych kaplic (św. Kingi i Passionis), ufundowanych przez górników w początkach XVIII wieku uznane zostało za zabytki sztuki i rzemiosła artystycznego. Dlatego w roku 1981 część owych wyrobisk została wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków, a w 1995 roku, po utworzeniu Uzdrowiska Kopalnia Soli Bochnia Sp. z oo. znalazła się na ciągu podziemnej trasy turystycznej. Trasa owa, będąca aktualnie główną atrakcją miasta obejmuje m.in. nadszybie szybu Sutoris, sam szyb, główny trakt komunikacyjno-transportowy podziemia kopalni zwany Podłużnią August, z XVIII wieku, komorę zwaną Stajnia Mysiur, tzw, Kierat Ważyński ze zrekonstruowanym kieratem typu saskiego, kaplice św. Kingi i Passion, schody Regis oraz największą z komór o nazwie Ważyn, znajdującą się na głębokości 255 m, której wysokość sięga 7,2 m , szerokość zaś 14,4 m oraz szyb Campi.

Z tych wszystkich części składowych podziemnej trasy turystycznej najciekawsza jest kaplica św. Kingi - największa i najlepiej zachowana z kaplic kopalnianych. Powstała ona jako niewielka kapliczka pod wezwaniem Aniołów Stróżów w roku 1747. W kaplicę poświęconą św. Kindze przekształcona została w 1782 roku, a obecne rozmiary (21 x 31 m i wysokość 5-6 m) osiągnęła w wyniku sukcesywnego powiększania od 1763 do 1981 roku. Wyposażenie jej stanowią m.in. dwa neobarokowe ołtarze – główny z obrazem przedstawiającym znalezienie pierścienia św. Kingi pędzla T. Krasińskiego z roku 1861, wykonane przez kopalnianych cieśli, barokowe figury św. Mikołaja i św. Elżbiety, pochodzące z nieistniejącego kościoła bernardynów, wykuta w soli przez kruszaków w 1922 roku ambona oraz wyrzeźbiony w bryle solnej Grób Chrystusowy i Szopka Betlejemska.

źródło :

http://www.powiat.bochnia.pl/a...ne/kopalnia-soli-w-bochni.html