Centrala IPN to 12-piętrowy biurowiec z lat 70. Z magazynami ma prawie 8,5 tys. m kw. powierzchni. Instytut działa tu od maja 2002 r. Wtedy budynek należał do państwowej spółki "Ruch", która w zamian miała dostać inną nieruchomość przy ul. Marszałkowskiej 3.

Na Towarowej IPN przeprowadził remont, zbudował magazyn akt tajnych, zainstalował sieć teleinformatyczną. Koszt - około 17 mln. zł.

Jak doszło do sprzedaży? Najpierw w 2004 r. pojawił się problem z adresem dla "Ruchu" przy Marszałkowskiej - zgłosił się dawny właściciel. Wtedy resort skarbu wycofał się z umowy, uznając, że siedzibę IPN powinno zapewnić miasto. Potem - w 2010 r. - "Ruch" sprywatyzowano. W maju 2012 r. nowy właściciel zażądał od IPN zapłaty czynszu - 41 mln 693 tys. za 10 lat użytkowania. Jednocześnie wystawił budynek na sprzedaż.

Finałem była transakcja pomiędzy "Ruchem" a spółką GHN, której udziałowcem jest międzynarodowa firma budowlana Skanska. - Na razie nie mamy planów dotyczących nieruchomości przy ul. Towarowej - mówi w imieniu Skanska Jakub Zagórski.

Ani kupujący, ani "Ruch" nie chcą ujawnić ceny. Musiała przekroczyć 30 mln zł, bo tyle chciał zapłacić IPN, który zwracał się do resortu skarbu i finansów. Teraz rzecznik IPN Andrzej Arseniuk wskazuje, że to państwo powinno zapewnić siedzibę "instytucji, która została powołana ustawą". Jego zdaniem "realne jest niebezpieczeństwo sparaliżowania pracy i uniemożliwienie Instytutowi wykonywania ustawowych obowiązków."

- Jesteśmy zdziwieni tonem tego komunikatu. Wspieraliśmy IPN w pozyskaniu środków na zakup tej siedziby, ale Ministerstwo Finansów napisało, że źródeł należy szukać w budżecie IPN - mówi "Gazecie" rzeczniczka resortu skarbu Magdalena Kobos. Budżet Instytutu na 2012 r. to ponad 223 mln zł (Sejm okroił go o 10 mln).

Resort skarbu podkreśla, że nie ma obowiązku zapewniać siedzib urzędom państwowym, a w takiej sytuacji jak IPN (czyli bez własnej siedziby) jest np. Prokuratura Generalna. Przypomina też, że miasto proponowało Instytutowi inną lokalizację (ul. Dominikańska) - było tam nawet o 2 tys. m kw. więcej niż na Towarowej.

- Ta lokalizacją nie odpowiadała standardom przewidzianym dla naszej działalności. Już wiemy, że w Warszawie nie ma dla nas miejsca - odpowiada Arseniuk.

Jeżeli nowy właściciel wypowie wynajem, IPN będzie miał rok na wyprowadzenie się. Według Arseniuka, nie ma możliwości, by w tym czasie znalazła się nowa siedziba.

Przez polityków prawicy sprawa traktowana jest jako odwet za działalność IPN, czyli lustrację i ujawnianie akt dawnej bezpieki.