Neorenesansowy gmach ratusza stojący przy pl. Ratuszowym jest jednym z najokazalszych gmachów publicznych Bielska-Białej. Powstał w latach 1895-1897 według projektu Emanuela Rosta juniora. W założeniu miał być dwufunkcyjny - mieścić zarówno magistrat, jak i Komunalną Kasę Oszczędności. Jako że miasto liczyło wtedy zaledwie kilkanaście tysięcy mieszkańców i nie potrzebowało jeszcze wtedy aż tak wielkiego ratusza (skala budynku miała raczej znaczenie ideowe, a nie funkcjonalne) umieszczono w nim też straż miejską, areszt, muzeum miejskie i mieszkania dla urzędników. Od 1951 r. jest wyłącznie siedzibą Prezydenta Miasta, Rady Miejskiej i części wydziałów Urzędu Miejskiego (współcześnie urząd pochłania prawie wszystkie budynki przy pl. Ratuszowym). Układ poszczególnych elewacji względem siebie jest wyraźnie zhierarchizowany. Najskromniejsza jest tylna, zachodnia część gmachu. W miarę dochodzenia do fasady artykulacja i ornamentacja gęstnieją, wskazując na ryzalit środkowy, mający najwięcej detali architektonicznych i treści ideowe. Najciekawszym jego elementem jest w zwieńczeniu rzeźba bogini Eirene (rzymska Pax - uosobienie pokoju) z rogiem obfitości w ręku i małym Plutosem, symbolem bogactwa. Charakterystycznym akcentem jest 52-metrowa masywna, kwadratowa wieża zegarowa z loggią widokową nakrytą cebulastym, wielobocznym hełmem z galeryjką i iglicą w otoczeniu czterech narożnych kopułek. Wieża ta symbolizuje suwerenność samorządu miejskiego. Obecnie umieszczony jest na niej zegar komputerowy z kurantem, wygrywającym co trzy godziny hejnał miejski. Wewnątrz najciekawszy jest dość surowy klasycyzujący westybul wraz klatką schodową oraz sala posiedzeń rady miejskiej, stanowiąca najbardziej dekoracyjne pomieszczenie ratusza.

Dzisiejszy pl. Ratuszowy rozciągający się między ul. Stojałowskiego a Dmowskiego powstał w II poł. XIX w. jako Targ Świński (Schweinsplan). W 1869 r. we wschodniej jego części powstał kompleks zabudowań fabryki sukna Franciszka Vogta, a w roku 1890 r. w sąsiedztwie fabryki wybudowano siedzibę straży pożarnej. Odtąd plac nosił nazwę Feuerwehrplatz (Plac Straży Ogniowej) i przestał pełnić funkcję targu. W 1895 r. rozpoczęto budowę obecnego gmachu ratusza - do dziś jednej z najokazalszych budowli Bielska-Białej. Z tej racji plac, przemianowany na Rathausplatz, awansował do rangi nowego \"forum\" Białej. Zaczęły powstawać nowe budowle - rozebrany w 1972 r. kinoteatr, gmach Pekao, kamienice oraz druga hala fabryki Vogta. Ponadto w 1897 r. na zachód od ratusza powstał park miejski o powierzchni 9800 m², stanowiący naturalne przedłużenie placu. Jednocześnie do przełomu lat 70. i 80. przez plac biegła ważna arteria komunikacyjna - jej przeniesienie na równoległą ul. Dmowskiego jest chyba jedynym pozytywem budowy Osiedla Śródmiejskiego. Dziś pięknie zrewitalizowany (zarówno nawierzchnia, jak i budynki), a przy tym nie zepsuty przez fantazję architektów jest jednym z najbardziej chwalebnych miejsc Bielska-Białej.

Jest to jedna z najstarszych ulic prawobrzeżnej części śródmieścia, czyli dawnego miasta Biała Krakowska. Istniała już w XVI/XVII wieku, na długo przed nadaniem Białej praw miejskich. Zwana była wtedy Drogą Krakowską i biegła równolegle do rzeki Niwki, niewielkiego dopływu Białej, wypływającego ze stoków Gaików w dzisiejszej dzielnicy Bielska-Białej - Lipniku. W latach 80-tych XVIII w., po wytyczeniu równoległej ul. 11 Listopada (będącej częścią traktu cesarskiego) spadło jej znaczenie. Zwana w XIX w. Augasse (a potem Nad Niwką) była bulwarem składającym się z dwóch chodników po obu brzegach rzeki, a jej zabudowę stanowiły wiejskie, często drewniane chałupy jakie do dziś możemy zobaczyć w małopolskich wioskach. Pod koniec XIX w. była jednym z najmniej chlubnych miejsc miasta - wiejskie domki 100/200 m od eleganckiego gmachu ratusza czy wielkomiejskich kamienic przy ul. Ratuszowej albo 11 Listopada. Słoweński architekt i urbanista Max Fabiani w przygotowanym przez siebie na zlecenie rady miejskiej planie regulacji urbanistycznej miasta postulował przykrycie Niwki i budowy ulicy z prawdziwego zdarzenia. Postulat ten zrealizowano częściowo, na odcinku od rzeki Białej do ul. Ratuszowej, w 1916 r. Wtedy też zaczęła się zmieniać zabudowa ulicy, stopniowo wyburzano wiejską zabudowę budując w jej miejscu secesyjne oraz funkcjonalistyczne kamienice i budynki użyteczności publicznej. Odcinek, którego nie zakryto także zmienił swój charakter - umocniono brzegi, wybetonowano chodniki, powstały kładki. W 1974 r., podczas wielkiej przebudowy układu komunikacyjnego Bielska-Białej, zbudowano most na Białej łączący ulicę z pl. Smolki oraz przykryto Niwkę aż do pl. Opatrzności Bożej. Stara parterowa zabudowa zachowała się do dziś tylko na odcinku między ul. Dmowskiego a pl. Opatrzności Bożej (ale wygląda o wiele lepiej niż dawniej).