 | Polska › Granice państwowe › Granice PRL i III RP › Granica polsko-rosyjska |
1933 , Mapa Nordenburga będąca wycinkiem niemieckiej mapy topograficznej z 1933 r. ze współczesnymi naniesieniami.
Linią punktową zaznaczono granice miasta po 1928 r., a linią przerywaną granice okręgów dworskich przyłączonych w 1928 r.
Po północnej stronie obecnej granicy państwowej (kolor zielony) zaznaczono strefę zakazaną pomiędzy granicą i drogą graniczną.
Nazwy miejscowości już nieistniejących zapisano kursywą. W nawiasach podano polskie nazwy urzędowe miejscowości położonych w całości po stronie rosyjskiej.
Legenda do mapy:
Podkład mapowy pobrano ze strony
|
Na stronie od 2013 listopad
12 lat 6 miesięcy 2 dni |
Granica państwowa polsko-rosyjska, czyli granica między Polską i obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej, wcześniej Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej, obowiązuje od 26 grudnia 1991 r., kiedy to przestał istnieć Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Już w 1944 r. Stalin przedstawił plany włączenia północno-wschodniej części Prus Wschodnich do ZSRR, w tym Królewca i miast leżących nad Pregołą. Na konferencji w Jałcie propozycja Stalina została wstępnie zaaprobowana przez aliantów bez konkretnych ustaleń co do granicy z Polską. W lipcu 1945 r. na konferencji w Poczdamie zatwierdzony został podział Prus Wschodnich pomiędzy Polskę i ZSRR, jednak bez szczegółowego określenia przebiegu całej granicy poza dwoma punktami: początek na styku granicy Polski i Litwy z dotychczasową granicą Niemiec, koniec na Mierzei Wiślanej w odległości 3 km na północ od osady Nowa Karczma (o ok. 1 km bliżej niż granica województwa pomorskiego przed I rozborem Polski). Ta sama wersja pojawiła się w umowie pomiędzy Polską i ZSRR z 27.08.1945 r. o polsko-radzieckiej granicy państwowej, gdzie dokładny przebieg tego fragmentu granicy pozostawiono do określenia w przyszłości. Wstępne ustalenia międzyrządowe poczynione jeszcze przed zakończeniem wojny zakładały, że tereny przyznane Polsce sięgną w przybliżeniu północnych granic dotychczas istniejących powiatów gołdapskiego, darkiejmskiego, gierdawskiego, bartoszyckiego, iławeckiego i świętomiejskiego, czyli ok. 20-25 km dalej na północ niż przebiega obecna granica. Już od czerwca 1945 r. na te tereny zaczęli przybywać pierwsi osadnicy oraz przedstawiciele polskiej administracji, którzy częściowo przejmowali wymienione powiaty od radzieckich komendantów wojskowych. Nie doszło jednak do przejęcia tych powiatów w całości, bo z początkiem września nastąpiła niespodziewana zmiana sytuacji, kiedy to radzieckie władze wojskowe przystąpiły do samowolnego sukcesywnego przesuwania na południe granicy podległych im terenów zmuszając Polaków do opuszczenia zagospodarowanych już częściowo rejonów. Do końca grudnia wymuszone tymczasowe rozgraniczenie osiągnęło mniej więcej linię dzisiejszej granicy państwowej. W 1946 r. powołano do działania komisję delimitacyjną. Do czasu podpisania w dniu 5 marca 1957 porozumienia w sprawie tej granicy strona radziecka dokonała jeszcze kilkunastu mniejszych korekt na niekorzyść Polski. Ostatecznie granica w obecnej postaci została wytyczona w terenie dopiero w 1958 r. W tym samym roku rozgraniczono też wody terytorialne w Zatoce Gdańskiej.
Obecne granice państwa polskiego mają długość 3573 km, na którą składają się:
- granica z Rosją 210 km (odcinek lądowy), z Litwą 104 km, z Białorusią 418 km i z Ukrainą 535 km, które do 1991 r. w całości stanowiły granicę polsko-radziecką o długości 1267 km (41 % granic lądowych)
- granica z Czechami 796 km i Słowacją 541 km, które do 1993 r. tworzyły granicę polsko-czechosłowacką o długości 1337 km (44 % granic lądowych)
- granica z Niemcami o długości 467 km (odcinek lądowy)
- granica morska 501 km + 45 km odcinków rozgraniczających pas morza terytorialnego od strony Rosji i Niemiec.
1186 km granic lądowych i rozgraniczających morze terytorialne oraz cała granica morska, to granice zewnętrzne Unii Europejskiej, które stanowią 47 % całych granic Polski.
Większość powojennych granic Polski została ukształtowana w wyniku działań, na które ówczesne władze państwa polskiego nie mogły mieć decydującego wpływu. Abstrahując od tego, czy granice te są właściwe, zgodne z interesem Polski, sprawiedliwe i korzystne, można stwierdzić, że zostały narzucone na skutek nie mających częściowo oparcia w prawie międzynarodowym arbitralnych ustaleń pomiędzy przywódcami zwycięskich wielkich mocarstw, a w rzeczywistości dzięki ich uległości wobec żądań Stalina i pozwoleniu na to, by Polska stała się quasi protektoratem Związku Radzieckiego. Pod tym względem Polska została potraktowana tak, jakby nie była członkiem koalicji antyhitlerowskiej i ofiarą agresji Niemiec, tylko pokonanym ich wiernym sojusznikiem. W żadnym z państw Europy po II wojnie światowej nie doszło do tak radykalnej zmiany, w wyniku której tylko 54 % przedwojenego terytorium pozostało w obecnych granicach kraju, którego powierzchnia jednocześnie zmniejszyła się o ok. 20 %. Jedynie ok. 25 % obecnych granic lądowych, to granice Polski obowiązujące przed 1938 r. O ile zmiany granicy zachodniej i nabytki terytorialne kosztem pokonanych Niemiec były oczekiwane, chociaż nie w takim rozmiarze, do których doszło, to zmianę granicy wschodniej, przy braku możliwości przeciwstawienia się przez państwo polskie żądaniom tej zmiany ze strony ZSRR, należy uznać za jawne usankcjonowanie aneksji dokonanej w wyniku agresji we wrześniu 1939 r. Pośrednim skutkiem ustanowienia granicy zachodniej na Odrze i Nysie Łużyckiej było wydłużenie granicy polsko-czechosłowackiej w kierunku zachodnim oraz znaczne wydłużenie polskiej granicy morskiej. Pomimo tego, że stara i nowa granica z Czechosłowacją to granice ugruntowane historycznie, nadal zarówno strona polska, jak i czechosłowacka, wysuwały wzajemne roszczenia terytorialne, których jednak nie nie były w stanie realizować z powodu zdecydowanych działań zapobiegawczych ze strony ZSRR. Generalnie ostateczne obustronne ustalenie przebiegu obecnych granic i ich wytyczenie na podstawie traktatów granicznych trwało aż do 1958 r. (z ZSRR mimo umowy z 1945 r. nastąpiła zmiana w 1951 r. z ewentualnością dalszych zmian na korzyść tego państwa, do których jednak nie doszło, a w dawnych Prusach Wschodnich dopiero w 1957 r., z Czechosłowacją w 1958 r.), z wyjątkiem granicy z Niemcami uznanej co prawda przez NRD w 1950 r., ale potwierdzonej jako nienaruszalna przez zjednoczone państwo niemieckie dopiero w 1991 r.
Konsekwencją ukształtowania powojennych granic Polski były wymuszone transgraniczne przemieszczenia ludności o nie spotykanej wcześniej skali. Pod koniec wojny ok. 5 mln Niemców zamieszkałych na ziemiach przyznanych później Polsce oraz ok. 0,5 mln byłych obywateli polskich narodowości niemieckiej ewakuowało się na zachód. W latach 1945-49 r. wysiedlono ponad 3 mln Niemców pozostałych na terenie Polski. Z kolei z terenów zaanektowanych przez ZSRR na przesiedlenie zdecydowało się ponad 2,5 mln osób łącznie z wcześniejszymi uciekinierami z 1944 r. Jednocześnie wysiedlono do ZSRR ok. 0,5 mln osób narodowści ukraińskiej i białoruskiej. Łącznie daje to liczbę ponad 11 mln ludzi (dla porównania w 1946 r. Polska liczyła ok. 23 mln mieszkanców). Liczby te nie obejmują Niemców przybyłych z Niemiec na tereny Polski podczas jej okupacji i przesiedleńców niemieckich z innych krajów oraz Polaków powracających do kraju z emigracji i wywózki na roboty do Niemiec lub deportacji w głąb ZSRR, a pochodzących z ziem utraconych na wschodzie. Taki był ludzki wymiar przesunięcia granic.