Rodowód szkoły, podobnie jak III Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa, sięga 1894 roku, gdy dzięki niemieckiemu przemysłowcowi Henrykowi Dietlowi otwarto Sosnowiecką Szkołę Realnaą w obecności przedstawiciela carskiej Rosji (pod której zaborem znajdował się w tych czasach Sosnowiec) i licznie zgromadzonych mieszkańców miasta. Była to pierwsza szkoła średnia w Zagłębiu Dąbrowskim.
W 1898 roku oddano do jej użytku okazały gmach w stylu neorenesansowym, który był siedzibą szkoły do 1970 roku. Dzięki prywatnemu niemieckiemu charakterowi finansowania szkoły, naciski rusyfikacyjne były w niej o wiele mniejsze niż w innych szkołach Kongresówki, uczniowie mogli na przerwach używać ojczystego języka, jednak oczywiście wykładano, zgodnie z prawem, po rosyjsku.
Jeszcze przed 1900 rokiem wśród uczniów sosnowieckiej Szkoły Realnej powstawały tajne kółka młodzieżowe o charakterze patriotyczno"“społecznym i samokształceniowym. Wydawano też tajne pismo "Węzeł". W 1905 roku wybuchł strajk polskich robotników, w imię całkowitego wyzwolenia szkolnictwa spod wpływów rusyfikacji, utworzenia polskiej biblioteki i obowiązkowego nauczania dla wszystkich. Patriotycznie nastawiona młodzież rozpoczęła równolegle strajk szkolny przeciw rosyjskiemu zaborcy w obronie języka polskiego i narodowego charakteru szkoły. Strajki zostały jednak stłumione, został też zabity uczeń Szkoły Realnej, Aleksander Malewicz. Było to wielkim wstrząsem dla innych uczniów, którzy zaprzestali uczęszczania na lekcje do szkoły, tworząc tajne komplety. Gdy fala rewolucyjna opadła, rodzice zainteresowani nauką dzieci w polskiej szkole utworzyli Gimnazjum Klasyczne, a następnie przekształcili je w Szkołę Handlową. Udało się uzyskać możliwość nauczania w języku polskim. Szkoła Realna nadal uczyła po rosyjsku, lecz została zamknięta przez Niemców w czasie I wojny światowej.
W 1916 przemianowano Szkołę Handlową na drugą w Sosnowcu (po "Prusie") 8"“klasową Wyższą Szkołę Realną, i nadano jej imię Stanisława Staszica. Po zakończeniu wojny i odzyskaniu niepodległości, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zarządzeniem organizacyjnym, wydanym 9 września 1919 r. uznało szkołę tę za państwową i nadało jej nazwę Gimnazjum Państwowe im. Stanisława Staszica z siedzibą, w okazałym budynku dawnej Szkoły Realnej.
Tymczasem na oddalonym o kilka kilometrów Śląsku wrzała walka. Uczniowie starszych klas zaciągali się do oddziałów powstającego Wojska Polskiego, zaś część ochotników przedostała się przez kordony graniczne, by walczyć o polski Śląsk. Dwaj uczniowie "“ Edward Stacherski i Stanisław Latosiński polegli w walce.
Mimo upaństwowienia szkoły nauka była płatna. Opłata roczna na rzecz szkoły była wysoka, równa miesięcznej pensji dobrze zarabiającego urzędnika. Uczniowie ubożsi otrzymywali zniżki opłat, część z nich zarabiała na czesne udzielając korepetycji.
Szkoła w latach międzywojennych wykształciła ponad 600 absolwentów. Liczna grupa młodych podchorążych brała udział w kampanii wrześniowej. Wielu było rannych, wielu poległo. W październiku 1939 r. na wezwanie dyrektora W. Zillingera grupa uczniów i absolwentów przeniosła z budynku szkoły i zachowała w stajni dietlowskiej sztandar szkoły i najważniejsze dokumenty.
Po wkroczeniu do Sosnowca, Niemcy natychmiast zamknęli gimnazjum i liceum, a do budynku wprowadzili zawodową szkołę techniczną dla Niemców i Volksdeutschów. Zarówno dzieci, jak i młodzież polska mogły chodzić jedynie do szkół podstawowych o niezwykle okrojonym programie nauczania. W okresie okupacji niemieckiej nauczyciele i uczniowie zamkniętej szkoły zorganizowali tajne nauczanie, dzięki któremu już w 1945 roku przeprowadzono pierwszy egzamin dojrzałości. W tym czasie nieformalnym dyrektorem pozostawał Zillinger, a nauczycielami tajnych kompletów byli: polonistka Jadwiga Makowska, nauczycielka francuskiego Maria Polańska, nauczyciel matematyki, fizyki i chemii Stanisław Bomski oraz kilkunastu innych.
27 stycznia 1945 r. zakończyła się niemiecka okupacja Sosnowca, a już w następnym dniu w Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im. St. Staszica nastąpiło wznowienie normalnej nauki. Od września 1957 r. wprowadzono koedukację (dotąd szkoła była szkołą męską). We wrześniu 1970 r. władze podjęły decyzję o przeprowadzce. Liceum Staszica przeniosło się do budynku po szkole podstawowej, a w dawnym gmachu siedzibę znalazł Wydział Techniki Uniwersytetu Śląskiego.
