Koloruj
 | Polska › Rzeki w Polsce › Rzeka Wisła › Rzeka San |
1974 , Załuż - Widok zamku Sobień na dolinę Sanu
ZPKSoft
+1 głosów:1  Założyłam obiekt widoków z zamku i poprzenosiłam zdjęcia. Zamku tu na nich nie widać. 2024-11-22 15:44:27 (rok temu)
|
|
Na stronie od 2019 wrzesień
6 lat 7 miesięcy 29 dni |
 |
rzeki
|
San (ukr. Сян Sian) – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, prawobrzeżny dopływ Wisły. Długość – 457,76 km. Na odcinku 54 km jest rzeką graniczną między Polską a Ukrainą. Powierzchnia zlewni – 16 861 km² (14 390 km² w Polsce, 2471 km² na Ukrainie).
Źródło Sanu znajduje się na terenie Ukrainy, na wysokości około 925 m n.p.m., na południowo-wschodnich stokach Piniaszkowego w Bieszczadach Zachodnich, w pobliżu miejscowości Sianki. Na granicy Polski i Ukrainy, przy monolicie granicznym 224, znajduje się źródło jego pierwszego lewego dopływu. Na tym znaku granicznym strona ukraińska w 1996 roku zawiesiła tablicę błędnie informującą, że jest to wytik riki Sian (źródło rzeki San). Rzeczywiste główne źródło Sanu znajduje się wyżej, około 300 m na południowy zachód od obelisku w centrum śródleśnej polany ok. 30 m od granicy z Polską.
San w górnym biegu płynie na północny zachód, przepływa przez Bieszczady, gdzie tworzy malowniczy przełom pomiędzy Otrytem a Tołstą. Na odcinku bieszczadzkim utworzono dwa sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Solińskie i Jezioro Myczkowskie. Następnie w okolicach Sanoka skręca na północ i przepływa przez Pogórze Środkowobeskidzkie, oddzielając od siebie Pogórze Przemyskie i Pogórze Dynowskie. W okolicach Dynowa skręca na wschód i, meandrując, dociera do Przemyśla. Na odcinku od źródła do Przemyśla San jest rzeką górską. Na wschód od Przemyśla, na terenie tzw. Bramy Przemyskiej, zatacza łuk na północ i ponownie, tym razem już ostatecznie, przyjmuje kierunek północno-zachodni. Na tym odcinku rzeka płynie Doliną Dolnego Sanu, stanowiącą część Kotliny Sandomierskiej. San zbiera liczne niewielkie dopływy z Pogórza Dynowskiego i Płaskowyżu Kolbuszowskiego na zachodzie oraz z Płaskowyżu Tarnogrodzkiego i Równiny Biłgorajskiej na wschodzie. Dolina Sanu jest na tym odcinku szeroka (do 10 km), pełna starorzeczy, wypełniona łąkami i lasami łęgowymi. San uchodzi do Wisły na północny wschód od Sandomierza.
Na odcinku 54 km rzeką prowadzi granica polsko-ukraińska – od miejsca położonego kilkaset metrów od źródeł, do wielkiego zakola wokół Łysani koło Smolnika nad Sanem.
Dolina Sanu na odcinku od Przemyśla do Sandomierza stanowi korytarz komunikacyjny, którym biegną droga krajowa 77 i linia kolejowa Przemyśl – Rozwadów. W dolinie dolnego Sanu leżą miasta: Jarosław, Radymno, Przeworsk, Sieniawa, Leżajsk, Krzeszów (miasto w latach 1641–1869), Ulanów, Rudnik nad Sanem, Nisko i Stalowa Wola. W dolinie górnego Sanu leżą Lesko, Zagórz, Sanok, Dynów i Przemyśl.
Ta część doliny charakteryzuje się dużym udziałem łąk kośnych, lasów łęgowych, olsów bagiennych, a także starorzeczy, szuwarów i turzycowisk. Charakterystyczne gatunki zwierząt kręgowców to różanka, boleń, kumak nizinny, różne gatunki żab zielonych (np. jeziorkowa), derkacz, tracz nurogęś, brodziec piskliwy, gąsiorek, srokosz, czajka, rycyk, wydra, łoś, chomik.
Dopływy Sanu:
• w górnym biegu (do Przemyśla):
- Potok Niedźwiedzi,
- Niegryłów,
- Wołosaty,
- Solinka,
- Hoczewka,
- Osława,
- Sanoczek,
- Tyrawka,
- Baryczka,
- Stupnica,
- Olszanka,
• w dolnym biegu (od Przemyśla):
- Wiar
- Wisznia
- Rada
- Łęg Rokietnicki
- Szkło
- Lubaczówka
- Lubienia
- Wisłok
- Trzebośnica
- Tanew
- Bukowa
Źródło:
Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy. Wisła posiada deltę i uchodzi do Zatoki Gdańskiej.
Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka), na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim.
Wisła ma trzy potoki źródłowe: Białą Wisełkę, główny górny bieg Czarną Wisełkę oraz Malinkę. Biała i Czarna Wisełka uchodzą do Jeziora Czerniańskiego, od którego płyną pod wspólną nazwą jako Wisełka. Po złączeniu nurtu z potokiem Malinka płynie już jako Wisła.
W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę zwaną Żuławami. W miejscowości Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.
Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na główne wschodnie ramię Wisłę Elbląską i mniejsze zachodnie ramię Wisłę Gdańską. Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. Po powodzi w 1840 roku tworzy się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1890-1895 wykonano przekop koło Świbna.
Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km² (w Polsce 168,7 tys. km²). Urzeźbienie dorzecza Wisły charakteryzuje średnie wzniesienie 270 m n.p.m., przy czym przeważająca część dorzecza (55%) położona jest na wysokościach 100-200 m n.p.m.; od 100-300 m zawiera się ponad 3/4 dorzecza. Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach). Cechą dorzecza Wisły jest asymetria – w znacznej mierze konsekwencja kierunku nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego ku północnemu zachodowi i kierunku spływu wód lodowcowych, przy równocześnie znacznej predyspozycji w budowie starszego podłoża. Asymetria dorzecza (prawostronnego do lewostronnego): 73-27%.
Wisła jest połączona za pomocą kanałów z:
* Odrą – Kanałem Bydgoskim, Notecią i Wartą (droga wodna Wisła - Odra)
* Niemnem – Kanałem Augustowskim i Czarną Hańczą
* Dnieprem – Kanałem Dnieprzańsko-Bużańskim i Prypecią.
Źródło [ Wikipedia]
Początki warowni strzegącej szlaku wzdłuż doliny Sanu sięgają XIII wieku. Na przełomie XIII i XIV wieku powstał tu murowany zamek. W dokumentach pojawił się po raz pierwszy jako Soban, stanowiąc własność królewską. W roku 1389 zamek został nadany przez Władysława Jagiełłę rycerskiemu rodowi Kmitów. Dnia 5 sierpnia 1373 r. Elżbieta Łokietkówna nadała na zamku Sobień przywilej dla klasztoru w Starym Sączu. Od 1415 roku właścicielem posiadłości był Piotr Kmita, który w roku 1417 gościł na zamku króla Władysława Jagiełłę ze świeżo poślubioną Elżbietą z Pileckich Granowską. Według Jana Długosza, król w 1417 roku podróżował ze Lwowa przez Felsztyn i Sobień do Sanoka, gdzie w tamtejszym kościele św. Michała wziął ślub.
Dobra te posiadał następnie Jan Kmita. Z 1434 r. pochodzi wzmianka o kaplicy zamkowej. W 1436 r. Sobień po zmarłym bracie, Janie Kmicie, odziedziczyła Małgorzata Kmita Mościsławska. W 1436 r. Jan Goły ze Strzałkowa i Goliszewa w imieniu żony Małgorzaty Kmity wystąpił do sądu grodzkiego w Sanoku przeciw Mikołajowi Kmicie, kasztelanowi przemyskiemu, który zajął gwałtem dobra swojej siostry. Spór Gołego z Kmitą trwał do 1441 r., gdy doszło do ugody między Małgorzatą a jej stryjem Mikołajem z Wiśnicza, kasztelanem przemyskim. Małgorzata była już wtedy żoną Mościca z Wielkiego Koźmina. Odstąpiła Mikołajowi i jego synom zamek Sobień z wsiami do niego należącymi, jak Huzele, Myczkowce, Uherce Mineralne, Izdebki i inne.
W 1443 r. Jan Kmita daje intromisję Marciszowi na wsiach Lesko, Łukawica, Jankowce i inne położone pod zamkiem Sobień. W latach 1456-1457 Stanisław, Mikołaj i Jan Kmitowie, bracia z Wiśnicza, synowie Mikołaja z Sobienia, pozywali Jana Kmitę z Wiśnicza, kasztelana lwowskiego, o gwałtowne zajęcie dóbr im przypadłych - zamku Sobień i wsi Łukawica, Lesko, Jankowce.
Zamek Sobień został zniszczony w 1474 roku przez wojska węgierskie. W 1474 roku w odwecie za zniszczenia dokonane na Węgrzech Górnych przez Pawła Jasieńskiego, Maciej Korwin poprowadził wyprawę na polską Ruś dochodząc do Nowego Sącza i Jasła. W 1512 r. Węgrzy ponownie zniszczyli zamek. Wkrótce potem Kmitowie przenieśli swoją siedzibę do Leska, a opuszczony zamek zaczął popadać w ruinę. W latach 1518–1519 Sobień i Bóbrka stanowiły własność Piotra i Stanisława Kmitów. Piotr Kmita Sobieński (1477-1553) - wojewoda krakowski, marszałek wielki koronny, starosta spiski (1522-1553) w 1541 r. zapisał żonie, Barbarze Kmicie z Felsztyna, córce Jana Herburta, 5000 zł na dobrach Sobienia. W 1553 r. Sobień był w posiadaniu wdowy, Barbary Kmity z Herburtów. W 1580 r. przeszedł Sobień na rodzinę Stadnickich - na Stanisława Stadnickiego z Ożomli na Lesku herbu Szreniawa (zm. 1610), kasztelana przemyskiego, stryja Stanisława Stadnickiego. Do Stadnickich Sobień należał w latach 1580-1713.
Właściciele :
Stefan - syn Wojosta z Sobniowa w 1359 otrzymał Sobień.
1389 - 1580 Kmitowie herbu Szreniawa.
Jan Kmita (1330 - 1376) - starosta generalny ruskikrakowski
Piotr Kmita (1348 - 1409) - wojewoda krakowski
Klemens Kmita - (1421) h. Szreniawa, ze Żmigrodu, starosta sanocki.
Jan Kmita - brat Małgorzaty z Kmitów.
Małgorzata z Kmitów żona Przedpełka Mościca z Wielkiego Koźmina
Mikołaj Kmita z Wiśnicza - kasztelan przemyski - stryj Małgorzty
Jan Kmita (zm. 1450) - prowincjał prowincji czesko-polskiej franciszkanów.
Jan Kmita (zm. 1458/1460) - kasztelan lwowski,
Andrzej Kmita - i jego córka Nawojka
Dobiesław Kmita (zm. 1478) - wojewoda lubelski
Jan i ks. Stanisław Kmita - dziedzice na Sobniu
Maciej Kmita - podkomorzy sanocki i ks. Piotr (Balowie)
Stanisław Kmita (ok. 1450-1511) - kasztelan sanocki, wojewoda wojewoda ruski
Piotr Kmita Sobieński (1477-1553) - wojewoda krakowski, marszałek wielki koronny
Barbara Kmita z Felsztyna - córka Jana Herburta
1580 - 1713 Stadniccy herbu Szreniawa
1713 - 1803 Ossolińscy, Mniszchowie - jako wiano zamek Teresy ze Stadnickich przeszedł na jej męża
Józefa Kantego Ossolińskiego
1803 - 1939 Krasiccy z Sienna, Julia Teresa Wandalin-Mniszech
Edmund Konrad Krasicki z Siecina (ur. 26 listopada 1808 w m. Bachórzec)
Z 9 na 10 maja 1946 r. pod wzgórzem Sobienia rozegrała się jedna z większych potyczek partyzanckich po II wojnie światowej. Dowodzony przez kapitana Jarosza pociąg pancerny Panzertriebwagen 16 stoczył bój z połączonymi sotniami Bira, Stacha i Chrina, które zaatakowały posterunki SOK na odcinku Załuż - Olszanica.
(opis pochodzi z wikipedii )