Historia Polski w latach 1914-1918 to krótki, pięcioletni fragment dziejów. Wydarzenia tego pięciolecia zaważyły na sytuacji Polski na arenie tak międzynarodowej, jak i wewnętrznej.



W 1914 roku wybuchła I wojna światowa z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego.



Okres ten charakteryzował się fatalnym stanem zaopatrzenia i wyżywienia społeczeństwa, a także znacznymi stratami, zarówno wśród żołnierzy wcielonych do walczących ze sobą armii, jak i ludności cywilnej, która zmuszona do świadczeń na rzecz armii okupujących kraj, ponosiła ogromne ciężary. Na skutek śmierci i deportacji liczba ludności zamieszkującej późniejszą II Rzeczpospolitą zmalała o około 14,9%[1]. Niebagatelne też były straty materialne, spowodowane działaniami wojennymi. Kolejne armie, przechodzące przez terytoria zaborów stosowały taktykę spalonej ziemi. Rosjanie, wycofując się na wschód podpalili szyby naftowe w Galicji i deportowali setki tysięcy ludzi. Natomiast Niemcy nie omieszkali wywozić do Rzeszy całych fabryk, przede wszystkim z terenu Łodzi[2]. Ocenia się, że w okresie 1914-1920 zniszczeniu uległo około 30% majątku narodowego na ziemiach polskich, zaś poziom produkcji przemysłowej w roku 1919 wyniósł w Polsce 30% stanu z roku 1913 w tych samych granicach[3].



Okres ten zawiera się pomiędzy dwiema datami – 3 sierpnia 1914 przemówienie Piłsudskiego do żołnierzy w krakowskiej dzielnicy Oleandry i 11 listopada 1918 przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną (14 listopada 1918 przekazano Piłsudskiemu władzę cywilną). Na przestrzeni tego czasu – wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się zarówno koncepcje polskie (dotyczące sposobów i dróg do odzyskania niepodległości), jak i koncepcje zaborców oraz Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, prowadzące do rozwiązania sprawy polskiej. W rezultacie, trudnego wcześniej do przewidzenia, przebiegu wojny wszystkie zainteresowane strony musiały prześcigać się w deklaracjach, a wkrótce także i w czynach, które legły u podstaw tworzenia polskiego wojska (Austro-Węgry, okupacja niemiecka, Rosja, Francja) i zalążków organizmu państwowego (okupacja niemiecka, Francja). Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, dysponujące przygotowaną kadrą polityczną i administracyjną oraz zawiązkami wojska, organów władzy wykonawczej i sądowniczej.

Źródło:

CC-BY-SA 3.0 Polska

Ulica Aleksandrowska jest główną ulicą wylotową z miasta w kierunku Aleksandrowa, Turku i Konina. Stanowi fragment drogi krajowej nr 72. Jednocześnie jest główną drogą północno-zachodniej dzielnicy Łodzi. Ulica ma długość ok. 5,2 km i zaczyna się przy wiadukcie nad linią kolejową Łódź Kaliska - Zgierz jako przedłużenie ul. Limanowskiego, a kończy się na granicy miasta.

Szosa aleksandrowska łącząca obecną ul. Zgierską przy wytyczonym w tym samym czasie Bałuckim Rynku z Aleksandrowem wybudowana została w latach 1858-60. Przecięła istniejący jeszcze wtedy las Żubardź oraz grunty należące do wsi Radogoszcz, Żabieniec, Grabieniec i Kały. Do tego czasu dojazd z Łodzi do Aleksandrowa możliwy był tylko poprzez drogę lutomierską (częściowo dziś nieistniejącą) lub drogę srebrzyńską (obecnie ul. Srebrzyńska) i drogę do folwarku Mania, które na granicy miasta łączyły się z drogą do Rąbienia (ul. Rąbieńska). Od lat 70. XIX w. na wschodnim odcinku szosy rozwijały się osady Nowe Bałuty i Żubardź, a na początku XX w. intensywniejsza zabudowa pojawiła się również we wschodniej części wsi Żabieniec. Skutkiem tego było przyłączenie w 1915 r. tych terenów do Łodzi, a granicę miasta wyznaczyła wybudowana w 1902 r. linia Kolei Warszawsko-Kaliskiej. W 1910 r. wzdłuż szosy poprowadzona została linia tramwaju podmiejskiego do Aleksandrowa. Po I wojnie światowej szosę na terenie Łodzi nazwano ulicą Aleksandrowską, a później nazwa ta pojawiła się również na zachodnim podmiejskim odcinku. W 1926 r. odcinkowi miejskiemu nadano obowiązującą do dziś nazwę Limanowskiego.

W początkowym okresie przy szosie na zachód od przejazdu kolejowego istniały tylko nieliczne zabudowania. W 1902 r. we wsi Kały założono Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych "Kochanówka" (Aleksandrowska 159). Dopiero w okresie międzywojennym w związku z postępującą parcelacją części gruntów rolnych we wsiach, przez które biegła szosa, gęstsza zabudowa w postaci domów i niewielkich kamienic pojawiła się głównie po północnej stronie pomiędzy ul. Szczecińską i Chochoła. Poza tym odcinkiem przybyło niewiele budynków. W 1934 r. nazwę Aleksandrowska zmieniono na Pierackiego.

W 1946 r. wsie Żabieniec, Grabieniec i Kały zostały przyłączone do Łodzi, a ulicy przywrócono nazwę Aleksandrowska. Ulica kończyła się za posesją nr 185 przy drugim zakręcie. W 1954 r. w związku z budową drugiego toru na linii kolejowej wybudowana została po wschodniej stronie przejazdu pętla dla tramwajów linii miejskich, a dla linii podmiejskiej wybudowano pętlę po zachodniej stronie toru kolejowego. Dopiero powstanie w 1965 r. wiaduktu umożliwiło przedłużenie linii miejskich do ul. Aleksandrowskiej i powrót linii podmiejskiej do centrum miasta. W 1961 r. na wolnym terenie po zlikwidowanej jeszcze w latach 20. cegielni uruchomiono nowy zakład Fabryki Transformatorów i aparatury Trakcyjnej “Elta” (Aleksandrowska 67/93). W 1963 r. rozpoczęto budowę pierwszych bloków osiedla mieszkaniowego Teofilów, które w kolejnych etapach realizowanych do 1977 r. powstało po południowej stronie ulicy. Także w 1963 r. po rozpoczęciu budowy wiaduktu przebudowano linię tramwajową na dwutorową na odcinku od wiaduktu do ul. Szczecińskiej, przy której zlokalizowano nową pętlę. Po oddaniu wiaduktu do użytku na pętli kończyła bieg jako pierwsza linia miejska nr 25. W 1971 r. wybudowano kolejną pętle tramwajową przy ul. Chochoła. Po przebudowie w latach 1972-74 w związku powstaniem osiedla Teofilów oraz trwającą po północnej stronie rozbudową dzielnicy przemysłowej ulica do skrzyżowania z ul. Szczecińską zmieniła się w szeroką dwujezdniową arterię. Większość istniejących, choć nielicznych na tym odcinku, starych budynków została rozebrana. W 1988 r. rozszerzono granice Łodzi i po przyłączeniu fragmentu wsi Szatonia ulica wydłużyła się o 350 m.

Od lat 80. w zabudowie ulicy nie zaszły znaczące zmiany. W ostatnim latach od strony osiedla w różnych punktach wybudowano kilka marketów. Na zachód od skrzyżowania z ul. Szczecińską poza zlokalizowanymi tu salonami samochodowymi z wolna przybywa również domów jednorodzinnych. W 1991 r. zlikwidowana została linia tramwaju podmiejskiego, a w ciągu następnych lat rozebrano tory od pętli przy Chochoła w kierunku Aleksandrowa, jednak do dziś nie przystąpiono do planowanej wcześniej przebudowy ulicy od skrzyżowania z ul. Szczecińską do granicy miasta. Jedynie doprowadzono drugi tor do wspomnianej pętli tramwajowej.