U zbiegu alei Wilanowskiej z ulicą Dominikańską, na zabytkowej skarpie mokotowskiej w Warszawie wznosi się niewielki jednopiętrowy budynek, stylem swym przypominający włoskie, neorenesansowe wille podmiejskie. Powstała w połowie ubiegłego stulecia w dobrach właścicieli Wilanowa według projektu znanego architekta pochodzenia włoskiego Franciszka Marii Lanciego. Rezydenci wilanowscy przeznaczyli ją na oberżę służącą podróżnym. Przez dziesiątki lat obiekt zmieniał i właścicieli i użytkowników. Lata wojny przyczyniły się do częściowego zniszczenia dawnej oberży.

Po wyzwoleniu przez długi czas, budynek nie miał szczęścia do odpowiedniego opiekuna. Niezabezpieczony i opuszczony, narażony na zgubne działanie czasu ulegał szybko postępującej dewastacji. Dopiero w I połowie lat 80 staraniem Ministerstwa Kultury i Sztuki przeprowadzono kapitalny remont, przeznaczając go na siedzibę Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. W ten sposób dzieło Lanciego zostało uratowane i przywrócone społeczeństwu.
Bardzo długo, bo prawie przez 40 lat, działacze ludowi czekali na powstanie placówki muzealnej, która zajęłaby się dokumentowaniem i szerzeniem wiedzy o ruchu ludowym od początków jego istnienia po czasy współczesne. Placówki, w której prowadzono by i otaczano opieką pamiątki świadczące o bogatym dorobku polskiego ruchu ludowego, o jego walce o narodowe i społeczne wyzwolenie. Dopiero w połowie lat 80 zaistniały warunki po temu, by zadośćuczynić ich dążeniom i staraniom. Mocą decyzji Ministerstwa Kultury i Sztuki z dnia 8 marca 1984r. Muzeum zostało powołane do życia.
Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego to placówka naukowo-badawcza, której przedmiotem działania jest gromadzenie, zabezpieczanie i udostępnianie materiałów oraz dokumentów obrazujących rozwój i dokonania szeroko pojmowanego ruchu ludowego. Muzeum interesuje się działalnością partii i stronnictw politycznych, wszelkich organizacji społeczno-zawodowych, młodzieżowych, spółdzielczych i innych tworzonych w środowisku wiejskim, rozwijających różnorodne formy pracy społeczno-wychowawczej, kulturalno-oświatowej i gospodarczej.
W ciągu 25 lat istnienia Muzeum tworzyło podstawy ku temu, by jak najpełniej rozwijać działalność, do której zostało powołane. Przede wszystkim zajmowało się kolekcjonowaniem eksponatów i ich dokumentacją, prowadziło działalność popularyzatorsko-oświatową, organizowało wystawy, otwarte cykle odczytów, spotkań z historykami. Propagowało wiedzę o ruchu ludowym w środkach masowego przekazu i poprzez własne wydawnictwa.
Muzeum w ciągu dwudziestopięcioletniego funkcjonowania zgromadziło kupując, otrzymując dary i depozyty około 45 tys. eksponatów, które w części znajdują się w oddziałach w Sandomierzu i w Piasecznie k. Gniewa. W większości są to unikaty o znaczącej wartości historycznej. W tym miejscu należy podkreślić, iż najwięcej eksponatów muzeum pozyskało dzięki hojności ofiarodawców prywatnych w kraju i zagranicą.

Do najciekawszych i najliczniejszych zbiorów należą:

eksponaty związane z walką o wolność Polski w XVIII i XIX w. (powstania 1974 i 1863) oraz w XX w. (1914-1921 i 1939-1945);

pamiątki i przedmioty osobiste działaczy ruchu ludowego, m.in. zbiór Izydora Mermona, Wincentego Witosa, Stefana Pawłowskiego, Stanisława Osieckiego, Tadeusza Chciuka-Celta, Stanisława Mikołajczyka;

zbiór ponad 230 sztandarów stronnictw i organizacji ludowych działających w Polsce i na emigracji;
dokumenty związane z działalnością PSL na emigracji;

malarstwo i rzeźba profesjonalna oraz nieprofesjonalna, prezentująca życie wsi, zajęcia ludności w twórczości m.in. Włodzimierza Tetmajera, Antoniego Piotrowskiego, Karola Popiela;

malarstwo i rzeźba portretowa Stanisława Baja, Macieja Milewskiego Jana Ślusarczyka, Józefa Opali;

malarstwo pejzażowe, historyczne - prace: Wincentego Wodzinowskiego, Henryka Szczyglińskiego, Iwana Trusza, Józefa Rapackiego, Stanisława Czajkowskiego, Teodora Axentowicza, Stanisława Praussa;

zbiór listów Wincentego Witosa z lat 1923-24;

kolekcja gobelinów i tkanin artystycznych o tematyce narodowo-wyzwoleńczej;

dokumenty działalności stronnictw chłopskich, wiejskich organizacji młodzieżowych i społeczno-gospodarczych;

zdjęcia dokumentujące najważniejsze wydarzenia z historii ruchu ludowego;

kolekcja plakatów, prasy i druków ulotnych;

afisze i obwieszczenia wydane przez okupacyjne władze administracyjne w celach propagandowych z okresu I i II wojny światowej;

zbiór ulotek wyborczych organizacji i stronnictw chłopskich do sejmu i senatu z lat 1919, 1922, 1928, 1930;

zbiór pieczęci i tłoków pieczętnych urzędów gminnych i starostw zaboru rosyjskiego, austriackiego i pruskiego, zarządów gminnych II RP i Generalnego Gubernatorstwa, kółek rolniczych, stronnictw i organizacji chłopskich.

Całą naszą działalność zbieracką, wystawienniczą, naukowo-dokumentacyjną, edukacyjną oraz edytorską, pragniemy poddać społecznej ocenie. Z uwagą i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie wnioski i propozycje, które będą służyć doskonaleniu i rozwijaniu naszej działalności. Jednocześnie dziękujemy tym osobom i instytucjom, które stale wspierały i wspierają naszą działalność. Z całą pewnością bez ich życzliwej, twórczej i zaangażowanej współpracy dorobek Muzeum byłby skromniejszy.

Zapraszając do Muzeum i jego Oddziałów prosimy jednocześnie o współpracę i pomoc w dalszym gromadzeniu zbiorów. Cenimy sobie każdą informację i wdzięczni będziemy za ofiarowane Muzeum pamiątki dot.:

działalności społeczno-politycznej szeroko rozumianego ruchu ludowego i młodzieżowego,

kupna i sprzedaży gospodarstw,

kółek rolniczych,

spółdzielczości,

kół gospodyń wiejskich,

organizacji społeczno-gospodarczych,

szkół rolniczych,

życia rodzinnego,

uroczystości wiejskich i inne.

Teks : Karolina Sikora -