Przykład budynku użyteczności publicznej w stylu neorenesansu północnego, nawiązującego kompozycją jak i pierwotną stylistyką wnętrz oraz elewacji do niemieckich założeń pałacowych z XVI w. W trakcie realizacji wystrój zewnętrzny otrzymał ostatecznie cechy renesansu północnego, ówcześnie określanego jako staroniemiecki, co wynikało z poszukiwań stylu „narodowego” Zjednoczonych Niemiec. Był to pierwszy budynek rządowy w nowych formach stylistycznych.
Historia
Po zjednoczeniu Niemiec (1871 r.) budynek dotychczasowej rejencji (d. pałac Hatzfeldtów) okazał się za ciasny. Z fundacji rządu berlińskiego w latach 1882-1886 wzniesiono nowy, nowoczesny i funkcjonalny gmach wg proj. K. F. Endella, architekta Ministerstwa Robót Publicznych. W czasie II wojny światowej nieznacznie uszkodzony, odbudowany w latach 1947-53 ze zmienionym układem wnętrz, zorganizowanych jako system sal wystawowych. Od 1946 r. budynek Muzeum Śląskiego, od 1970 Narodowego.
Opis
Gmach usytuowano nad Odrą, na północnym odcinku Promenady. Wolnostojący, 3-kondygnacyjny, podpiwniczony, z wysokimi, dwuspadowymi dachami, krytymi dachówką ceramiczną. Osie elewacji i naroża zaakcentowano ryzalitami zwieńczonymi szczytami. Założony na planie prostokąta, 6-skrzydłowy, z dwoma skrzydłami dwudziestopięcioosiowymi (od strony rzeki i od ulicy) oraz poprzecznymi skrzydłami łączącymi je, rozmieszczonymi wokół trzech dziedzińców, z których środkowy, nakryty świetlikiem, pełnił funkcję hali reprezentacyjnej, otoczonej krużgankami klatki schodowej i korytarzy wyższych kondygnacji. We wnętrzu pomieszczenia w układzie jednotraktowym biegną wokół dziedzińców i klatki schodowej, połączone z dziedzińcem otwartymi arkadami. W parterze wnętrza o sklepieniach krzyżowych, częściowo na żeliwnych kolumienkach. Na parterze i obu piętrach umieszczono rozmaite urzędy oraz kasy, kancelarie, księgowość czy bibliotekę rządową. W piwnicy znajdowało się mieszkanie dozorcy, drukarnia i pomieszczenia gospodarcze. Najokazalsze były sale posiedzeń na II piętrze w środkowych ryzalitach i mieszkanie prezydenta rejencji zlokalizowane we wsch. cz. tego piętra, z salą balową w narożu. Pomieszczenia te miały boazerie płycinowe i sufity kasetonowe, z których jeden się zachował. Elewacje oblicowane czerwoną cegłą, wzbogacone detalami z piaskowca w stylu neorenesansu północnego, z ryzalitami bocznymi oraz środkowymi, zakończonymi trójkątnymi szczytami. Ryzality boczne zdobione dodatkowo wykuszami w drugiej kondygnacji. W elewacji frontowej pięcioosiowy ryzalit z dwukolumnowym portalem wejścia głównego, zwieńczony szczytem flankowanym wieżyczkami, pierwotnie o baniastych hełmach. Obiekt dostępny.
Oprac. Teresa Przydróżna, OT NID we Wrocławiu,11-01-2016 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)

Dzięki staraniom Związku Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu, w dniu 26 listopada 1899 roku otwarto w dawnym Domu Stanowym Śląskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starozytności. Dom Stanowy rozbudowano dzieki półmilionowej dotacji Starszego Cechu Heinricha von Korna (z rodziny wydawców wrocławskich).
bonczek/hydroforgroup/2007 - "Roczniki Sztuki Śląskiej XV"

Kościół filialny pod wezwaniem św. Urszuli, wzniesiony na początku XIV wieku,przed 1316 rokiem, kiedy to po raz pierwszy został wzmiankowany. Powtórnie wzmiankowany, jako parafialny, w 1335 r. w spisie dziesięcin nuncjusza Galhardusa.
Z 1508 roku pochodzi dzwon. Około 1600 r. powstaje kruchta południowa.
Jest to Świątynia gotycka, położona pośrodku wsi, między drogami układu owalnicowego. Orientowana; murowana z ciosów granitowych, z fasadą kruchty południowej. Kościół jednonawowy, z nawą prezbiterium, zakrystią od północy, kruchtą od południa oraz współczesnym przedsionkiem od zachodu na planie prostokątów. Od zachodu wieża na planie kwadratu, wciągnięta do wnętrza nawy. Prezbiterium dwuprzęsłowe, niższe i węższe od nawy, oddzielone od nawy ostrołukową arkadią tęczy. Nawa dwuprzęsłowa, przęsło zachodnie, wydzielone dwoma masywnymi filarami podwieżowymi, które wspierają ostrołukowe arkady, środkowa szersza i wyższa; nad bocznymi wykute otwory zamknięte odcinkowo. Z filarów przerzucone ostrołukowe arkady wsparte na ścianie zachodniej, dzielące zachodnie przęsło nawy na trzy części.
Prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowym, z sześcioma kamiennymi wspornikami. Wschodnie przęsło
nawy i boczne części zachodniego, kryte stropem, w podwieżowej części przęsła zachodniego sklepienie krzyżowe. Zakrystia kryta sklepieniem kolebkowym strzałce, kruchta południowa – stropem. W ścianie wschodniej prezbiterium okno ostrołukowe z motywem trójliścia w górnej części, od zewnątrz, dwudzielne; w ścianie zachodniej nawy - trójlistne. Pozostałe okna w odcinkowo zamkniętych, głębokich, obustronnie rozglifionych ościeżach, w prezbiterium i nawie przeważnie półkoliście zamknięte, w zakrystii, prostokątne i okrągłe.

SAKRAMENTARIUM - we wschodniej ścianie prezbiterium–piaskowce, utworzone na początku XVI wieku. Prostokątna nisza w obramieniu z przedstawieniem lilii, zwieńczonym wimpergą; krata żelazna z płaskich prętów z rozetkami.
OŁTARZ GŁÓWNY - barokowy z początku XVIII wieku ze współczesnym tabernakulum, architektoniczny, jednokondygnacyjny, jednoosiowy. Wsparte na wysokim cokole pary kolumn kompozytowych, wewnętrznie wysunięte ku przodowi, dźwigają profilowane belkowanie z okiem Opatrzności w glorii. Zwieńczenie zamknięte półkoliście, obrazy; w polu głównym – Chrzest Chrystusa, w zwieńczeniu św. Urszuli. Na belkowaniu nad kolumnami rzeźby św. Katarzyny i św. Barbary. Dekorowany akantem, wieńcami laurowymi
i podwieszonymi pękami kwiatowymi.

CMENTARZ PRZYKOSCIELNY - na planie zbliżonym do prostokąta. Mur cmentarny
z kamienia polnego i ciosów granitowych z bramkami ceglanymi. Pomnik nagrobny, obecnie
na zewnątrz muru kościelnego, prostopadłościenny, z czterema owalnymi polami inskrypcyjnymi (dwa z nich nieczytelne), pozostałe upamiętniają; grenadiera Franza Pfeiffera (zm. 1870 r.) i żołnierza Carla Zimmermanna (zm. 1866 r.).

Ulica Krupnicza do 1. poł. XIX w. była ślepą drogą. Do wybuchu wieży prochowej w 1749 miała szachulcową zabudowę, od strony fosy poprzecznie zamykały ją drewn. koszary gwardii; miała 19 działek, które systematycznie byty scalane. Ulica przeszła 2 fazy modernizacji: ok. 1840-60 (pierzeja zach.) i ok. 1900 (pierzeja wsch.). Około 1843 wybudowano kładkę nad fosą, przebud. w latach 60. XIX w. w szeroki most, ok. 1900 wyburzono część domów przy ul. Kazimierza Wielkiego i otwarto widok na nową bibliotekę miejską, co wiązało się także z poszerzeniem ul. Krupniczej i wprowadzeniem na nią tramwaju.

Zachowane do dziś w zach. pierzei 4-kondygnacyjne domy powstawały od ok. 1840 w związku z modernizacją okolicy: nową zabudową pl. Wolności, otwarciem dworców Dolnośl.-Marchijskiego i Świebodzkiego, Król. Sądu, później Nowej Giełdy. Powstałe wówczas obszerne, na ogół 2-traktowe kamienice, reprezentują wczesną fazę historyzmu od form klasycyst., poprzez neorenes. do neogotyckich. Do najstarszych kamienic należy dom nr 5 z 1840, 4-osiowy, z oknami nakrytymi segmentowymi naczółkami. Parter i I piętro przebudowano w 1881 i zaadaptowane na sklepy (parter) i drukarnię (I piętro). W 1842 przebudowano sąsiedni dom nr 3, 10-osiowy, który uzyskał takie same klasycyst. formy stylowe, jak dom nr 5, miał jednak wyższe kondygnacje. W 1897 przekształcono parter i I piętro, w 1921 na I piętrze utworzono dużą salę dla potrzeb Tow. Przyjaciół. Najokazalszą kamienicą jest Pokoyhof z 1853. Budowa jej była impulsem dla przebudowy kolejnych obiektów w pierzei zachodniej. W 1854 wzniesiono 6-osiowy dom nr 9, o bardzo prostych formach, którego elewacja w całości jest boniowana. W 1855 powstał 9-osiowy dom nr 7 w wyszukanej neogot. stylistyce, w którym wyróżniają się skrajne 2-osiowe pseudoryzality z oknami ujętymi oślim grzbietem (II piętro) i dekor. maswerkami. Najpóźniejsza jest kamienica nr 11, 5-osiowa, wzniesiona w 1858 w stylu neorenesansu florenckiego, z półkoliście zakończonymi oknami i ozdobnym gzymsem koronującym.

Początkowo przy ul. Krupniczej stało 10 domów 4 lub 5-kondygnacyjnych, w stylu od późnego baroku, poprzez klasycyzm do prostego neorenesansu. W ciągu XIX w. niektóre z nich zostały przebud. i scalone. W 1899 wytyczono nową linię zabudowy, rozbierając budynki w pierzei wsch. i ok. 1900 poszerzając ulicę z 10 m do 18 m. Jako pierwsza w 1900 powstała na miejscu pierwotnej siedziby gminy żyd. narożna 5-kondygnacyjna kamienica handl.-mieszkalna nr 10 z wejściem od pl. Wolności 11, wzniesiona wg proj. arch. Wilhelma Hellera oraz braci Maxa i Paula Guntherów, właścicieli domu. Parter i I piętro przeznaczone byty na sklepy i lokale, co znalazło odbicie w dużych witrynach. Elewację rozczłonkowano wykuszami, balkonami i szczytami z dekoracją secesyjną. Paralelę do tej kamienicy stanowił okazały 5-kondygnacyjny budynek handl. na rogu z ul. Kazimierza Wielkiego z 1902 wg proj. L. Schlesingera (ul. Krupnicza 2/4) z ozdobnymi wykuszami, neorenesans. szczytami i seces. dekoracją (dziś przebud., pozbawiony detalu archit.). Pomiędzy nimi, pod nrem 6/8, R. i R. Ehrlichowie zaprojektowali w 1910 dla zasiedziałej tu rodziny Hamburgerów modernist. dom handl.-przem. o żelbetowej konstrukcji (ob. częściowo hostel), 5-kondygnacyjny, 4-osiowy w części pn. i 4-kondygnacyjny, 8-osiowy w części pd. (ob. nadbudowany). Oryginalną fasadę, w części pn. złożoną z 4 wykuszy z trójdzielnymi oknami wykuszowymi rozdzielonymi pilastrami, zdobią płyciny z m.in. symbolami handlu i pracy. W 1909 umieszczono tu kinematograf. Nowa pierzeja wsch. nadała ulicy wielkomiejski charakter.

Krupnicza jako jedna z nielicznych ulic na Starym Mieście zachowała prawie w całości swój pierwotny wygląd. W 2007-09 przeprowadzono gruntowny remont pierzei zachodniej.

Agnieszka Zablocka-Kos