Kaplica św. Anny w kościele Franciszkanów jest wyjątkową budowlą. To najstarsza świątynia na Śląsku, która nosi wezwanie św. Anny oraz jedyna kaplica na terenie województwa opolskiego z późnogotyckim sklepieniem gwiaździstym.

Kościół Franciszkanów, zbudowany w XIII wieku, spłonął wraz z zabudowaniami klasztornymi w roku 1307. Odbudowę kompleksu rozpoczęto od wzniesienia bocznej kaplicy. W 1309 roku gotowa kaplica otrzymała wezwanie św. Anny. Pieniądze na jej budowę zakonnicy otrzymali od księcia opolskiego Bolesława I, który zamierzał stworzyć w tym miejscu reprezentacyjny kościół zamkowy z podziemiami przeznaczonymi na mauzoleum opolskich Piastów. Niestety, książę zmarł w 1313 r. i dalsza budowa została odsunięta w czasie. Kościół wraz z klasztorem odbudował jego syn Bolko II w latach 1329 lub 1359.

Pierwotnie kaplica św. Anny posiadała strop belkowy, ściany natomiast ozdobione były polichromią wykonaną w latach 1370-80. Ślady stropu w postaci gniazd na belki zachowały się na strychu kaplicy wraz z resztkami pierwotnej polichromii przedstawiającej sceny z Nowego Testamentu. Obecne sklepienie gwiaździste pochodzi z drugiej połowy XV wieku.

Opis kaplicy św. Anny zamieścił w "Protokole wizytacji kanonicznej" przeprowadzonej w klasztorze w 1614 roku prowincjał Adam Goski z Krakowa. Odnotował w nim, że kaplica miała sklepienie i posadzkę z cegły oraz że była pięknie i wielobarwnie wymalowana. Wymienione zostały także znajdujące się w niej dwie murowane tumby z nagrobkami opolskich książąt i dwa ołtarze marmurowe. Zapewne jeden z ołtarzy zdobiła rzeźba lub obraz z przedstawieniem świętej Anny. Protokół wspomina też o profanacji kaplicy przez heretyków w XVI wieku.

Kaplica wraz z kościołem i klasztorem mocno ucierpiała w XVIII wieku. Najpierw znaczne szkody uczynił w 1615 roku pożar miasta, następnie wojna trzydziestoletnia (1618-48), w czasie której mnisi zostali wygnani z klasztoru, a kościół i klasztor splądrowany.

Po pożarze w 1739 roku wykonane zostały nowe sklepienia w kościele, prawdopodobnie wtedy też powstała polichromia sklepienia w kaplicy św. Anny, którą wielokrotnie później przemalowywano.

W roku 1810 zakon franciszkanów uległ sekularyzacji. Kościół został przekazany gminie ewangelickiej, która przyczyniła się do wielu szkód w kaplicy i w kościele.

Przed rokiem 1834 płyty nagrobne - które ufundował między rokiem 1378 a 1382 Bolko III dla siebie i swoich przodków, z plastycznie rzeźbionymi postaciami umieszczonymi na dwóch tumbach - zostały przeniesione do prezbiterium i wmurowane w ścianę. W nowym miejscu płyty poważnie ucierpiały od wilgoci, a ich osadzenie w głębokich niszach zasłoniętych częściowo przez podwyższoną posadzkę sprawiło, że nie można było odczytać w całości umieszczonych na nich napisów. (W 1911 roku płyty zostały przeniesione na podmurówki za ołtarzem głównym w prezbiterium, co przyczyniło się do dalszych ich uszkodzeń, gdyż wyjmowano je ze ścian kawałkami).

Kaplica św. Anny natomiast została zamieniona na zakrystię, a jej portal został zamurowany.

W roku 1909 w poszukiwaniu piastowskich szczątków odkryto pod kaplicą św. Anny kryptę z siedmioma trumnami. Brak jest szerszych informacji na temat tego odkrycia. Wiadomo jedynie, że w krypcie powinny znajdować się prochy następujących książąt opolskich: Bolesława I, Bolka II, Małgorzaty, Mikołaja I i Mikołaja II. Z kolei w XVII wieku w krypcie pochowano ciała trzech córek burgrabiego Scholtza.

Dokładny wygląd kaplicy został utrwalony na fotografii z lat 30. XX w. Na zdjęciu widzimy sklepienie i wiszący na ścianie obraz ukrzyżowanego Chrystusa. W roku 1946 została zrobiona inna fotografia kaplicy, rozpowszechniona następnie w formie pocztówki, która przedstawia jej stan przed czekającymi ją zmianami w latach 1951-58. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że jedyną zmianą widoczną na zdjęciach jest wstawienie po wojnie do kaplicy ławek. Dopiero porównanie obu fotografii pokazuje, że zmianie uległa także polichromia sklepienia.

Prawdziwa rewolucja w wyposażeniu kaplicy nastąpiła w niedługim czasie.

Po drugiej wojnie klasztor i kościół oddano franciszkanom z Katowic, którzy w latach 1950-59 przystąpili do restauracji kościoła i dostosowania go do potrzeb kultu katolickiego. W efekcie tych prac gotyckie nagrobne płyty opolskich Piastów zostały w 1951 r. umieszczone na podmurówkach imitujących tumby w kaplicy św. Anny. Przedtem zostały poddane zabiegom konserwatorskim (uzupełniono zniszczenia figur i napisów). W trakcie prac konserwatorskich okazało się, że nagrobki były pierwotnie pokryte polichromią.

Na swoje pierwotne miejsce powróciły nagrobki: Bolesława I, Bolka II, księżnej Anny i jej męża Bolka III. Stanowią dziś jedyne okazy nagrobnej rzeźby średniowiecznej w naszym województwie. Stylistycznie opolskie nagrobki książęce nawiązują do dzieł pochodzących z praskiego warsztatu Piotra Parlera i rzeźb z terenu Dolnego Śląska. Mimo wysokiego poziomu artystycznego nie udało się stwierdzić, w którym warsztacie zostały wykonane.

Kaplicę wyposażono w nowy "gotycki" ołtarz. Tryptyk św. Anny wykonany został w 1958 roku. W środkowym polu ołtarza widoczne jest przedstawienie św. Anny w roli matki. Po jej prawej stronie umieszczony został książę Bolesław I, który trzyma makietę budowli opolskich franciszkanów. Po lewej stronie hołd św. Annie składa książę Władysław Opolczyk, który trzyma na ręku model klasztoru Paulinów w Częstochowie. Na prawym skrzydle tryptyku umieszczono postać św. Barbary, a na lewym postać św. Jadwigi.

Do kaplicy opracowano i zawieszono w 1953 roku tablicę genealogiczną opolskich Piastów, odtworzono w kamieniu płytę nagrobną księcia Bolka IV i jego żony ks. Małgorzaty, którą protestanci usunęli w 1890 r. Obecnie płyta znajduje się w murze wschodnim kaplicy.

Tam też umieszczono płytę nagrobną księcia Mikołaja II, ściętego w Nysie w 1497 r., z napisem pochodzącym z dawnego nagrobka. Pierwotna płyta nagrobna Mikołaja nie zachowała się, prawdopodobnie była z drewna i dlatego szybciej się zniszczyła.

W 1952 przeniesiono z korytarza klasztornego do kaplicy płytę nagrobną Jana Prószkowskiego zmarłego w 1508 r.

Jedyną płytą nagrobną w kaplicy, która nie została uszkodzona i nadal jest na swoim pierwotnym miejscu, to płyta trzech córek burgrabiego opolskiego Daniela Scholtza z około 1630 roku.

Kościół Świętej Trójcy − rzymskokatolicki kościół filialny, znajdujący się przy placu Wolności 2 (bliskie sąsiedztwo Rynku) w Opolu. Świątynia należy do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, w dekanacie Opole, diecezji opolskiej. Dnia 05 kwietnia 1964 roku, pod numerem 764/64 kościół został wpisany do rejestru zabytków województwa opolskiego.

W latach 30. XIII wieku na ziemie polskie zaczęli przybywać franciszkanie. Około 1238 roku założyli oni klasztor, który został zniszczony przez najazdy tatarskie. W połowie XIII wieku rozpoczęto budowę murowanego klasztoru i kościoła franciszkańskiego, jednak budowle te zostały w 1307 roku zniszczone przez pożar. W 1309 roku rozpoczęto odbudowę tych obiektów. W 1516 roku książę Jan II Dobry usunął z klasztoru franciszkanów, a w ich miejsce sprowadził bernardynów. W 1605 roku kościół oraz klasztor ponownie objęli franciszkanie. Dziesięć lat później obiekty spłonęły, a dalsze zniszczenia były skutkami wojny 30-letniej. Kolejny raz kościół i klasztor odbudowano w 1646 roku. W czasach potopu szwedzkiego, w latach 1655-1656, w klasztorze opolskim urzędowała kancelaria króla Jana Kazimierza. W refektarzu klasztornym 30 listopada 1655 roku ogłoszony został uniwersał królewski wzywający naród polski do powstania przeciwko Szwedom. Pożary z 1682 i 1739 roku spowodowały kolejne duże zniszczenia. W trakcie odbudowy wprowadzono do architektury kościoła elementy manieryzmu i baroku, zachowując jednak jej pierwotny, kształt gotycki. Od 1820 roku aż do końca II wojny światowej, świątynia należała do ewangelików. W kościele znajdują się szczątki Piastów Opolskich. Tuż obok świątyni znajduje się klasztor franciszkanów. Podczas ostatniego remontu obok świątyni, pod kostką brukową z herbem Opola, odkryto mogiły, należące prawdopodobnie do żołnierzy rosyjskich z okresu wojen napoleońskich (w kościele był wówczas lazaret).

Bryła kościoła łączy elementy wczesnogotyckie, późnorenesansowe i barokowe. Wieża pochodzi z końca XV wieku, w 1902 roku nadbudowana została w stylu neobarokowym. Wnętrze świątyni ma charakter halowy, trójnawowy. Do kościoła przylega klasztor franciszkanów. Łącznikiem między kościołem a klasztorem jest kaplica św. Anny, zwana też Piastowską. Po pożarze w II połowie XV wieku drewniany strop kaplicy zastąpiony został trójprzęsłowym sklepienim gwiaździstym. W zworniku, pośrodku sklepienia, umieszczony jest złoty orzeł w koronie na błękitnym polu - herb księstwa opolsko-raciborskiego. Ściany kaplicy ozdabiają freski. Znajdujący się na głównej ścianie kaplicy ołtarz-tryptyk przedstawia św. Annę z fundatorem klasztoru Władysławem I i fundatorem Jasnej Góry Władysławem Opolczykiem, św. Barbarę i św. Jadwigę Śląską - żonę Henryka Brodatego. Kaplica jest jednocześnie mauzoleum Piastów opolskich z rzeźbionymi nagrobkami Bolka I, Bolka II, Bolka III oraz księżnej Anny Oświęcimskiej pochodzącymi z lat 1378-1382. W krypcie pod ołtarzem głównym, spoczywają szczątki ośmiu książąt i pięciu księżnych, w tym wnuczki Władysława Łokietka - Elżbiety świdnickiej. Znajduje się tam ponadto pochodząca z lat 20-30. XIV wieku polichromia przedstawiająca scenę ukrzyżowania - najstarsze z malowideł ściennych, zachowanych na Śląsku. W kościele na uwagę zasługuje m.in.:

-chór z regencyjno-barokowym prospektem organowym, wykonanym w Lipsku w II połowie XVIII wieku,
-rzeźby Dawida, królowej Saby i grających aniołów,
-kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej,
-kaplica Najświętszego Sakramentu,
-kaplica Ukrzyżowania,
-kaplica św. Maksymiliana Kolbego (w czasie konserwacji odkryto w kaplicy fragmenty XV-wiecznych fresków.

Przed kościołem stoi pochodząca z początku XVIII wieku, rzeźba św. Jana Nepomucena
wikipedia(fantom)

Franciszkanie zostali sprowadzeni do Opola w 1238 roku przez Władysława I Opolskiego. On też ufundował kompleks kościelno-klasztorny, którego wznoszenie ojcowie franciszkanie rozpoczęli na przełomie XIII i XIV w. Z tego okresu pochodzi najstarsza dziś w Opolu konstrukcja architektoniczna: prezbiterium kościoła pw. Trójcy Świętej, potocznie zwanego kościołem franciszkanów. Świątynia i klasztor mieszczą się w samym centrum miasta - nad brzegiem Młynówki, w sąsiedztwie opolskiego rynku. Kościół, przejęty w 1820 roku przez protestantów, od 1945 roku jest ponownie kościołem katolickim.


Z zewnątrz bryła kościoła łączy elementy gotyku z rezultatami barokowej przebudowy dachu i wieży. Wnętrze, początkowo bazylikowe, ma dziś charakter halowy, trójnawowy. Wieża z końca XV wieku nadbudowana została w stylu neobarokowym w roku 1902.


Swoistym łącznikiem między kościołem a klasztorem jest kaplica św. Anny, zwana też Piastowska. Wzniesiona około 1309 perła śląskiej architektury gotyckiej, ufundowana została przez Piastów jako kaplica grobowa. Po pożarze w II połowie XV wieku drewniany strop zastąpiony został efektownym, trójprzęsłowym sklepienim gwiaździstym. W zworniku, pośrodku sklepienia, umieszczony jest złoty orzeł w koronie na błękitnym polu - herb księstwa opolsko-raciborskiego. Ściany kaplicy udekorowane są freskami. Znajdujący się na głównej ścianie kaplicy ołtarz-tryptyk przedstawia św. Annę z fundatorem klasztoru Władysławem I i fundatorem Jasnej Góry Władysławem III Opolczykiem oraz św. Barbarę i św, Jadwigę Śląską - żonę Henryka Brodatego. Kaplica to zarazem mauzoleum Piastów opolskich z rzeźbionymi, pełnoplastycznymi nagrobkami z lat 1378-1382 Bolka I, Bolka II oraz Bolka III i księżnej Anny Oświęcimskiej. Mieszczą się tam również płyty nagrobne innych książąt.


Podziemia pod kaplicą nie są, niestety, dostępne do zwiedzania. Można natomiast zwiedzać - po zgłoszeniu na furcie klasztoru - kryptę pod ołtarzem głównym, gdzie spoczywają między innymi szczątki ośmiu książąt i pięciu księżnych, w tym wnuczki Władysława Łokietka - Elżbiety. Znajduje się tam również cenna XIV-wieczna polichromia przedstawiająca scenę ukrzyżowania - najstarsze z malowideł ściennych, zachowanych na Górnym Śląsku.


W samym kościele na uwagę zasługuje m.in. chór z regencyjno - barokowym prospektem organowym, wykonanym w Lipsku w drugiej połowie XVIII wieku. W prospekcie widnieją rzeźby Dawida, królowej Saby i grających aniołów. Godne obejrzenia są także kaplice: Matki Boskiej Częstochowskiej, Najświętszego Sakramentu, Ukrzyżowania i kaplica zwana obecnie kaplicą św. Maksymiliana Kolbego. W czasie konserwacji odkryto w niej fragmetny XV-wiecznych fresków.


W krużgankach dwuskrzydłowego klasztoru zgromadzono gotycką i barokową rzeźbę sakralną oraz freski zdjęte ze ścian kaplicy św. Anny podczas jednej z przebudów. Przed budynkiem stoi rzeźba św. Jana Nepomucena z początku XVIII wieku.