Historia
Synagoga została zbudowana w latach 1909-1913 według projektu Samuela J. Rabinowicza. Stanęła na miejscu starej synagogi. Środki na budowę zebrano ze sprzedaży mięsa koszernego oraz z prywatnych darowizn. Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 Białystok został zajęty przez Związek Radziecki. 22 czerwca 1941 Niemcy zaatakowały ZSRR, po czym zajęły miasto. 27 czerwca 1941 hitlerowskie bataliony policyjne 309 i 316 spaliły synagogę wraz z około 2 000 uwięzionych w niej Żydów.

Pomnik Wielkiej Synagogi
Obecnie na miejscu spalonej synagogi znajduje się pomnik - zniszczona kopuła synagogi i tablica pamiątkowa o treści: "Święty nasz wspaniały przybytek stał się pastwą ognia, 27 czerwca 1941 r. 2 000 Żydów niemieccy mordercy spalili w nim żywcem" ufundowany w 1995 roku przez Żydów białostockich z całego świata oraz miasto Białystok.[1] Koncepcja pomnika;- Michał Flikier, projekt i realizacja;-artyści plastycy Maria Dżugała-Sobocińska, Stanisław Ostaszewski, Dariusz Sobociński.
Pomnik Wielkiej Synagogi jest jednym z punktów otwartego w czerwcu 2008 r. Szlaku Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku opracowanego przez grupę doktorantów i studentów Uniwersytetu w Białymstoku - wolontariuszy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku.

Architektura
Murowany gmach synagogi wzniesiono na planie kwadratu. Była bardzo charakterystycznym budynkiem Białegostoku, lecz architekci uważali ją za przykład kiczu oraz bezstylowości. Najbardziej charakterystycznym elementem była wielka kopuła (o średnicy około 10 m) z iglicą oraz neobizantyjskie dwie mniejsze kopuły znajdujące się w alkierzach. Wszystkie kopuły pokryte były blachą, największa z nich posiadała 8 okienek. Na piętrze znajdowały się neogotyckie półokrągłe zakończone okna. Galeria dla kobiet znajdowała się na piętrze z trzech stron. W bożnicy znajdował się chór z organami.