Bielinek - historia i teraźniejszość

Charakterystyka miejscowości

Lokalizacja

Bielinek położony jest w południowo - zachodniej części woj. zachodniopomorskiego i północno-zachodniej części gminy Cedynia, przy drodze wojewódzkiej 125 i powiatowej 1386. Osada położona jest na terenie Cedyńskiego Parku Krajobrazowego. Od południowego-wschodu sąsiaduje z Lubiechowem Dolnym, od południowego-wschodu z Piaskiem. Wieś posadowiona jest na wschodnim brzegu Odry, na północnym krańcu tzw. Żuławów Cedyńskich.
Położenie geograficzne całej gminy ma wpływ na lokalne warunki klimatyczne, które panują również w Bielinku. Leży ona w obrębie dwóch krain klimatycznych: Doliny Odry i Pojezierza Myśliborskiego. Podstawowe wartości parametrów meteorologicznych tego obszaru, takie jak średnia ilość opadów, dominujące kierunki i siła wiatrów czy średnie temperatury są reprezentatywne dla większości obszaru Pomorza Zachodniego. Średni okres wegetacyjny trwa tu około 210 dni, średnia temperatura roku waha się w przedziale od 6,5 do 7o C,
wielkość opadów waha się pomiędzy 600 a 650 mm. Istotną cechą lokalnego klimatu jest zmienność i nieregularność pogody, związana z jednej strony z łatwym przemieszczaniem się dużych mas powietrza, z drugiej ze skomplikowaną rzeźbą terenu.
Gleby Gminy Cedynia wykształciły się głównie z tworów morenowych. Strukturę hydrograficzną gminy kształtują obok cieków wodnych i rzek liczne, małe jeziora polodowcowe oraz sztuczne zbiorniki wodne w szczególności stawy hodowlane.

Ludność

Miejscowość Bielinek zamieszkują 225 osoby (dane USC na dzień 31.12.2007 r.).

Rys historyczny

Pierwsza wzmianka – 1337 r. Pierwotna własność wsi - rycerska.
Wieś o metryce średniowiecznej, wzmiankowana w źródłach po raz pierwszy w 1337 r. w księdze ziemskiej margrabiego Ludwiga. W końcu XV w. osada – określana jako „słowiańska” – była (wraz z Lubiechowem Górnym i Dolnym) własnością rodu Schöning. Z uwagi na nadodrzańską lokalizację, miejscowa ludność utrzymywała się z rybołówstwa (przy wsi nie było gruntów rolnych).
Około 1718 r. we wsi było 11 rodzin rybackich. Na początku lat 20-tych XVIII w. powstała tu cegielnia, a w kilka lat później smolarnia. Od 1724 r. osada przeszła na własność rodu von Marwitz, a od początków XIX w. na rzecz rodziny von Langen. Od lat 40-tych XIX w. wieś intensywnie rozbudowuje się. W połowie XIX w. właścicielami wsi była rodzina von Keudell (w ich rękach pozostawały w tym czasie również Lubiechów Dolny i Górny). W 1849 r. w okolicach Bielinka rozpoczęto budowę wałów ochronnych przy korycie Odry; prace te ukończono w 1858 r. Przy wsi powstał port zimowy, przeznaczony na schronienie barek. W latach 1908-09 wybudowano we wsi kościół, w miejscu starszej, szachulcowej świątyni.

Historyczna forma wsi

Pierwotna forma ruralistyczna zatarta. Specyfika regionalna i historyczny charakter wsi skłaniają do przypuszczenia, że Bielinek wykazywał rozplanowanie liniowe; oś kompozycyjna przebiegała równolegle do koryta Odry. Niewykluczone, że już pierwotnie założenia przestrzenne zamknięte było po stronie północnej niewielkim trójkątnym placem, w obrębie którego posadowiony był kościół. Nie można również wykluczyć, że wieś była pierwotnie po stronie północnej nieprzejezdna, a cały układ miał charakter zaułkowy.
W końcu XIX w. Bielinek był już wielodrożnicą. Oprócz wspomnianej niżej zabudowy przy głównej drodze wiejskiej N - S, zagrody powstały przy trzech drogach wyprowadzonych w kierunkach N, NNE i NE z punktu po północnowschodniej stronie kościoła. Porównanie map z lat 90-tych XIX w. i lat 3O-tych XX w. wykazuje zwiększenie intensywności zabudowy przy wspomnianych wyżej nowych drogach.

Zabudowa

Należy przypuszczać, że pierwotnie dominowała zabudowa chłopska (zagrodowa), w oparciu o historycznie wykształconą strukturę własności. W końcu XIX w. w Bielinku zdecydowanie przeważały zagrody niewielkie, dwu- i trzybudynkowe, w których chałupy posadowione były kalenicowo na froncie siedlisk. Nieco większe, prawdopodobnie o programie rolniczym, gospodarstwa skoncentrowane były w pobliżu trójkątnego placu przykościelnego. Zabudowa w pierwotnej części wsi miała w tym czasie charakter zwarty, a nieco luźniejszy przy drogach odchodzących w kierunkach północnym i północno-wschodnim.
Należy przypuszczać, że do lat 8O-tych XIX w. w zabudowie wsi dominowały obiekty wzniesione w konstrukcji szachulcowej; później (głównie w okresie od końca XIX w. po lata 20-te XX w.) zastąpione one zostały przez budynki murowane z cegły ceramicznej. Nowo wznoszone obiekty (również gospodarcze, zwłaszcza te ustawione w pobliżu drogi) charakteryzowały się bogatszą - niż dotychczas -kompozycją elewacji i użyciem detalu architektonicznego, co było m. in. odzwierciedleniem wzrostu zamożności miejscowej ludności.

Elementy funkcjonalne wsi

Kościół - forma architektoniczna i konstrukcja pierwotnej świątyni nie są znane.
Zapewne w XVIII w. wybudowano kościół szachulcowy, a w latach
1908/09 - najpewniej ceglany - kościół neogotycki.

Przepompownia - w 1896 r. na południowym krańcu wsi wybudowano przepompownię Polderu Cedyńskiego. Parterowy, murowany z cegły budynek, o ścianach dzielonych lizenami nakryty był spłaszczonym dachem dwuspadowym.

Szkoła - w latach 20-tych XX w. na północno-wschodnim krańcu pierwotnej części wsi, w odległości kilkudziesięciu metrów na wschód od kościoła, po południowej stronie drogi (zachód-wschód) wybudowano z cegły budynek szkolny, nakryty wysokim łamanym dachem mansardowym. Obiekt miał w charakterystyczny dla tego typu obiektów rozmieszczone otwory okienne.
Należy przypuszczać, że nie była to pierwsza w dziejach Bielinka szkoła; trudno jednak wnioskować czy obiekt (obiekty ?) wcześniejsze usytuowane były w tym samym miejscu.

Wiatrak - w północno-wschodniej części wsi, w odległości ca 400 m na wschód od strefy zabudowy, na wyniesieniu terenu, posadowiony był wiatrak (najprawdopodobniej koźlak), któremu towarzyszyła jednobudynkowa zagroda młynarza.

Cegielnia - na południowym krańcu wsi, bezpośrednio przy Rowie Głównym zlokalizowana była wielobudynkowa cegielnia.

Remiza - na północno-wschodnim krańcu pierwotnej części wsi, na przełomie XIX i XX w. wybudowano z cegły ceramicznej remizę, nakrytą niezbyt wysokim dachem naczółkowym. Elewacje długie i szczyty dachu dekorowane smukłymi blendami. Otwór wrót - w ścianie szczytowej –
przesklepiony był pełnołukowo; zwracała uwagę dekoracyjna forma okuć wrót.

Cmentarze - przy kościele znajdował się równowieczny świątyni cmentarz o powierzchni ca 0, 15 ha. Obrzeża tej nekropolii w końcu XIX w. zostały obsadzone drzewami liściastymi (głównie lipami). Drugi cmentarz założony został w 2. połowie XIX w. na północno-wschodnim krańcu wsi, w odległości ca 200 m na wschód od strefy zabudowy. Powierzchnia tej regularnie wytyczonej nekropolii wynosiła ok. 0, 65 ha. Obrzeża
cmentarza w XIX w. obsadzone zostały drzewami liściastymi (głównie jesionami i lipami).

Charakterystyka współczesnej wsi

Układ przestrzenny wielodrożny.
Wykształcony w końcu XIX w. układ ruralistyczny zachowany jest w pełni współcześnie. Wieś ma formę wielodrożnicową, nieco chaotyczną. W znaczący sposób zmniejszyła się intensywność zabudowy w zachodniej pierzei pierwotnej części wsi i na krańcu północno-zachodnim, gdzie zatarty został ponadto przebieg drogi północ-południe. W znaczący sposób zmieniło się natomiast otoczenie krajobrazowe; po północnej stronie wsi powstał rozległy zalew (Stara Żwirownia) wskutek eksploatacji złóż kruszywa.

Zabudowa zwarta; zagrody dwu-, trzybudynkowe.
W Bielinku dominuje współcześnie typ niewielkiej, dwu- lub trzy-budynkowej zagrody mało- lub bezrolnej, w której chałupa posadowiona jest na froncie siedlisk, kalenicowe względem drogi. Najmniejsze gospodarstwa zlokalizowane są na krańcu południowym, największe (trzybudynkowe) w części północnej. Liczebnie przeważa zabudowa z lat 10-30-tych XX w. Sporadycznie występują obiekty - zwłaszcza gospodarcze - z końca XIX w.; większość z nich jest jednak w mniejszym czy większym stopniu zdewaloryzowana (np. poprzez poszerzenie otworów okiennych). Obiekty wzniesione w technice szachulcowej praktycznie nie występują.

art. na podst. Załącznika nr 3 do Uchwały Nr …/…/2009 Rady Miejskiej w Cedyni z dnia 20 lutego 2009 r.