Odwach Ratuszowy (1782-1946) - nieistniejący już odwach zlokalizowany niegdyś na krakowskim rynku przy krakowskiej wieży ratuszowej.
Ta parterowa garnizonowa wartownia została wzniesiona w 1782 w stylu klasycystycznym. Był to odwach dla polskiego garnizonu. Posiadał niewielkie podwórko z arkadowymi wnękami na fasady. Odwach zlokalizowano po stronie południowej wieży ratuszowej, czyli od strony ul. Wiślnej oraz ul. Brackiej. Po wyburzeniu zabudowań ratuszowych oraz spichlerza w latach 1817-1820, wartownia pozostała razem z wieżą ratuszową. Przy wartowni znajdował się areszt. Odwach został rozbudowany początkowo w 1829, kiedy to pełnił już cywilne funkcje.
Za czasów austriackich, w 1846 roku wojsko ponownie powróciło do odwachu, który następnie wyburzono w 1879. W latach 1881-1882 wzniesiono nowy neogotycki odwach według projektu Macieja Moraczewskiego. Nowy budynek był rozleglejszy od poprzedniego. Posiadał piętrową wieżę z arkadowymi podcieniami. Mieściła się nie tylko wartownia, ale także komendantura miasta i garnizonu oraz areszt. W 1888 dobudowano taras od północnej strony wieży.
Odwach z rąk austriackich został odbity przez krakowską ludność w dniu 31 października 1918 roku, kiedy Kraków stał się pierwszym wyzwolonym polskim miastem. Od tego czasu aż do dnia 22 października 1934 co dzień w południe odbywała się bardziej lub mniej uroczysta zmiana warty wojskowej, która przyciągała tłumy oglądających, będąc lokalną atrakcją.
Podczas II wojny światowej ratuszowy odwach był niemiecką wartownią.
Odwach ostatecznie zburzono w 1946 ze względu na pejoratywne skojarzenia krakowskiej społeczności z panowaniem austriackim oraz okupacją niemiecką w Krakowie.

Pałac pod Baranami – kamienica przy Rynku Głównym w Krakowie, pod numerem 27.

Według tradycji niegdyś w tym miejscu znajdowała się gospoda, przy której trzymano barany przeznaczone do sprzedaży dla mieszkańców Krakowa. I właśnie od nich wywodzi się godło i nazwa kamienicy. Pierwotna nazwa brzmiała: "Gdzie Barany", a jej godłem były dwa barany złączone wspólną głową. Godło to znajdowało się na narożnej, gotyckiej kamienicy.

Renesansowy pałac powstał w XVI wieku poprzez połączenie dwóch istniejących na jego miejscu gotyckich kamienic, przez ich ówczesnego właściciela Justusa Ludwiga Decjusza, sekretarza króla Zygmunta I Starego.

W roku 1576 pałac został zakupiony przez króla Stefana Batorego dla dowódcy piechoty węgierskiej. Następnie kamienica przeszła w ręce Katarzyny z Lubomirskich Ostrogowskiej, a następnie w XVII wieku pałac przeszedł na własność książąt Radziwiłłów, którzy dołączyli do niego jeszcze jedną kamienicę. Kolejnymi właścicielami byli Wielopolscy.

W 1822 zakupił ją Artur Potocki i do rodziny Potockich należała do wybuchu II wojny światowej. Przeprowadzili oni w 1860 generalny remont pałacu, przy okazji podwyższając budynek o jedno piętro. Wtedy również nad bramą od strony Rynku Głównego pojawiły się charakterystyczne trzy baranie głowy.

W czasie okupacji niemieckiej budynek był siedzibą komendantury dystryktu krakowskiego, a po wyzwoleniu - sowieckiej komendantury miasta. Po wojnie, w 1947 budynek przekazano Krakowskiemu Domowi Kultury, który użytkował go do 1990. W sierpniu tego roku odzyskali go przedwojenni właściciele, a następnego dnia część Pałacu strawił wielki pożar. Remont pałacu trwał przez kilka następnych lat.

W 1956 w podziemiach Pałacu powstała słynna Piwnica pod Baranami.

Pałac Pod Baranami gościł wiele znakomitości. W 1701 przebywał tu carewicz rosyjski Aleksy, w 1809 książę Józef Poniatowski, w 1810 król saski i książę warszawski Fryderyk August, w 1890 gościł w pałacu cesarz Franciszek Józef I.

Od 1969 działa w Pałacu Kino Pod Baranami - kameralne, studyjne kino nagrodzone w 2009 wyróżnieniem za najlepszy program spośród wszystkich kin zrzeszonych w sieci Europa Cinemas.

(za wikipedia)