starsze
nowsze
1
1+
2-
2
2+
3-
3
3+
4-
4
4+
5-
5
5+
6-
6
oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 21 głos | średnia głosów: 5.95

Polska woj. mazowieckie Warszawa Śródmieście ul. Marszałkowska

Lata 1910-1916 , Plac jeszcze przed epoką socrealizmu w architekturze.

Skomentuj zdjęcie
WW
+2 głosów:2
Sądząc po stanie kamienic na placu to zdjęcie przedwojenne. Niech mi któryś z varsavianistów wyjaśni, jak to możliwe było, że taki budynek zachował się w takim miejscu?
2012-12-21 16:27:22 (13 lat temu)
lekr
+1 głosów:1
do WW: Niemożliwe w przedziale 1938-1950.
Moja propozycja to 1914-1915 r.

Chatka stała na działce Marszałkowska 26, obecnie byłby to styk Marszałkowskiej 28a i Plac Zbawiciela 2
Komentarz został edytowany przez użytkownika - powód: dopisek
2012-12-22 15:03:33 (13 lat temu)
WW
+1 głosów:1
do lekr: A dlaczego nie później? Jak dla mnie to dzieci są poubierane na okres międzywojenny. No i jak to się stało, że nikt tu wcześniej nic nie wzniósł?
2012-12-22 15:13:50 (13 lat temu)
MarcinWawa
+1 głosów:1
Zdjęcię sprzed 1890. Budynek nie mógł istnieć po wybudowaniu ok. 1890 roku nowych koszar litewskiego pułku piechoty carskiej lejbgwardii. Na zdjęciach z lat 20. gmachu Ministerstwa Spraw Wojskowych, który powstał z połączenia 3 budynków dawnych koszar widać, że sięgały one narożnika Marszałkowskiej (front miały od ul 6 sierpnia, dzisiejszej Al. Wyzwolenia). Ponadto w okresie międzywojennym po placu jeździły tramwaje, a na zdjęciu nie ma śladu trakcji eletrycznej, która musiałaby byc widoczna.
2013-02-11 02:11:12 (13 lat temu)
Rado-NDM
+2 głosów:2
2013-02-11 14:20:52 (13 lat temu)
PEŻ
+1 głosów:1
do Rado-NDM: Skorygowałem datowanie.
2013-02-11 14:50:27 (13 lat temu)
MarcinWawa
+2 głosów:2
do Rado-NDM: Na innych zdjęciach widać, że nowe budynki lejbgwardii kończyły się przed budynkiem na zdjęciu, czyli ten "dworek" mógł istnieć nawet po ich wybudowaniu. Datowanie więc mozna przesunąć na lata 1890-1910. Tym bardziej że nową cerkiew pułku litewskiego, do której miał należec ten budynek, wybudowano przy pl. Na Rozdrożu w roku 1894. Trzeba podkreslić, że to nie ta sama cerkiew co cerkiew pułku kexholmskiego (dzisiejszy zbór ewangielicki przy zbiegu Waryńskiego i Puławskiej). Liczne budynki koszar pułku kexholmskiego istnieją do dzisiaj i rozciągają się na terenach wzdłuż Rakowieckiej od Puławskiej do Wiśniowej. Mieściły się tam różne instytucje: m.in. 1 PLM, którego hangary tez się zachowały przy ul. Rakowieckiej. Większość terenów zajmują budynki MSW.
2013-02-18 17:35:00 (13 lat temu)
lekr
+1 głosów:1
Ponawiam wcześniejszą propozycję.
2013-02-18 23:39:10 (13 lat temu)
MarcinWawa
+1 głosów:1
Popełniłem oczywisty błąd. Kamienica Jasieńczyka-Jabłońskiego na rogu Mokotowskiej zbudowana była w latach 1909–1910, więc zdjęcie jest późniejsze. Wg mnie lata to lata 20, przed przebudowaniem koszar litewskich na potrzeby MSW, bo pamietając o monumentalnym jego charakterze trudno przypuszczać by zachowano te opuszczona ruderę. Kolejny błąd to "brak" trakcji tramwajowej. Musiała już byc, bo przez ten plac przebiegała pierwsza linia tramwajów elektrycznych uroczyście otwartych 26 marca 1908r . Wstyd, gdy wypisuje sie komentarz skupiając się na jednym tropie i nie widzi rzeczy oczywistych.
2013-03-10 21:11:00 (13 lat temu)
Na stronie od 2004 sierpień
21 lat 7 miesięcy 27 dni
Dodane: 15 grudnia 2012, godz. 17:52:52
Rozmiar: 1200px x 796px
66 pobrań
5704 odsłony
5.95 średnia ocen
Poprzednie i następne zdjęcia bonczek_hydroforgroup
Obiekty widoczne na zdjęciu
ul. Marszałkowska
więcej zdjęć (6873)
Nazwa ulicy pochodzi od nazwy urzędu marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego[1], który bardzo zasłużył się osiemnastowiecznej Warszawie, a którego pałac stał przy historycznym początku ulicy, skrzyżowaniu z ul. Królewską. Fragment przy Ogrodzie Saskim przeprowadzono dopiero w okresie międzywojennym. Towarzyszyły temu duże protesty mieszkańców przeciwnych zmniejszaniu powierzchni parku, m.in. dlatego Marszałkowska w tym miejscu jest wygięta w łuk. Wytyczenie ulicy związane jest z powstaniem w latach 1766–1779 Osi Stanisławowskiej, wielkiego założenia urbanistyczno-ogrodowego Warszawy autorstwa króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Jana Chrystiana Szucha i Fryderyka Augusta Moszyńskiego. Centrum miasta przeniosło się w okolice Marszałkowskiej z dwóch ważnych przyczyn, przede wszystkim z powodu budowy w latach 1844-1845 Dworca Wiedeńskiego przy skrzyżowaniu z Al. Jerozolimskimi. Drugą ważną kwestią była też budowa Cytadeli, po północnej stronie ówczesnego centrum, co wymusiło rozwój miasta w kierunku południowo-zachodnim. W drugiej połowie dziewiętnastego wieku, i początku dwudziestego ulica została prawie w całości zabudowana kilkupiętrowymi kamienicami, często bardzo okazałymi. Mieściło się tu wiele sklepów, restauracji, i innych punktów usługowych (w latach 30. XX wieku kilkanaście kin), ulica była bardzo ruchliwa.

W latach 1938-1939 pod numerem 134 przy skrzyżowaniu z ul. Świętokrzyską wybudowano modernistyczny gmach Centrali PKO, zniszczony w 1944 podczas powstania warszawskiego.
Straty wojenne

W czasie drugiej wojny światowej, zabudowa ta została przez Niemców w dużej mierze zniszczona.

Dewastacja rozpoczęła się we wrześniu 1939. Szczególnie ucierpiały w wyniku ostrzału artyleryjskiego i bombardowań lotniczych budynki Dworca Kolei Wiedeńskiej i znajdujące się naprzeciwko niego niewielkie kamieniczki Marszałkowska 104 i 106. Zbombardowana została też północna część ulicy, np. kamienica Marszałkowska 149, znajdująca się na rogu Próżnej, czy 153 – na rogu Królewskiej. Ruiny dworca i kilku zbombardowanych kamienic rozebrano jeszcze w czasie okupacji.

Największe zniszczenia przyniosło jednak powstanie warszawskie i zniszczenia, a zwłaszcza podpalenia dokonane po nim. Niektóre kamienice, m.in. Pinkusa Lothego (Marszałkowska 100, na rogu Al. Jerozolimskich) i Marszałkowska 50 uległy zniszczeniu w trakcie walk lub bombardowań. Pozostałe gmachy podpalono w trakcie metodycznej dewastacji miasta.

Ponadto wojna uniemożliwiła zabudowę narożnika Marszałkowskiej 135 i Świętokrzyskiej 46. Przed wojną mieścił się tam 1-piętrowy domek, który między 1938 a 1939 rozebrano pod nową – nigdy niezrealizowaną – inwestycję.

W 1945 straty ulicy szacowano – być może zawyżając je – na 80% substancji. Według serwisu warszawa1939.pl ocalały przede wszystkim najwytrzymalsze kamienice budowane tuż przed wojną: Marszałkowska 8, 18, 56. Ponadto Niemcy nie zniszczyli budynków na południowym krańcu ulicy: 1, 2, 4, 6. Obronną ręką lub z niewielkimi uszkodzeniami wyszły z wojny kamienice Marszałkowska 17, 28/30, 41, 43, 45, 58, 62, 66 i 101 (tzw. willa Marconiego). Pożar zniszczył fasady kamienic 81 i 81a. Dewastacji i wypaleniu uległy gmachy Marszałkowska 47, 69 i 71 (do drugiego piętra), 81b i 83 (do pierwszego piętra), 85 (do drugiego piętra), 95 (do piątego piętra), 124/128 (do drugiego piętra) oraz willa pod nr 141. Ciężko uszkodzony został budynek nr 19 i Kościół Zbawiciela. Stał też całkowicie zrujnowany szkielet Centrali PKO (Marszałkowska 134).

Podczas okupacji niemieckiej nazwę zmieniono na "Marschallstrasse".

W 1941 niemiecki fotograf Hans Joachim Flessing wykonał w okupowanej ale nie zniszczonej jeszcze całkowicie Warszawie dużą ilość kolorowych fotografii Agfa, które znajdują się aktualnie w niemieckich archiwach państwowych. Znaczna ilość fotografii została wykonana na ul. Marszałkowskiej i stanowi unikalną dokumentację nieistniejących już luksusowych kamienic.
Odbudowa

Po wojnie w zachowanych parterach zniszczonych budynków uruchomiono liczne sklepy i punkty handlowe m.in. w budynku nr 119 mieściła się kawiarnia Cafe Fogg prowadzona przez Mieczysława Fogga. Ulica zyskała wówczas przydomek „parterowej Marszałkowskiej”. Dużą część fasad wypalonych budynków rozebrano z nakazu Biura Odbudowy Stolicy, nie licząc się z ich rzeczywistym stanem zachowania[2].

Parterowa Marszałkowska powstała głównie dzięki prywatnym funduszom. Jednak dla władz komunistycznych ulica w przedwojennej formie była głównie symbolem kapitalizmu. Ponadto, postanowiono poszerzyć ulicę z przedwojennych 26 do 60 metrów na odcinku między Piękną a Alejami Jerozolimskimi i aż do 140 metrów między Alejami Jerozolimskimi a Królewską. Oznaczało to rozbiórkę wszystkich obiektów pod adresami nieparzystymi wyższymi niż 65, włącznie z zabytkową willą Marconiego.
W latach 1952–1954 poczyniono przygotowania pod budowę Pałacu Kultury i Nauki całkowicie zmieniając tym samym charakter tej części miasta. W 1954 poszerzono z kolei odcinek między pl. Konstytucji a Al. Jerozolimskimi. Jedynym przedwojennym budynkiem na tym odcinku ulicy po stronie nieparzystej została oficyna kamienicy nr 81, która dzięki rozbiórce frontu "wysunęła się do przodu".
W południowej części wybudowano nowy plac otoczony przez socrealistyczne budynki zwane Marszałkowską Dzielnicą Mieszkaniową. Wymagało to dalszych wyburzeń. Rozebrano zdatny do naprawy gmach nr 47, a cofnięta w głąb posesji kamienica nr 45 została zasłonięta nowym gmachem. Z budynków 43, 60 i 62 skuto część detalu. Adaptowano na potrzeby MDM kamienice 56, 58, 60 i 62, wyrównując ich wysokość (58 nadbudowano o 3 piętra, 62 obniżono o 1 piętro).
Władze czyniły utrudnienia przy odbudowie wysokich wież Kościoła Najświętszego Zbawiciela, odbudowano je dopiero w 1955.
Pierwszym nowym budynkiem zrealizowanym po wojnie był gmach Ministerstwa Hutnictwa (obecnie siedziba sądów rejonowych), zwany "żyletkowcem" architekta Marka Leykama (Marszałkowska 82). W latach 1950–1953 zabudowano socrealistycznymi kamienicami południowy odcinek Marszałkowskiej (od placu Unii Lubelskiej do Wilczej). Pod koniec lat 1950. i w latach 1960. podejmowano też próby zabudowy odcinka Marszałkowskiej między Wilczą a Alejami Jerozolimskimi architekturą nowoczesną. Wschodnia pierzeja między Świętokrzyską a Królewską powstała w latach 1954–61 według projektu „Tygrysów” (Marszałkowska 136–40).
W latach 1960–1969 zbudowano Ścianę Wschodnią – wschodnią zabudowę ulicy na odcinku od Alei Jerozolimskich do ul. Świętokrzyskiej. Wreszcie w 1972–1973 szwedzka firma Skanska zbudowała w narożniku Al. Jerozolimskich i Marszałkowskiej modernistyczny hotel Forum.
W 1970 pod Marszałkowską na osi ulicy Złotej (w tamtym czasie – Kniewskiego) przebito tunel o długości 80 m do placu Defilad oraz przejście podziemne o długości 43 m[4].
W latach 90. przy ulicy powstały dwie stacje metra – A13 Centrum i A14 Świętokrzyska. W 2006 przeprowadzono rewitalizację na odcinku od pl. Unii Lubelskiej do pl. Zbawiciela. Obecnie planowana jest budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w pobliżu Pałacu Kultury i Nauki.
Do dziś niezabudowane są zachodnie (nieparzyste) odcinki ulicy między Al. Jerozolimskimi a ul. Królewską.
pl. Zbawiciela
więcej zdjęć (309)
Dawniej: Rotunda