Forum Skyscrapercity, zdjęcie 1300px:
Duże zdjęcie - link bezpośredni:
Blog: Miniatura podlinkowana do dużego zdjęcia na fotopolsce:
Duże zdjęcie: link do zdjęcia:
Miniatura: link do miniatury:
Dawniej: Teatr 13 Rzędów, Teatr Laboratorium 13 Rzędów
Teatr 13 Rzędów, kameralna scena przy Rynku w Opolu, działająca pod egidą Domu Związków Twórczych, założona w roku 1958 (oficjalna inauguracja 16 maja premierą Freuda teorii snów Antoniego Cwojdzińskiego) przez aktorskie małżeństwo, Stanisławę Łopuszańską-Ławską i Eugeniusza Ławskiego. Dysponował małą salą (72 m2 powierzchni; z wszystkimi pomieszczeniami zaplecza – 84,5 m2) z płytką estradową sceną i 13 rzędami krzeseł na widowni (około 116 miejsc). W teatrze tym jesienią 1958 Jerzy https://grotows...rotowski-jerzy"
>Grotowski zrealizował spektakl Pechowcy (premiera 8 XI 1958), który był autorską adaptacją https://grotows...pedia/pechowcy">Rodziny pechowców Jerzego Krzysztonia. Wiosną 1959 teatr przeszedł głęboki kryzys finansowy i artystyczny, którego efektem było jego całkowite zamilknięcie i zakończenie współpracy z małżeństwem Ławskich. Wówczas narodził się w Opolu pomysł sprowadzenia do 13 Rzędów nowego kierownictwa i nowego zespołu, co w efekcie doprowadziło do objęcia sceny przez Jerzego Grotowskiego (kierownik artystyczny) i Ludwika https://grotows...flaszen-ludwik">Flaszena (kierownik literacki). Decydujące rozmowy z władzami Opola odbyły się na przełomie maja i czerwca 1959. Swój zespół Grotowski i Flaszen budowali w zasadzie od nowa (z aktorów pracujących wcześniej w Teatrze 13 Rzędów pozostał tylko jeden – Adam Kurczyna). W grupie aktorów zaproszonych w 1959 do Opola przeważali młodzi absolwenci krakowskiej PWST: Tadeusz https://grotows...kowiak-tadeusz">Bartkowiak, Barbara Kurzejówna-https://grotows...towska-barbara">Barska, Rena https://grotows...a/mirecka-rena">Mirecka, Stanisław Szreniawski. Dołączył do nich nie posiadający wówczas jeszcze zawodowego dyplomu Antoni https://grotows...lkowski-antoni">Jahołkowski, występujący w Teatrze Rozmaitości, a następnie aktor Teatru Ziemi Opolskiej Zygmunt https://grotows.../molik-zygmunt">Molik. Ten – jak pisał Grotowski – „opolski teatr pochodzenia krakowskiego” od początku przyjął status „zawodowego teatru eksperymentalnego”, deklarując, że jego celem jest praca nad stworzeniem nowego kształtu sztuki teatru zgodnie z ówczesnymi poglądami kierownika artystycznego (zob. „https://grotows...edia/neo-teatr">neo-teatr”). Inauguracyjną premierą Teatru 13 Rzędów pod nowym kierownictwem był https://grotows...opedia/orfeusz">Orfeusz według Jeana Cocteau (8 X 1959 roku). Kolejne przedstawienia zrealizowane w Opolu stanowią niejako kolejne etapy drogi wiodącej Grotowskiego i jego współpracowników od eksperymentów o charakterze awangardowej prowokacji (https://grotows...yklopedia/kain">Kain George’a Gordona Byrona, 30 I 1959; https://grotows...isterium-buffo">Misterium-buffo wg Włodzimierza Majakowskiego, 31 VII 1960; https://grotows...dia/siakuntala">Siakuntala wg Kalidasy, 13 XII 1960), przez kontrowersyjne, „bluźniercze” interpretacje kanonu polskiego dramatu romantycznego (https://grotows...lopedia/dziady">Dziady wg Adama https://grotows...ickiewicz-adam">Mickiewicza, 13 VI 1961; https://grotows...opedia/kordian">Kordian wg Juliusza https://grotows...owacki-juliusz">Słowackiego, 13 II 1962), ku przedstawieniom, w których główne idee Grotowskiego znajdowały swój pierwszy pełny wyraz teatralny (https://grotows...edia/akropolis">Akropolis, wg Stanisława https://grotows...nski-stanislaw">Wyspiańskiego, 10 X 1962; https://grotows...doktora-fausta">Tragiczne dzieje doktora Fausta wg Christophera Marlowe’a, 23 IV 1963). Ostatnim zrealizowanym całkowicie w Opolu i mającym tu swoją premierę przedstawieniem było https://grotows...ium-o-hamlecie">Studium o Hamlecie według Williama Shakespeare’a i Stanisława Wyspiańskiego (premiera 17 III 1964). Sporadycznie pojawiały się na afiszu przedstawienia nie reżyserowane przez Grotowskiego (Kabaret Błażeja Sartra, reż. Zygmunt Molik, https://grotows...lopedia/idiota">Idiota, reż. Waldemar https://grotows...ygier-waldemar">Krygier), wśród których znaczną część stanowiły programy realizowane w ramach Estrady Publicystycznej. Zespół Teatru podlegał licznym zmianom. Od roku 1960 do grona stałych współpracowników dołączył architekt Jerzy https://grotows...gurawski-jerzy">Gurawski, twórca przestrzennego kształtu kolejnych spektakli, począwszy od Siakuntali. Z zespołu aktorskiego już po pierwszym sezonie odeszli Tadeusz Bartkowiak i Stanisław Szreniawski; w trakcie drugiego sezonu (oficjalnie od 1 X 1961) z zespołem rozstali się Adam Kurczyna i Barbara Kurzejewska-Barska. W ich miejsce na krótko pojawili się Andrzej Kopczewski (X 1961 – II 1962) i Maciej Prus (sezon 1962/63), a na nieco dłużej: Ewa Lubowiecka (sezony 1960/61 i 1961/1962) i Gaston Kulig (sezony 1963/64 i 1964/65). Na dłużej z zespołem związali się także: Andrzej https://grotows...ielski-andrzej">Bielski (od 1 V 1960 do początków 1965), Maja https://grotows...omorowska-maja">Komorowska (od 1 X 1961 do 1 III 1968, z przerwą w sezonie 1963/64) i Mieczysław https://grotows...ski-mieczyslaw">Janowski (1964–69), zaś na stałe weszli w jego skład Zbigniew https://grotows...kutis-zbigniew">Cynkutis (od 1 VI 1961), Ryszard https://grotows...ieslak-ryszard">Cieślak (od 1 X 1961) i Stanisław https://grotows...rski-stanislaw">Scierski (od 1 IX 1964). Znaczna rotacja aktorów spowodowana była przede wszystkim specyfiką pracy i środowiska, stawianymi przez Grotowskiego wymaganiami, a także ciężkimi warunkami życia, z jakimi w Opolu trzeba się było borykać (aktorzy w większości mieszkali w ubogich, sublokatorskich pokojach). Teatr 13 Rzędów był teatrem eksperymentalnym, z założenia więc nie miał dawać aktorom możliwości popisu, zdobycia sławy, zaspokojenia swojej próżności i tym podobnych potrzeb, które w sposób oczywisty motywują do pracy na scenie. Sposób działania Grotowskiego i jego stosunek do aktorów nie pozostawiał żadnych wątpliwości co do wysokich wymagań, jakie stawiał swoim aktorom. W swych późniejszych wspomnieniach członkowie zespołu przyznawali, że w Teatrze 13 Rzędów Grotowski był tyranem, rządzącym bezwzględnie i stosującym wobec aktorów przeróżne strategie psychologicznej manipulacji w celu takiego urobienia aktorów, by mogli stać się w jego rękach „plasteliną”. Dyscyplinę wewnątrz zespołu wzmacniały też nienaruszalne zasady etyczne: zakaz spóźniania się na próby, nakaz milczenia godzinę przed przedstawieniem (wprowadzony oficjalnie w czerwcu 1961). Stopniowo też wzrastały obciążenia związane z treningiem, co wiązało się z rozwojem laboratoryjnej pracy nad techniką aktorską. Wzrost jej znaczenia znalazł odbicie w podjętej w 1962 roku decyzji o zmianie nazwy na Teatr-Laboratorium 13 Rzędów. W tym samym roku, po premierze Akropolis w codziennej pracy zespołu pojawił się nowy stały element – ćwiczenia, trwające od dwóch do trzech godzin i prowadzone przez aktorów, mianowanych specjalistami od poszczególnych zagadnień. I tak Zygmunt Molik odpowiedzialny był za ćwiczenia głosu, Rena Mirecka za plastykę ruchu, Ryszard Cieślak za ćwiczenia fizyczne, Zbigniew Cynkutis za podstawowe zadania aktorskie, zaś Antoni Jahołkowski za śpiew i muzykę. Efektem tych prac było stopniowe kształtowanie się specyficznego treningu, stanowiącego swoisty znak rozpoznawczy Teatru. Wraz z kolejnymi przedstawieniami powstałymi w pierwszej połowie lat 60. Teatr 13 Rzędów ze stosunkowo mało znanej sceny awangardowej w ciągu kilku zaledwie sezonów przemienił się w jedną z ważniejszych scen kraju, rozpoczynając pod koniec swej działalności karierę międzynarodową. Mimo to był od początku atakowany przez część środowiska opolskiego, a stopniowo coraz częściej także przez lokalne władze państwowe i partyjne, co groziło jego likwidacją i uniemożliwiało trwałą poprawę ciężkich warunków życia i pracy. By przeciwdziałać oskarżeniom o elitaryzm, a także dla upowszechniania idei i działalności Teatru, powołano https://grotows...atru-13-rzedow">Koło Przyjaciół Teatru 13 Rzędów, organizowano też „https://grotows...tyny-teatralne">festyny teatralne”. Po okresie początkowej względnej życzliwości, krytyka ze strony władz stopniowo narastała i pojawiły się poważne próby likwidacji Teatru. Pomimo rozmaitych inicjatyw o charakterze mniejszych lub większych kompromisów (Estrada Publicystyczna, założenie przy Teatrze Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR), doprowadziło to ostatecznie w roku 1965 do przeniesienia zespołu Grotowskiego do Wrocławia, gdzie działał on jako https://grotows...r-laboratorium">Teatr Laboratorium. Był to zarazem koniec Teatru 13 Rzędów w Opolu. W jego siedzibie przy Rynku mieści się obecnie Pub „Maska”.
