Gmach sądu w Opolu zbudowano w latach 1879-1881 jako ostatni budynek przy końcu ulicy Książąt Opolskich (wtedy ulicy Mikołaja). Tu kończyło się miasto, dalej były już tylko pola, ogrody i droga do Zakrzowa

Duży monumentalny gmach zakrywający usytuowany za nim kompleks więzienny nie przetrwał ostatniej wojny - zniszczony w 1945 roku legł w gruzach. A był ten gmach jedynym w przedwojennym Opolu działem wybitnego polskiego architekta Zygmunta Gorgolewskiego (1845-1903). Był to twórca bardzo wielu realizacji w Niemczech i w Polsce, licznych pałaców i obiektów użyteczności publicznej, zasłynął przede wszystkim jako architekt gmachu Teatru Miejskiego we Lwowie, który zrealizował w wyniku wygranego konkursu.

Opolski projekt Gorgolewskiego mieścił się w obowiązującym pod koniec XIX wieku nurcie historyzującego eklektyzmu, podobnie jak inne powstałe w tym czasie budowle opolskich koszar i szkół. Budynek z elewacjami w surowej cegle charakteryzował się harmonią kompozycji, równowagą podziałów poziomych i pionowyc, znaczonych gzymsami i ryzalitami, nieco neoromańską stylizacją, a przede wszystkim nastrojem powagi adekwatnym do funkcji tego budynku.

Kiedy w 1933 roku zbudowano obwodnicę miejską (dzisiejsza ulica Nysy Łużyckiej) i most przez Odrę, ulica Mikołaja (dziś Książąt Opolskich) ożywiła się - przy jej wylocie naprzeciw gmachu sądu usytuowano stację benzynową.

Po wojnie ciasne skrzyżowanie z ulicą Nysy Łużyckiej nie mogło już sprostać szybko narastającemu natężeniu ruchu. Po likwidacji stacji benzynowej zbudowano tu w 1963 roku przestronne rondo komunikacyjne.

Za rondem wyrosły wówczas pierwsze w Opolu wieżowce mieszkalne według projektu krakowskich architektów Stefana Golonki i Stanisława Sikorskiego, a później - w latach 1975-1977 - w miejscu po gmachu sądu zbudowano dwa wysokie domy bliźniacze z rozbudowanym zespołem usługowym autorstwa architektów Jana Matejuka i Zdzisława Tarwida z opolskiego Miastoprojektu.

I wreszcie w 1982 roku wzniesiono nad rondem estakadę usprawniającą ruch tranzytowy na trasie przelotowej. Nowe skrzyżowanie ulic Książąt Opolskich i Nysy Łużyckiej z rondem, estakadą i okalającymi je wieżowcami w niczym już nie przypomina cichego i spokojnego zakątka ulicy Mikołaja z czasów przedwojennego Opola.

I nie pozostał - poza nazwą przyległej ulicy Sądowej - najmniejszy nawet ślad po tym opolskim dziele znakomitego architekta Zygmunta Gorgolewskiego.

Andrzej Hamada
[dostęp 2014-03-20]