Rozwój wrocławskiego gazownictwa

Artykuł autorstwa Georga Baumanna - dyrektora gazowni na Tarnogaju z roku 1925

Pierwsza wrocławska gazownia powstała przy ulicy Tęczowej. Po tym jak dwaj prywatni przedsiębiorcy zawarli z magistratem umowę o oświetleniu miasta za pomocą gazu, powołano do życia Gazową Spółkę Akcyjną, jeszcze przed rozpoczęciem budowy obiektu. Budowę gazowni rozpoczęto wiosną 1846 roku i już pierwszego dnia Zielonych Świąt – 23 maja 1847 roku po raz pierwszy oświetlono ulice w mie ście za pomocą gazu. Pierwsza wrocławska gazownia zaopatrywała jedynie ścisłe centrum miasta oraz  przylegające do niego obszary ograniczone fosą miejską i korytem Odry. Zauważywszy zapotrzebowanie na gaz na przedmieściach Wrocławia, zarząd miasta zdecydował o budowie nowej gazowni, tak aby inne części miasta nieobjęte do tej pory siecią gazową mogły być zaopatrywane w gaz. Prace przygotowawcze rozpoczęto na początku lat sześćdziesiątych. Po szczegółowych naradach zdecydowano o wybudowaniu zakładu na placu Drzewnym, dzisiejszym placu Lessinga. Zakład otwarto w dniu 31 października 1864r.

W dniu 19 kwietnia 1871r. miasto przejęło z rąk prywatnego właściciela gazownię przy ulicy Tęczowej, wraz z należącą do niej siecią gazową, tak więc od tej pory gmina stała się jedynym właścicielem zakładów gazowych w mieście. Obydwie sieci przesyłowe połączono w jedną całość.

Zużycie gazu w mieście pod koniec lat sześćdziesiątych i na początku siedemdziesiątych stale wzrastało, dlatego obydwie gazownie miejskie przy ulicy Tęczowej i przy placu Lessinga nie były w stanie dłużej pokrywać zapotrzebowania miasta, nawet pomimo tego że oba zakłady były wielokrotnie rozbudowywane i modernizowane. Dlatego też magistrat uznał za konieczne wybudowanie trzeciego dużego zakładu,  do realizacji tego celu wybrano teren przy ulicy Trzebnickiej z bocznicą kolejową Linii Prawego Brzegu Odry. Dnia 21 stycznia 1876r. rada miejska podjęła uchwałę o budowie trzeciej gazowni. Prace budowlane rozpoczęły się w roku 1877, a uruchomienie zakładu nastąpiło 1 września 1881r.

Dzięki dalszym rozbudowom gazowni na Nadodrzu, przewidywanym już w fazie projektu, trzy istniejące wówczas zakłady były w stanie pokrywać przez cały czas stale rosnące zapotrzebowanie na gaz w mieście. Tak jak w przypadku zakładów gazowniczych również sieć przesyłowa była stale rozbudowywana i modernizowana. Dopiero na początku tego stulecia trzeba było zająć się budową nowego dużego zakładu, a wybrano do tego celu teren należący do wsi Tarnogaj, który posiadał połączenie kolejowe ze stacją rozrządową na Brochowie. Niezbędne dla podjęcia prac przyłączenie Tarnogaju do miasta nastąpiło w dniu 1 kwietnia 1904r. Na posiedzeniu w dniu 30 czerwca 1904r. rada miejska podjęła uchwałę o budowie nowej gazowni na należących do miasta terenach Tarnogaju. Rozpoczęta na wiosnę 1905r. budowa była prowadzona w szybkim tempie, dzięki czemu na początku listopada 1906r., zgodnie z pierwotnymi założeniami, zakład wysłał pierwszą porcję wyprodukowanego gazu, poprzez nowo utworzoną sieć przesyłową. Uruchomienie nowoczesnej gazowni na Tarnogaju spowodowało, że zakład przy placu Lesinga przestał być niezbędny i można był go zamknąć. Znajdujące się tam budynki przeszły pod zarząd Zakładu Sieci Gazowych, który pełnił funkcję zarządu sieci, urzędu pomiarowego gazu i wody, zarządu oświetlenia ulic oraz magazynu gazu. Konsumpcja gazu po otwarciu zakładu na Tarnogaju wzrosła tak szybko, że już w roku 1913 rozpoczęto prace związane z rozbudową tego zakładu. Prace te postępowały na tyle szybko, że już 4 sierpnia 1914r. nastąpiło uruchomienie nowego bloku gazowni. Zakład gazowniczy na Tarnogaju jest jedną z największych i najnowocześniejszych gazowni, wyposażony w nowoczesne piece do wytwarzania gazu z urządzeniami do obróbki węgla i koksu, wraz z wszelkimi narzędziami do chłodzenia destylacji gazu. Niezbędnym uzupełnieniem działalności gazowni, tak jak w przypadku wszystkim współczesnych tego typu zakładów jest produkcja koksu. Obydwa zbiorniki gazowni posiadają pojemność 110000 m³ każdy. W produkcji gazu pozyskuje się także szereg produktów ubocznych, takich jak: wspomniany koks, smoła, skroplona woda amoniakalna, amoniak, uzwanu jako nawóz siarczan amonu oraz benzol.

W momencie gdy gazownia na Tarnogaju stała się głównym producentem gazu dla miasta, zakład przy ulicy Tęczowej także został zamknięty. Spośród znajdujących się tam urządzeń jedynie zbiorniki gazu pozostały w użyciu, zasilane z Tarnogaju siecią wysokiego ciśnienia, połączone zostały za pomocą regulatora ciśnienia gazu z siecią niskiego ciśnienia. Dzięki temu rozwiązaniu możliwe było uzyskanie jednakowego ciśnienia w sieci gazowej na terenie całego miasta.

Obecnie zapotrzebowanie na gaz jest w całości pokrywane przez dwie działające w mieście gazownie. Tarnogaj dostarcza przeciętnie 85 % a Nadodrze 15 % gazu.

Poniższa tabela przedstawia rozwój produkcji gazu w mieście:

Pomimo tego, że w ostatnich latach, szczególnie w czasie inflacji oraz  w wyniku naszego niekorzystnego położenia gospodarczego, stwierdzono pewien regres w produkcji gazu, dziś jednak można wyrażać nadzieję, że w najbliższym czasie przy stabilizacji marki i ustaleniu korzystnej ceny gazu dla odbiorców oraz wprowadzeniu zniżek dla większych odbiorców produkcja gazu znowu zacznie wzrastać. Starania producentów gazu zmierzają obecnie w tym kierunku, żeby dostarczać gaz nie tylko do gospodarstw domowych, ale także do dużych kuchni oraz małych i dużych zakładów przemysłowych, gdyż bardziej ekonomiczna jest produkcja gazu miejskiego poprzez odgazowanie węgla i obróbkę produktów ubocznych niż samo jego spalanie. Plaga dymu i sadzy w naszych miastach zacznie znikać wtedy, gdy coraz więcej domów i zakładów zacznie używać gazu i koksu zamiast węgla.