Pabianicki dwór to prawdziwa perełka renesansu w wydaniu prowincjonalnym. Stanął on na wyższym i suchym miejscu. Nadano mu formę zbliżoną do najlepszych krajowych wzorów - krakowskich Sukiennic, ratusza w Sandomierzu i Szydłowcu. Dwór jest jednopiętrowy i podpiwniczony, frontem zwrócony na południe. Wzniesiony na planie kwadratu, posiada na narożu północno-wschodnim i południowo-zachodnim baszty z okienkami. Od strony zachodniej znajduje się XIX-wieczna przybudówka z okrągłą wieżyczką. Dach, składający się z 4 płaszczyzn, ukryty jest za wysoką, ozdobną, renesansową attyką. Od północy i południa posiada ona wnęki arkadowe, zaś z pozostałych stron - falisty wykrój. Budynek jest częściowo oszkarpowany, jak dawniejsze budowle średniowieczne o charakterze obronnym. Otwory w attyce to jednak wcale nie okienka strzelnicze, lecz pozostałość po drewnianych rynnach odprowadzających wodę z dachu, zwanych rzygaczami. Nad jednym z okien na piętrze widzimy inskrypcję głoszącą po łacinie: "Tak przemija chwała świata". Z dawnego wyposażenia zachował się w jednej z sal rokokowy kominek z XVIII wieku. Przed głównym wejściem do dworu znajdowały się niegdyś 2 fontanny w formie łabędzi. Wraz z sąsiednimi zabudowaniami był on otoczony obronną palisadą dębową z ceglaną wieżą od strony rzeczki.



Źródło:

Murowany, renesansowy kościół został wzniesiony z cegły w latach 1572-1577 jako trójnawowa budowla orientowana, na planie krzyża, w typie bazyliki. Wcześniej w jego miejscu stał od 1354 r. stał kościół drewniany pw. św. Wawrzyńca (najprawdopodobniej pierwszy kościół w Pabianicach). Spłonął on w 1532 r. w wielkim pożarze miasta. Dwa lata później wybudowano kolejną świątynię drewnianą. Obecny obiekt powstał po wzniesieniu w latach 1567-1572 dworu kapituły krakowskiej.



Wieża kościelna, w której znajduje się główne wejście do kościoła, ma w dolnych partiach przekrój czworoboku, w wyższych zaś ośmioboku. Nad wejściem do kościoła znajduje się herb Aaron - znak przynależności Pabianic do dóbr kapituły krakowskiej. Na uwagę zasługuje gzyms okalający budynek oraz charakterystyczne dla renesansu szczyty transeptu. Do południowej części świątyni przylegają przybudówki - wejście do zakrystii oraz przedsionek południowy z wejściem bocznym.



Kościół wielokrotnie przebudowywano. (m.in. podwyższono wieżę, dobudowano skarpy, przebudowano sklepienia i wnętrze, a w 1865 r. zlikwidowano charakterystyczną baniastą kopułę wieży, zastępując obecnym nakryciem piramidalnym).



We wnętrzu kościoła, m.in. XVII-wieczny krucyfiks z dawnej tęczy (w kruchcie po prawej stronie) i półkolisty portal ujęty dwoma półkolumnami, oddzielający kruchtę od reszty kościoła.



Źródło: