Podobnie jak ul. Dolna ulica Chełmska pierwotnie była drogą wiodącą ze wsi i folwarku Sielce do wsi Mokotów. Dawną drogę uregulowano w drugiej połowie XVIII wieku, zaś istniejący tu wcześniej folwark przeszedł w roku 1820 na własność wielkiego księcia Konstantego, który wybudował na jego miejscu letnią rezydencję, otoczoną parkiem w stylu angielskim. Majątek księcia włączono do Belwederu; zarządzał nim zarząd Księstwa Łowickiego należącego do żony Konstantego Pawłowicza - Joanny Grudzińskiej. Po zachodniej stronie pałacu księcia rozciągał się park o powierzchni blisko 11 hektarów; naprzeciwko wiodącej do niego bramy od roku 1853 stał krzyż ufundowany przez mieszkańców okolicy, a będący wotum dziękczynnym za ocalenie podczas epidemii cholery. W zbliżonym czasie na terenie gdzie mieści się dziś Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych powstała hodowla jedwabników; towarzyszył jej budynek przędzalni, zaś ów epizod upamiętnia nazwa pobliskiej ulicy Jedwabniczej. Po roku 1864 rozparcelowano resztówkę dawnego folwarku Sielce, tworząc kolonie ciągnące się wzdłuż ówczesnej Drogi Królewskiej - dzisiejszej ul. Jana Sobieskiego i Chełmskiej; w XX wieku z owych kolonii powstały osiedla - Grochalówka, Modzelin, Marianówka oraz Kurnatówka Duża. Wraz z parcelacją gruntów wytyczono nowe ulice, takie jak Sielecka, Iwicka czy Czerska. W roku 1900 na terenie dzisiejszej WFDIF wzniesiono gmachy Przytułku Maryjnego i cerkwi pw. Narodzenia Chrystusa Pana według projektu Władimira Pokrowskiego, twórcy m.in. Cerkwi św. Jana Klimaka na Woli. Sierociniec ów pełnił rolę rusyfikacyjną; po roku 1915 został zastąpiony Zakładem Opatrzności Bożej - sierocińcem katolickim, rozbudowanym o ogromną szkołę dla 1000 uczniów. Na początku XX wieku Chełmska została wybrukowana kamieniem polnym, około roku 1935 - wyasfaltowana. Aż do roku 1939 ulica miała luźną, nieco chaotyczną zabudowę, otoczoną warzywnymi ogrodami. W roku 1916, po przyłączeniu okolicy do Warszawy, powstały nowe przecznice; wybudowano nowy gmach szkolny oraz Kościół pw. św. Kazimierza wzniesiony w okresie 1933-39 dla Księży Zmartwychwstańców. Krótko przed rokiem 1939 przy ulicy powstało kilka utylitarnych kamienic czynszowych oraz dom Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle Belwederskie". W roku 1944 zniszczeniu uległy gmachy szkole oraz kaplica, pozostała zabudowa została wypalona; po roku 1946 rozebrano mury przędzalni jedwabiu. Najciekawszymi przy ulicy obiektami pozostały pałac wielkiego księcia Konstantego oraz otaczający go Park Sielecki, zdewastowany w okresie powojennym.

Wikipedia

Obecna ulica Dolna powstała jako bięgnąca wąwozem strumienia droga łącząca Górny Mokotów z Sielcami i powstałą nieco później ul. Czerniakowską. Wraz ze swoim początkowym odcinkiem zwanym niegdyś ul. Książęcą (obecna ul. Chełmska) pojawiła się na mapach w roku 1808. W rejonie Skarpy Warszawskiej biły źródła zasilające w wodę kilka przepływających w okolicy strumieni; część z nich przepływała po obu stronach późniejszej Dolnej.

Przełom stuleci przyniósł uregulowanie drogi, wraz z jednoczesnym nadaniem obecnej nazwy. Górny odcinek ulicy należał już wtedy do dóbr Mokotów; niżej położony fragment - do licznych kolonii i osiedli, takich jak Kokoszka, Efir czy Budnówka.

Najwcześniej wzniesionymi przy Dolnej obiektami były wystawione w roku 1862 u zbiegu z ul. Puławską zabudowania Instytutu Moralnie Zadniedbanych Dzieci, potem - Pogotowia Opieki dla Dzieci. Wybudowano je na tarasie wzmocnionym murem oporowym, w którym po roku 1930 umieszczono obudowę źródła w formie morskiego potwora, wykonaną z brązu. Nad nim umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą syrenę, całość zaś otoczył wykonany z granitu basen.

Przed rokiem 1914 powstały pierwsze domy mieszkalne, nacechowane skromną stylistyką przedmieść Warszawy; w roku 1916 rejon ulicy Dolnej i nią samą przyłączono do miasta.

Po tym okresie zainstalowano kanalizację i elektryczne oświetlenie ulicy; pojawiły się też zakłady przemysłowe - wyczuwalna w całej okolicy fabryka eteru Synthesa, oraz Fabryka Wyrobów Galanteryjnych "Trocas". Po roku 1930 wybudowano jeszcze gmach szkoły powszechnej oraz kilka przeciętnych czynszówek, utylitarnych i zbudowanych z myślą o zysku.

W roku 1939 pod bombami padła część hali fabryki Synthesa, odbudowanej dość szybko - w okresie 1940-41; pozostała zabudowa ulicy została wypalona.

Po roku 1945 rozebrano część uszkodzonych kamienic oraz zabudowania obu fabryk. Szczęśliwie ocalały gmachy Instytutu Higieny Psychicznej pod nr. 42, w okresie powojennym częściowo nadbudowane i pozbawione wystroju architektonicznego.

Wikipedia