Historia pałacu sięga średniowiecza. W ciągu wieków wielokrotnie zmieniali się właściciele pałacu i majątku Łomnica. Od 1835 do 1945 pałac był własnością rodziny von Küster, którzy ponownie nabyli ruinę dawnej rodzinnej posiadłości po upadku Żelaznej Kurtyny. Wiekowa historia Łomnicy jest wyjątkowo interesująca, ale w to, co działo się w przeciągu ostatnich kilkunastu lat trudno uwierzyć...
Pierwsze wzmianki o wsi położonej u ujścia rzeki Łomnicy do Bobru pojawiły się w XIV w. Jako najwcześniejsi właściciele wymienieni w dokumentach do 1366 r. pojawiają się Hans von Schilde oraz Nitsche von Erdmannsdorf. Wraz z upływem czasu posiadłość zmieniała swoich właścicieli, była też przebudowywana. Do posiadłości obecnie należą barokowy pałac z 1720 roku, zwany Dużym Pałacem, tzw. Mały Pałac wzniesiony w roku 1804 oraz zabytkowy folwark. Od 1391 do 1650 r. majątek należał do znanej śląskiej rodziny von Zedlitz. Od połowy XVII wieku aż do 1738 roku Łomnica była w posiadaniu baronowskiej rodziny de Thomagnini, która wybudowała w roku 1720 tzw. Duży Pałac, w rozpoznawalnej jeszcze dzisiaj barokowej formie. Przypuszczalnym budowniczym pałacu był znany śląski architekt Martin Frantz, którego dziełem jest również wspaniały Kościół Łaski pod wezwaniem Św. Krzyża w Jeleniej Górze.
Prawdopodobnie najbardziej znaczącym w historii Pałacu Łomnica właścicielem był bogaty kupiec lnu Christian Menzel (1667- 1741) z Jeleniej Góry, który nabył pałac w roku 1738. Łomnica należała do tej bogatej kupieckiej rodziny od 1738 do 1811 roku. Menzel zapisał się w pamięci potomnych jako hojny fundator protestanckiego kościoła w Łomnicy. Również znacząco wsparł finansowo budowę, wówczas ewangelickiego, Kościoła Łaski w Jeleniej Górze oraz ufundował znajdujące się tam do dziś słynne barokowe organy. Jego ozdobioną bogatą kamieniarką kaplicę grobową można podziwiać w przyległym do kościoła dawnym cmentarzu.
Kolejnym właścicielem Łomnicy był kupiec z pobliskich Kowar, Georg Flachs, a następnie baron Moritz von Roth. Od jego spadkobierców odkupił posiadłość pruski ambasador na dworze sycylijskim Carl Gustav Ernst von Küster. Było to w 1835 roku. Zapragnął on przebudować pałac w tak modnym wówczas stylu biedermeierowskim. Projekt wykonał architekt Albert Tollberg, uczeń sławnego pruskiego architekta z XIX w. Karla Friedricha Schinkla.
Aż do 1945 roku pałac pozostawał własnością rodziny von Küster. Po zdobyciu Dolnego Śląska przez Armię Czerwoną i ustanowieniu władzy komunistycznej właściciele musieli uciekać na zachód. Do Łomnicy przybyli w większości wysiedleńcy z dawnych ziem polskich na wschodzie. Władza ludowa w Dużym Pałacu urządziła szkołę, która znajdowała się tutaj do końca lat 70-tych. Z uwagi na zły stan techniczny budynku szkołę przeniesiono w inne miejsce. Od roku 1980 roku Duży Pałac popadał w ruinę. Zawalił się dach i stropy, wniosek o rozbiórkę został odrzucony przez konserwatora zabytków. W tym smutnym stanie pałac przetrwał do zmiany ustroju.
Historia ratunku
W 1991 r. obecni właściciele Ulrich von Küster, młody wnuk ostatniej właścicielki, Constanze von Küster z domu von Schweinichen, wraz ze swoją ówczesną narzeczoną Elisabeth, wtedy jeszcze studenci, nabyli pałac w jednym celu - uratować w ostatniej chwili ten cenny zabytek i przywrócić mu jego dawną świetność. Początki były ciężkie bo pałac był częściowo bez dachu, prawie wszystkie stropy zawalone, do tego doskwierał ciągły brak gotówki. Na początku byli całkowicie zdani na siebie, lecz stopniowo wynajdowali wielu sojuszników w kraju i za jego granicami. Wszystkich łączył jeden cel - aktywny udział w ratowaniu cennych zabytków, które stanowią nasze wspólne dziedzictwo kulturowe. Otrzymali oni wsparcie od indywidualnych darczyńców, różnych fundacji i stowarzyszeń, między innymi od Stowarzyszenia Pielęgnacji Kultury i Sztuki Śląskiej - VSK, Fundacji Polsko-Niemieckiej Współpracy i innych. Tylko dzięki temu wspólnemu polsko-niemieckiemu zaangażowaniu i wysiłkowi udało się uratowac prawie juz zrujnowany pałac.
W roku 1995, po upadu PGR-u przybyło jeszcze więcej pracy, związanej z zakupem drugiego pałacu łomnickiego, tzw. Małego Pałacu, który znajduje się kilka metrów od Dużego Pałacu. Tu również konieczne było przeprowadzenie kapitalnego remontu. Od roku 1997 w Małym Pałacu znajduje się przytulny hotel z restauracją. Ale nie tylko budynki potrzebowały pomocy. Również zaniedbany park wymagał dużych nakładów. Po roku 1945 park dziczał zamieniając się w wysypisko śmieci oraz skład gruzów i odpadów budowlanych. Ten malowniczo położony 9 hektarowy park przypałacowy został założony w stylu angielskim i tworzy jedną całość wraz z położonym po drugiej stronie rzeki parkiem Pałacu Wojanów. Projekt założenia parkowego przypisuje się Peterowi Josephowi Lenné oraz uczniowi słynnego księcia Pücklera - ogrodnikowi Reder. Pierwsze prace nastąpiły w 1996 r. przy aktywnym udziale konserwatorów z Jeleniej Góry, Warszawy oraz Berlina. Dzięki ich zaangażowaniu, ogromnej wiedzy i pasji park ponownie zaprasza na spacery przez "Pleasure Ground" oraz wzdłuż wijącej się rzeki Bóbr.
Duży Pałac Łomnica zostaje w międzyczasie prawie całkowicie odbudowany. Reprezentacyjne sale na parterze ze starannie odrestaurowanymi malowidłami ściennymi, imitacje marmuru i wspaniałe śląskie żyrandole zdobią sale i przywołują ducha czasów romantyzmu, kiedy to w „Dolinie Pałaców i Ogrodów” spotykała się europejska arystokracja i artystyczna elita. Od 2000 r. swoją siedzibę w Dużym Pałacu ma Centrum Kulturalne, które przede wszystkim zajmuje się ochroną krajobrazu kulturowego Dolnego Śląska oraz rozwojem i promocją bogactwa kulturowego Śląska. Na parterze znajduje się biblioteka VSK. Na pierwszym piętrze od wiosny 2005 prezentowana jest stała wystawa „Dolina pałaców i ogrodów - Kotlina Jeleniogórska na Śląsku - nasze wspólne dziedzictwo kulturowe”, którą można zwiedzać przez cały rok. Wystawa mieści się w trzech salach ekspozycyjnych i pozwala poznać pałace, zamki i dwory szlacheckie Kotliny Jeleniogórskiej. Wystawę uzupełnia multimedialna prezentacja.
W roku 2007 rozpoczęto renowację historycznego folwarku łomnickiego, który również znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. Dzięki wsparciu wielu organizacji krajowych i zagranicznych powstał tam muzealny folwark z interesująca ofertą dla turystów, mający na celu pokazać, jak ciekawe było życie na folwarku w dawnych czasach. Odbywają się tam warsztaty z tradycyjnym rzemiosłem i rękodziełem, funkcjonuje sklep folwarczny z produktami regionalnymi i ekologicznymi, a w zabytkowym spichlerzu jest wystawa w trzech językach o życiu na folwarkach od średniowiecza do dnia dzisiejszego. Powstał ogród kuchenny, zrekonstruoway na podstawie dawnych planów, który zachwyca wszystkich swoim bogactwem ziół, warzyw, kwiatów i owoców. Codziennie otwarta Restauracja "Stara Stajnia" znajdująca się w imponującym 40 metrowej długości budynku z przepięknymi sklepieniami zaprasza na wiejskie posiłki oraz niezapomniane imprezy okolicznościowe.
Przyszłość
Jeszcze wiele planów i projektów czeka w Łomnicy na realizację. Bardzo interesujący jest projekt ratowania dawnego kościoła ewangelickiego, tzw. "Domu Modlitwy" z Rząśnika, poprzez przeniesienie go do nowego miejsca na teren zespołu pałacowo-folwarcznego w Łomnicy. Ten budynek w niezwykle ciekawy sposób oddaje bardzo specyficzną historię Dolnego Śląska, która była przede wszystkim naznaczona przez wielowiekową próbę sił wyznań katolickiego i ewangelickiego. Świadczy o tym unikatowa architektura sakralna na Dolnym Śląsku. Po wojnie Dom Modlitwy w Rzasniku był użytkowany jako magazyn, popadał w ruinę i w 2008 r. została podjęta decyzja o jego wyburzeniu. W ostatniej chwili udało się odkupić ten ostatni na Dolnym Śląsku Dom Modlitwy o konstrukcji szachulcowej od prywatnego właściciela, i przywrócić mu dawną świetność poprzez odbudowę w nowym miejscu. Jako nowa część w historycznym zespole uzupełni on lukę, jaka powstała po wojnie w łomnickim zespole poprzez rozbiórkę historycznego budynku znajdującego się niegdyś w tym miejscu.
Jeszcze dużo pracy zostało do zrobienia: w złym stanie technicznym znajduje się barokowa Stodoła Folwarczna, w Dużym Pałacu brakuje jeszcze całej instalacji grzewczej. Również ciekawy i unikatowy budynek dawnego magla czeka na uratowanie, ale wszystko w swoim czasie.
