Uniwersytet Mikołaja Kopernika (UMK) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Toruniu (miasteczko uniwersyteckie znajduje się w Toruniu na Bielanach) oraz oddziałem Collegium Medicum w Bydgoszczy (dawna Akademia Medyczna w Bydgoszczy). Oprócz Torunia i Bydgoszczy UMK prowadzi także działalność w Grudziądzu (Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny UMK w Grudziądzu), gdzie prowadzone są studia na 5 kierunkach, oraz we Włocławku (Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku), gdzie kształci się studentów na kierunku teologicznym. UMK prowadzi także stację badawczą na Spitsbergenie.

UMK według rankingu Perspektyw z 2008 roku jest na 5. miejscu wśród uniwersytetów w kraju i na 1. w regionie. Misją uczelni jest rozwijanie i upowszechnianie wiedzy poprzez nauczanie na poziomie akademickim, kształcenie pracowników naukowych, prowadzenie badań naukowych i udostępnianie ich wyników.
Początki szkolnictwa wyższego w Toruniu [edytuj]
Pierwszą uczelnią wyższą w Toruniu było Toruńskie Gimnazjum Akademickie, założone w 1568 roku przy ulicy Piekary. Było jedną z pierwszych uczelni wyższych w północnej Polsce. Gimnazjum Akademickie było prekursorem życia naukowego i kulturalnego (m.in. stworzyło pierwsze muzeum w 1594) oraz promieniowało na cały region. Dzięki staraniom burmistrza Heinricha Strobanda uzyskało w roku 1594 dobre warunki pracy dydaktycznej i naukowej. Wśród jego profesorów w XVII i XVIII w. znajdowali się zasłużeni badacze historii Polski i Prus, autorzy podręczników i rozpraw z różnych dziedzin wiedzy humanistycznej, współpracownicy czasopism naukowych.

O powołanie uniwersytetu w nowoczesnej formie zabiegano od XIX wieku. W czasie rozbiorów rządy pruskie planowały stworzyć Uniwersytet Teologiczny, m.in. z prawem i ekonomią, do czego jednak nie doszło.

W okresie międzywojennym władze Torunia zabiegały o stworzenie uniwersytetu. Wkrótce po przyłączeniu Pomorza Nadwiślańskiego do odrodzonej Rzeczypospolitej w 1920 r. rozpoczął się nowy etap starań o uniwersytet. Jeszcze przed rokiem 1920 Naczelna Rada Ludowa rozważała projekt utworzenia na ziemiach polskich zaboru pruskiego uniwersytetu w Gdańsku lub w Toruniu. Jednak rozwój sytuacji politycznej oraz niepewna przyszłość Pomorza skłoniły Komisariat NRL do zaakceptowania w grudniu 1918 r. wcześniejszej uchwały Sejmu Dzielnicowego i powołaniu szkoły wyższej w Poznaniu.

W Toruniu w 1920 r. pierwsze deklaracje utworzenia uniwersytetu wysunęła w listopadzie Narodowa Partia Robotnicza, obierając za patrona uczelni Mikołaja Kopernika. W tym celu powołano m.in. Instytut Bałtycki (potem przeniesiony do wybudowanej Gdyni).

Ostatecznie w 1938 roku zapadła decyzja o powołaniu w Toruniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika jako filii UAM z Poznania, z początkiem 1940 roku. Decyzję przerwała jednak II wojna światowa. Dopiero w 1947 r., a więc 2 lata po utworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, prof. Karol Górski ujawnił, iż przed wybuchem II wojny światowej uzyskano zgodę na otwarcie w Toruniu w roku 1940 zamiejscowego wydziału Uniwersytetu Poznańskiego, obejmującego katedry humanistyczne i geografię.

Powstanie uczelni
UMK powstał na mocy dekretu Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 1945 roku, zatwierdzonego przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej w dniu 11 września 1945 roku. Głównym inicjatorem stworzenia uniwersytetu na ziemi pomorskiej był dr Henryk Świątkowski, delegat rządu, a późniejszy wojewoda pomorski. Utworzenie ośrodka uniwersyteckiego miało przyczynić się do aktywizacji naukowej i kulturalnej regionu, przeciwdziałać procesom repolonizacji oraz zrekompensować niedobory po wojnie, kształcąc nowe kadry dla kultury i gospodarki narodowej. Założenie uniwersytetu w Toruniu miało ponadto skompensować choć częściowo straty po likwidacji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie. Decyzją Ministerstwa Oświaty organizatorem toruńskiego uniwersytetu ustalono prof. Jana Wiczyńskiego, po miesiącu przekazując tą funkcję prof. Ludwikowi Kolankowskiemu. Pierwszym rektorem UMK został prof. Ludwik Kolankowski, historyk z lwowskiego UJK, współtwórca uniwersytetów w Wilnie i Łodzi. Początkowo powstały dwa wydziały: Wydział Humanistyczny (wraz z Sekcją Sztuk Pięknych) oraz Wydział Matematyczno-Przyrodniczy. Odbiegało to znacznie od pierwotnej koncepcji organizatorów, która zakładała stworzenie dużego wielowydziałowego uniwersytetu na podobieństwo uniwersytetów przedwojennych. Wkrótce uniwersytet poszerzył swą ofertę o kolejne wydziały: 5 listopada 1945 roku powstał Wydział Prawno-Ekonomiczny, a 24 stycznia 1946 roku Sekcję Sztuk Pięknych przekształcono w odrębny Wydział Sztuk Pięknych. Pierwsze wykłady (prof. Tadeusza Czeżowskiego i prof. Stefana Srebrnego) odbyły się w 24 listopada 1945, natomiast uroczysta inauguracja pierwszego roku akademickiego miała miejsce 5 stycznia 1946 r. Funkcjonowało wówczas już 76 katedr, zatrudniających 60 samodzielnych i 69 pomocniczych pracowników nauki. Immatrykulowano około 1600 studentów.
Źródło: Licencja: CC-BY-SA 3.0 Polska