Kanał - to ciśnie się na usta każdemu, kto po raz pierwszy zobaczy Młynówkę. Tymczasem kanał to rzecz sztucznie stworzona, a Młynówka jest naturalną odnogą Odry.

Nie wiadomo kiedy słowo "kanał" powstało w naszej świadomości. Niewykluczone, że dopiero po 1945 r., gdy w Opolu nastała Polska. Co ważne, na niemieckich mapach np. z 1928 r. jest nazwa "Der Mühlgraben", czyli Młynówka.

Nazwa tego odcinka Odry, który płynie między prawobrzeżnym Opolem a wyspą Pasieką, wzięła się od pracujących tu przez wieki młynów. Na prawym brzegu, od strony ul. Szpitalnej stał młyn miejski. Po drugiej stronie Młynówki, przy jazie stał młyn zamkowy z XIII w.

Od 1860 roku Młynówka stała się portem przeładunkowym. Ruch barek i statków odbywał się tu do roku 1913, kiedy to został oddany w Zakrzowie nowy port.

Na Ostrówku, cyplu Pasieki, zamontowany został dźwig portowy, stojący w pobliżu budynek spedycji wybudowany na miesjcu dawnych magazynów w 1823 roku, był doskonałym punktem obrotu towarów. Dla usprawnienia ruchu barek i statków zbudowana została w 1886 roku śluza na Młynówce. Ulica Piastowska nazwana została wtedy ulicą Portową (Hafenstrasse).

Nowa Trybuna Opolska

Zabytek jest charakterystycznym obiektem w Opolu. Usytuowany jest przy tzw. Moście Groszowym (łączącym Śródmieście z Pasieką) i razem z pergolą i estradą jest unikalnym obiektem wpisanym w krajobraz kulturowy centrum miasta. Jest również cennym przykładem bardzo nielicznie zachowanej w Opolu architektury szkieletowej z przełomu XIX i XX wieku.
Historia
Domek szwajcarski tzw. „Grabenmülle” – „Grabówka” powstał pod koniec XIX w. jako zaplecze dla poborców opłat od pieszych za przejście przez most w wysokości jednego grosza (feniga). Następnie był popularnym miejscem wypoczynkowym dla osób korzystających z „opolskiej Wenecji”, czyli Kanału Młynówka. Zlokalizowano go na linii murów miejskich, które rozebrano w XIX wieku. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r. był użytkowany (z przerwami) jako zaplecze funkcji rekreacyjnej. Obiekt często zmieniał właścicieli. Od 1983 r. „Grabówka” słynie ze wspaniałych naleśników francuskich, przyrządzonych według stałej receptury. Właściciele wyremontowali obiekt (głównie w latach 1993, 2002 i 2014) i prowadzą ożywioną działalność kulturalną inicjując m.in. ciekawe wystawy.
Warto wspomnieć, że nieopodal zabytkowej „Grabówki”, przed wejściem na „Most Groszowy” rośnie wiąz szypułkowy (Ulmus leavis). Drzewo posadzono jesienią 1903 r. z okazji otwarcia mostu „Groszowego” przez Kanał Młynówka – najcenniejszego tego typu zabytku techniki w Opolu. Most wzniesiono w miejscu wcześniejszej, spacerowej kładki zbudowanej w 1894 r. Jest on secesyjny, dwuprzęsłowy zdobiony herbem Opola. Jego nazwa pochodzi od pobieranej od pieszych opłaty za przejście w wysokości jednego grosza.
Opis
Budynek usytuowany jest przy Moście Groszowym, nad Kanałem Młynówka w południowo-zachodniej części pl. Wolności w Opolu. Wzniesiony został na planie prostokąta w konstrukcji szkieletowej, od północy połączony z znacznie wydłużoną, współczesną przybudówką, przechodzącą w odkrytą pergolę. Domek szwajcarski jest obiektem dwukondygnacyjnym, z czterospadowym dachem krytym dachówką karpiówką i wydatnym okapem. Powierzchnie ścian zewnętrznych utworzono poprzez odeskowanie w układzie pionowym, z imitacją konstrukcji słupowej w partii przyziemia. Wygląd zewnętrzny budynku charakteryzuje galeria biegnąca wzdłuż trzech ścian górnej kondygnacji (poza elewacją południową) o ozdobnej formie balustrady z listwami okładzinowymi wycinanymi we wzory. Jej konstrukcja została nieznacznie wysunięta ponad lico ścian tworząc wrażenie nadwieszonej formy zewnętrznej. Okap z dekoracyjnymi krokwiami wsparty został belkami podciągu obejmującymi profilowane słupy z mieczowaniem. Otwory doświetlające partię przyziemia występują jedynie po zachodniej stronie elewacji. Na piętrze, każdą z dwuosiowych elewacji charakteryzują prostokątne otwory a w nich ościeżnicowa stolarka okienna. Poziom przyziemia po stronie wschodniej wyznacza jednoskrzydłowe wejście do części magazynowej w osi skrajnej elewacji. Więźba dachowa posiada konstrukcję krokwiowo-płatwiową. Dodatkowym walorem zabytku są ustawione na pergoli przy nadbrzeżu Kanału Młynówka cenne rzeźby Thomasa Myrtka, znanego i cenionego artysty opolskiego. Zabytek dostępny.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 15.05.2019 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)

Poprzednia nazwa, ul. 24 Marca, została zniesiona uchwałą Rady Miasta z 12 marca 1991 r.