 | Polska › woj. kujawsko-pomorskie › powiat chełmiński › Chełmno › ul. Franciszkańska › Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny |
Lata 2005-2010 , Secesyjny budynek dawnego Starostwa Powiatowego - obecnie Urząd Miasta.
Dawny zespół klasztorny cysterek (benedyktynek) - obecnie Sióstr Miłosierdzia.
Zabudowa wschodniej pierzei Rynku.
Barokowy dawny budynek Akademii Chełmińskiej z XVII/XVIII wieku i gotycki kościół farny Wniebowzięcia NMP z lat 1280-1330.
Gotycki kościół św. Ducha z lat 1280-1290.
Rynek i gotycko - renesansowy ratusz z lat 1567 - 72, obecnie Muzeum Ziemi Chełmińskiej.
Baszta Prochowa z XIII/XIV wieku.
Średniowieczne mury obronne z XIII/XIV wieku.
Gotycko - renesansowa kamienica Cywińskich z XIII wieku.
Hotel "Centralny".
Brama Grudziądzka z XIII/XIV wieku.
|
Na stronie od 2013 listopad
12 lat 5 miesięcy 8 dni |
 |
kościoły, katedry, kaplice
|
W kościele znajduje się wysokiej klasy gotycki wystrój rzeźbiarski, na który składają się figury apostołów przy filarach od strony nawy głównej oraz zworniki sklepienne. Są tu również cenne malowidła ścienne z końca XIV w. Gotlandzka chrzcielnica o formach późnoromańskich została wykonana na przełomie XIII/XIV w. Bogate nowożytne wyposażenie wnętrza pochodzi przeważnie z XVII i XVIII w., wyróżniają się epitafia z końca XVI-XVIII w., w jednym z nich portret trumienny Marcina Kossendy z 1705. W kaplicy na przedłużeniu bocznej nawy północnej sanktuarium MB Bolesnej (tzw. Chełmińskiej), z obrazem koronowanym w 1754 r. W antependium i predelli ołtarza tej kaplicy zespół srebrnych plakietek wotywnych z XVII-XVIII w. Zwraca też uwagę snycerski wystrój kaplicy Bożego Ciała (Najśw. Sakramentu), dzieło elbląskie z lat 1685-1695. W Muzeum Okręgowym w Toruniu przechowywany jest zespół gotyckich witraży ze wschodniego okna prezbiterium, z lat około 1370-1390, które w XIX w. zostały przeniesione z Chełmna do zamku w Malborku. Źródło Wikipedia Autor Licencja
Gotycka fara Chełmna, jeden z najbardziej okazałych kościołów ziemi chełmińskiej, budowany od ok. 1280 r. Ważne miejsce kultu religijnego - sanktuarium Matki Boskiej Chełmińskiej.
Lokalizacja: Blok zabudowy sąsiadujący narożnikowo z Rynkiem, ograniczony ulicami Toruńską, 22 Stycznia, Franciszkańską i Szkolną. Gm. Chełmno Miasto, pow. chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie. Gm. Chełmno Miasto, pow. chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie.
Datowanie: ok. 1280-1320
Technika, materiał: Budowla murowana z cegły gotyckiej, w wątku wendyjskim w dolnych partiach murów i gotyckim w wyższych, z obfitym użyciem ceglanych kształtek, ceramiki glazurowanej i sztucznego kamienia. Ściany są częściowo przelicowane z użyciem cegły maszynowej.
Parafię wymieniono już w dokumencie lokacyjnym z 1233 r. kiedy to krzyżacy wyznaczyli na jej zabezpieczenie materialne znaczny majątek ziemski. Patronat nad parafią sprawował Zakon Krzyżacki. W odnowionym przywileju chełmińskim z 1251 r. pierwotne nadanie (8 łanów) ograniczono o połowę, czego jednak ostatecznie nie zrealizowano. Pierwszy znany proboszcz to Henryk, wzmiankowany w 1238 r.
Obecny kościół był budowany w latach ok. 1280-1320 (w dokumencie z 1311 r. wzmiankowane są prace budowlane). Wznoszono go w dwóch fazach. Najpierw postawiono prezbiterium i północną nawę boczną (pierwotnie niższą). W fazie drugiej ukończono budowę całego korpusu nawowego wraz z wieżą północną. Wieżę południową pozostawiono niedokończoną. Z 1326 r. pochodzi fundacja przy ołtarzu św. Katarzyny. W 1333 r. wspomniano wieżę kościoła chełmińskiego, jako proponowany wzór dla budowanej wówczas katedry w Królewcu. W końcu XIV w. dobudowano kaplicę Bożego Ciała. W 1501 r. pożar strawił wieżę kościelną. W 1519 r. kościół podniesiony do rangi kolegiaty. W okresie 1519-1538 kościół funkcjonował pod zarządem zgromadzenia Braci Wspólnego Życia sprowadzonych z Niderlandów przez biskupa chełmińskiego Jana Konopackiego do prowadzenia w Chełmnie szkoły. W 1560 r. fundacja kaplicy Matki Boskiej Bolesnej Chełmińskiej przez kasztelana chełmińskiego Jana Niemojewskiego. Częściowe odnowienie kościoła w okresie 1659-1660. Powstał wówczas także barokowy wystrój kaplicy Bożego Ciała. Nad prezbiterium dobudowano sygnaturkę. Od 1676 r. kościół znajdował się pod zarządem zgromadzenia Misjonarzy. W 1724 r. wzmiankowane jest uszkodzenie wieży. W 1772 r. kościół utracił tytuł kolegiaty. W 1825 r. władze pruskie usunęły z Chełmna Misjonarzy. W latach 1843 i 1864 odnawiano szczyty świątyni. W latach 1883-1884 kościół restaurowano w duchu neogotyckim, z przelicowaniem znacznych partii z użyciem cegły maszynowej. W okresie międzywojennym odkryto i zakonserwowano oryginalne polichromie gotyckie oraz w latach 1925-1928 wykonano nowe polichromie (przez Stanisława Smoguleckiego). 30 listopada 1929 r. obiekt wpisano do rejestru zabytków. Kościół farny należy do grupy najstarszych i największych świątyń Pomorza Wschodniego, jest wybitnym dziełem architektury gotyckiej o randze odpowiadającej znaczeniu, jakie miasto odgrywało niegdyś w regionie.
(opracowane na podstawie: Krantz-Domasłowska 1991; Chrzanowski 1991; Mroczko 1980).
Świątynia jest położona pośrodku południowo-zachodniego, narożnego przyrynkowego bloku zabudowy. Jest to jedyny ściśle orientowany kościół w Chełmnie, chociaż i tu oś budynku została przesunięta ok. 5 stopni względem rzeczywistych kierunków geograficznych. Kościół trójnawowy, halowy (nawy równej wielkości), z prosto zamkniętym prezbiterium, do którego od południa przylega wielobocznie zamknięta zakrystia. W narożnikach przy styku prezbiterium z korpusem, w kwadratowych aneksach, stanowiących podstawy planowanych wież, umieszczone są kaplice. Fasada zachodnia planowana była jako dwuwieżowa. Ukończono jedynie wieżę północną, południową dociągnięto do wysokości szczytu zachodniego. Zewnątrz szczególnie dekoracyjnym opracowaniem wyróżniają się nawy boczne przykryte poprzecznymi daszkami z trójkątnymi, blendowymi szczytami. Każde przęsło zwieńczone jest osobnym szczytem i przeprute wielkim, ostrołukowym oknem. Wnętrze uderza jednorodnością przestrzeni. Cały kościół ma jednakowe sklepienia krzyżowo-żebrowe, ze zwornikami o bogatym programie ikonograficznym. Halowy korpus dzielony jest na nawy dwoma rzędami ośmiobocznych filarów, wspierających arkady międzynawowe. Przy filarach ustawione są pełnoplastyczne postaci jedenastu apostołów (1330-1340). W nawie północnej i w prezbiterium malowidła ścienne. W sklepieniach malowidła z motywem wici roślinnej.
Brama Grudziądzka (popularnie zwana Bramką, dawniej Grubieńska) była główną bramą wjazdową do miasta, dziś jest jedyną zachowaną bramą miejską. Pierwotnie brama ta istniała jako wieża, do której po obu stronach przylegały mury obronne.Przed bramą znajdował się głęboki rów, a wjazd umożliwiał zwodzony most. Tutaj kiedyś mieściło się więzienie miejskie. W 1694 roku w miejsce przybudówki i mostu zwodzonego powstała renesansowa kaplica. To dzięki niej Bramka szczęśliwie uniknęła w XIX wieku rozbiórki.
Brama Grudziądzka (Graudenzer Thor, nazywanej też Grubińską lub Bramką), główna brama wjazdowa do miasta, pierwotnie posiadała zwodzony most. Jest to jedna z dwóch zachowanych bram miejskich (pozostałe pięć zburzono w drugiej połowie XIX wieku). Jeszcze w XIX stuleciu przylegały do niej mury obronne z zabudową mieszkalną. Brama usytuowana na linii murów obronnych, u zbiegu dzisiejszych ulic Dworcowej i Grudziądzkiej, była zbudowana w końcu XIII wieku, a wzmocniona i powiększona o przedbramie, tj. barbakan, w XIV stuleciu. Po jego rozebraniu, ok. 1620 roku, w wyniku gruntownej przebudowy nadano jej renesansowy charakter (styl tzw. renesansu niderlandzkiego). Do bramy dobudowano wówczas od strony wschodniej na zewnątrz murów obronnych kaplicę, w której do ok. 1650 roku znajdował się cudowny wizerunek Matki Bożej Chełmińskiej, przeniesiony następnie do kościoła farnego pw. Wniebowzięcia NMP. We wnętrzu wspomnianej kaplicy zwraca uwagę rokokowy ołtarz z gotycką rzeźbą Piety - z pierwszej ćwierci XV wieku - z napisem Monstra te esse matrem (Pokaż, żeś jest Matką). W kaplicy znajdują się jeszcze inne cenne zabytki, m. in. XVII-wieczne płyty z kartuszami herbowymi oraz dwa obrazy (jeden z panoramą Chełmna od strony wschodniej, murami obronnymi i bramą Grudziądzką oraz datą wielkiej zarazy w 1708 roku). Kaplicę wieńczy manierystyczny szczyt o płaskiej dekoracji, falistym, urozmaiconym wykroju z plastyczną dekoracją okuciową w tynku. W niszy na zewnętrznej, wschodniej ścianie we wnęce umieszczono rzeźbę Piety, która otoczona była dekoracyjną osłoną z baldachimem wykonanym w XVIII wieku.
W grudniu 1939 roku Niemcy zamurowali niszę na Bramce i zniszczyli rzeźbę Piety. W roku 1946 nisza nad arkadą wjazdową została odtworzona wraz z rzeźbą Matki Boskiej Bolesnej Chełmińskiej. Obecnie cały prostokątny blok przedbramia i kaplicy jest otynkowany z wykonaną w tynku imitacją boniowań. W latach 1994-1997 w bramie przeprowadzono prace remontowe.
Klasztor znajduje się w północno-zachodnim narożniku Starego Miasta, na skraju wysokiej skarpy pradoliny Wisły. Dzięki swemu położeniu jest jednym z ważniejszych elementów malowniczej panoramy Chełmna. gotycki kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty jest budowlą ceglaną, jednonawową, 4-przęsłową, z pięcioboczną zamkniętą częścią prezbiterialną. Kościół jest oszkarpowany, od zachodu wznosi się wysoki szczyt, zwieńczony wieżyczką z początku XVII w. Korpus jest dwukondygnacyjny, dzięki wbudowaniu obszernej murowanej empory zakonnej. Wnętrze kryte jest sklepieniem gwiaździstym, niska część pod emporą – krzyżowym, wspartym na 2 filarach. Przypuszcza się, że budowę części dolnej zakończono w latach ok. 1310-1320, części górnej ok. 1330-1340. Budowę kończył warsztat zatrudniony przy wznoszeniu miejscowej fary. W 1595 r. do prezbiterium dobudowano od północy kaplicę grobową zakonnic, a od południa kaplicę św. Michała. W skład zachowanego północnego skrzydła klasztornego włączono tzw. Wieżę Mestwina, być może pozostałość nieukończonej siedziby krzyżackiej z 3 ćwierci XIII w. Skrzydła wschodnie i zachodnie uległy silniejszym przekształceniom. W XVII w. klasztor został gruntownie przebudowany. W XIX w., obok przebudowy wielu partii na potrzeby nowego zgromadzenia, na miejscu starszego wzniesiono wzdłuż ulicy neogotyckie skrzydło południowe z charakterystyczną wysoką wieżą (1897-1899). Więcej na:
Siedziba dzisiejszego Urzędu Miasta i Gminy jest wzorcowym przykładem budownictwa pruskiego z poczatku XX w. Budynek od samego początku przeznaczony był na siedzibę instytucji i taką samą funkcję pełni obecnie. Obiekt dwukondygnacyjny z dwoma wejściami głównymi i bramą wjazdową od frontu. W lewej części widoczny charakterystyczny "pruski mur". Natomiast z prawej strony na szczycie umieszczony jest obecnie herb miasta Chełmna.
Historia
Gmach dzisiejszego Urzędu Miasta i Gminy powstał w 1911 roku w miejscu, gdzie znajdował się budynek restauracji Ewe'go (niemiecki restaurator). Pierwotnie pełnił funkcję Landratury (starostwa). Taką samą funkcję pełnił w latach 1920 - 1975. Po reformie administracji państwowej i likwidacji powiatów do tego obiektu przeniosły się władze miasta i gminy. W ostatnich latach poddany został pracom remontowo - konserwatorskim.
Mury obronne są dzisiaj dumą Chełmna i jednym z jego wyróżników, bowiem zachowały się niemal w pełnym obwodzie. Wprawdzie zbudowano tutaj tylko pojedynczą linię murów, bez międzymurza i fosy (fosa istniała jedynie od strony wschodniej i zachodniej), to jednak sama lokalizacja miasta na wzniesieniu podnosiła walor obronny.
Ceglane mury zaczęto wznosić przed 1267 r., podwyższając je w XIV w. i następnie dzięki przywilejowi króla Zygmunta Augusta w 1563 r., kiedy to zamurowano czytelne jeszcze do dziś blanki.
W ciągu murów znajdowało się ok 25 baszt i wież obronnych oraz 7 bram. Do dziś zachowały się 23 baszty i 2 bramy (w tym Merseburska przekształcona i nie pełniąca swej funkcji).
Mury obronne stanowiące jedną z głównych atrakcji i symbol Chełmna. Jako jedne z niewielu obwarowań średniowiecznych w Polsce chełmińskie mury zachowane są prawie w całym obwodzie. Pierwsza informacja o rozpoczęciu ich budowy przez mieszczan Chełmna pochodzi z 1267 r. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższano, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w.
Lokalizacja: Mury biegną wokół Starego Miasta, częściowo wzdłuż ulic Podmurnej, Stare Planty, Wałowej, przy ulicach Toruńskiej, Biskupiej, al. 3 Maja, Wodnej.
Datowanie: 2. poł. XIII w., 1. ćw. XIV w., XV-XVI w.
Technika, materiał: Murowane na fundamencie z głazów narzutowych, z cegły w wątku wendyjskim, gotyckim i blokowym.
Z 1267 r. pochodzi informacja o rozpoczęciu budowy murów miejskich przez mieszczan Chełmna. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższono, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w. Około 1620 r. przebudowano przedbramie bramy Chełmińskiej, umieszczając w niej kaplicę Na Bramce. Uszkodzone w czasie wojen szwedzkich obwarowania odnowiono w 1678 r., reperowano je także jeszcze w XIX w. Na lata 1860-1870 datuje się prace rozbiórkowe: rozebrano wszystkie bramy oprócz Chełmińskiej, a także fragment murów na południe od bramy Grudziądzkiej.
Pojedynczy obwód murów obronnych o przebiegu dostosowanym do krawędzi wysoczyzny, na której położone jest miasto. Od północy i południa wykorzystujące naturalne warunki obronne - strome skarpy uniemożliwiające bliskie podejście. Od strony wschodniej i zachodniej, gdzie teren jest bardziej płaski, mury poprzedzone były dawniej fosą. Murowane z cegły w układzie wendyjskim, w partiach późniejszych gotyckim i blokowym, pierwotnie zwieńczone blankowaniem ze strzelnicami, od strony miasta odsadzka wskazująca na istnienie drewnianego ganku obronnego o funkcji komunikacyjnej i obronnej, łączącego poszczególne baszty i bramy.
Spośród sześciu bram zachowana jest jedna - Brama Grudziądzka, zwana też Grubińską, zbudowana w 4. ćw. XIII w., broniła wjazdu do miasta od wschodu. W XIV w. została powiększona o przedbramie. W dolnej części ma półkolisty przejazd sklepiony beczkowo z lunetami. W pomieszczeniach na piętrze przedbramia urządzono w XVII w. tzw. kaplicę Na Bramce, związaną z kultem Matki Boskiej Chełmińskiej. W tym czasie przebudowano również przedbramie, nadając mu zewnątrz formy manierystyczne - boniowanie w tynku, szczyt o dekoracji okuciowej. W ścianie zewnętrznej, nad przejazdem, umieszczona jest głęboka wnęka z rzeźbą Matki Boskiej Chełmińskiej. Obecnie jest to kopia zniszczonej w czasie II wojny światowej rzeźby z XVII w. Druga brama, tzw. Merseburska, jest wzmiankowana w źródłach, prawdopodobnie należy ją utożsamiać z krzyżacką wieżą obronną, tzw. Wieżą Mściwoja, na terenie dawnego klasztoru cysterek, ob. SS. Miłosierdzia.
Baszty są różnych typów: prostokątne i półkoliste, otwarte od strony miasta i zamknięte. Rozmieszczone nierównomiernie - od stron najbardziej narażonych na atak ustawione gęściej. Wyróżniają się: Baszta Prochowa, prostokątna, czterokondygnacyjna, pierwotnie odkryta od strony miasta, nakryta dachem czterospadowym o krótkiej kalenicy, z wąskimi strzelnicami, Baszta Panieńska, baszta przy klasztorze dominikanów, prostokątna, otwarta od strony miasta, okrągła baszta przy kościele Ducha Świętego.
W roku 1904 dobudowano pierwsze piętro oraz przebudowano wnętrze Hotelu. Dzisiejszy wygląd Hotel pozyskał na początku XX wieku. Projekty budowlane powstały w latach 1909-1914 i dotyczą przebudowy wnętrz oraz dobudowy II piętra wraz ze strychem jak i projektu zewnętrznej elewacji. Nazwa Hotelu pozostała nie zmieniona co potwierdzają zdjęcia z początku XX wieku. W okresie wojennym podczas okupacji nazwa została zmieniona na BAHNOFSHOTEL co w tłumaczeniu oznacza Hotel Dworcowy. W tych latach, w obecnej sali restauracyjnej znajdowała się winiarnia i restauracja jako dwie oddzielne sale.
Dzisiejszy wygląd Hotel zawdzięcza przebudowie w latach sześćdziesiątych byłego stulecia kiedy zostało wybudowano okrągłą sale kina RONDO.
Dzisiaj Hotel dysponuje trzydziestoma czteroma miejscami noclegowymi, z pełnym węzłem sanitarnym lub umywalką, TV SAT, telefon, WiFi.
ul. Klasztorna / 22 Stycznia
Na planie prostokąta, pierwotnie była otwarta od strony miasta (bez czwartej ściany). Prawdopodobnie w XV w. została przeznaczona na składnicę prochu i wówczas zamknięto czwartą ścianą oraz znacznie podwyższono. Od 1983 r. jest udostępniona do zwiedzania od 1 czerwca do 31 sierpnia.
Zbudowana na przełomie XIII i XIV wieku; w XV wieku zamurowana, podwyższona i przeznaczona na arsenał. Obecnie mieści się tu dział archeologiczny i etnograficzny Muzeum Ziemi Chełmińskiej. Z basztą związana jest legenda o duchu Bernarda Szumborskiego - zaciężnika krzyżackiego, skazanego na wieczne potępienie za swe czyny dokonane podczas okupacji miasta, które zajął w 1457 roku; ...(legion)
Kamienica Cywińskich w Chełmnie – dom znajdujący się przy ul. Rycerskiej 2, w narożniku Rynku. Została zbudowana w drugiej połowie XIII w. (zachowane gotyckie ściany obwodowe). W 1570 r. była przebudowana z fundacji Melchiora Cywińskiego. Z tej przebudowy zachowały się fragmenty wystroju rzeźbiarskiego pochodzące przypuszczalnie z dwóch portali: trójkątny naczółek ze sceną Zwiastowania, napisem fundacyjnym Melchiora Cywińskiego oraz dwoma herbami (jeden to Puchała), półkolisty tympanon ze sceną Pokłonu Trzech Króli oraz dwie głowy lwów z ościeży portalu. Na początku XIX w. kamienica była przebudowana w stylu klasycystycznym.
Kamienica Cywińskich (ul. Rycerska 2 / Rynek)
To jedyna kamienica mieszczańska, która posiada elementy świadczące o dawnej architekturze. Fasada jej została przebudowana i uproszczona w XIX w., a jedynym widocznym śladem renesansowym są elementy wystroju kamieniarskiego dawnego portalu z 1570 r. fundacji Melchiora Cywińskiego (Melcher Cziwinski), właściciela kamienicy.
źródło:
Lokalizacja: Chełmno, pow. chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie. Kamienica położona jest na Starym Mieście w zwartej zabudowie, na działce narożnej wschodniej pierzei Rynku i ul. Rycerskiej.
Datowanie: k. XIII w., XIV w., 1570 r., pocz. XIX w., 1889 r., 1958 r.
Technika, materiał: Budynek murowany z cegły w wątku wendyjskim, tynkowany. Detale kamienne wykonane z piaskowca.
W końcu XIII w. wzniesiono w tym miejscu kamienicę gotycką, rozbudowaną o oficyny w XIV w. W 1570 r. uległa ona przebudowie w stylu renesansowym, z fundacji Melchiora Cywińskiego. Na początku XIX w. kamienicę przebudowano kolejny raz w stylu klasycystycznym, zacierając cechy renesansowe. W latach 1889 i 1958 dokonano przekształceń wnętrza.
Jest to jeden z najcenniejszych zabytków świeckich Chełmna. Gotycka kamienica została zbudowana w końcu XIII w. i rozbudowana o oficyny w XIV w. Z okresu gotyckiego pochodzą jej ściany obwodowe w pełnej wysokości i oficyny. Najważniejsza przebudowa miała miejsce w okresie renesansu. Nastąpiła ona w 1570 r. z fundacji Melchiora Cywińskiego, na co wskazuje napis na jednym z tympanonów: "WER GOT VERTRAVET · DER HADT / WOL GEBAWET · MELCHER CZIWINSKI / ANNO · DOMINI · 1 · 5 · 7 · 0". Z przebudowy renesansowej zachowały się fragmenty wystroju rzeźbiarskiego pochodzące przypuszczalnie z dwóch portali, sklepienia piwnic oraz strop belkowany w pomieszczeniu w trzecim trakcie drugiego piętra. Tym co zwraca uwagę są fragmenty renesansowych portali wmurowane są obecnie w fasadę kamienicy od strony Rynku. Składają się na nie: trójkątny naczółek ze sceną Zwiastowania, opatrzony w nadprożu napisem fundacyjnym Melchiora Cywińskiego oraz dwoma tarczami z herbem Puchała i nierozpoznanym gmerkiem, a także półkolisty tympanon ze sceną Pokłonu Trzech Króli i dwie głowy lwów z ościeży portalu.
Datowanie: XVII/XVIII w., ok. poł. XVIII w., 3. ćw. XIX w., 1958 r.
Technika, materiał: Budynek murowany z cegły, tynkowany. Stropy częściowo drewniane.
Już na przełomie lat 1385 i 1386 zakon krzyżacki zaczął zabiegać o powstanie w Prusach uniwersytetu. W 1386 r. papież Urban VI wystawił przywilej zezwalający na utworzenie w Chełmnie uniwersytetu, czyli studium generale. Kolejny podobny przywilej wystawił cesarz Zygmunt Luksemburski w 1434 r. Z powodów finansowych oraz politycznych, dopiero w 1472 r. doszło do powołania studium particulare, czyli szkoły średniej, prowadzonej początkowo przez Zgromadzenie Braci Wspólnego Życia, sprowadzonych z Zwolle w Niderlandach. Szkoła ta miała dość wysoki poziom, a niektórzy historycy przypuszczają, że kształcił się w niej sam Mikołaj Kopernik przed wyjazdem do Krakowa. W 1. poł. XVI w. poziom gimnazjum zaczął się stopniowo obniżać, przeżywało ono również poważne kłopoty finansowe. Szkołę reaktywowano jako gimnazjum protestanckie w 1554 r., ale działała ona tylko do śmierci pierwszego rektora w 1565 r. Wkrótce miasto opuścili również Bracia Wspólnego Życia. Ponowne odnowienie szkoły nastąpiło w 1692 r., pod nazwą Akademii Chełmińskiej, mimo że miała ona poziom odpowiadający zaledwie gimnazjum. Zarząd nad uczelnią objęło zgromadzenie księży misjonarzy, sprowadzonych do Chełmna w 1676 r. przez biskupa Jana Małachowskiego. Miała ona cztery klasy: gramatyki, syntaktyki, poetyki i retoryki, później dodano jeszcze klasy przygotowawczą i elementarną. Jako nauczyciele zatrudnieni byli m.in. Grzegorz Gorczycki, profesor poezji i retoryki z Uniwersytetu Krakowskiego oraz Marcin Kurowski. W XVIII w., po początkowym okresie upadku spowodowanym wojną północną, nastąpiły nie zawsze uwieńczone sukcesem próby sprowadzenia profesorów z Uniwersytetu Krakowskiego. Współpracowano także z Uniwersytetami Wrocławskim i Wileńskim. Ostatecznie w 1756 r. Akademia została kolonią Uniwersytetu Krakowskiego, podporządkowaną organizacyjnie i naukowo uczelni krakowskiej. Dzięki temu podniósł się poziom nauczania i prestiż, w konsekwencji zwiększyła się również liczba napływających tu uczniów. Działalność Akademii została ostatecznie przerwana przez pierwszy rozbiór Polski. W 1779 r. profesorowie krakowscy zostali zmuszeni przez rząd pruski do opuszczenia Chełmna, co oznaczało w praktyce koniec gimnazjum. Obecnie w budynkach dawnej akademii mieści się Gimnazjum nr 1 im. Akademii Chełmińskiej.
Zachowany do dzisiaj budynek Akademii powstał w okresie odnowienia szkoły pod rządami księży Misjonarzy, na przełomie XVII i XVIII w. Ok. połowy XVIII w., po przekształceniu gimnazjum w filię Uniwersytetu Krakowskiego, przedłużono go o pięcioosiowy budynek od strony zachodniej. Pierwotnie miał dwa piętra, a do dzisiejszej wysokości obniżono w 1. poł. XIX w. W 3. ćw. XIX w. wykonano nowe elewacje i dach wspólny dla obu części, starszej i nowszej. Wewnątrz, w auli na piętrze zachował się drewniany strop belkowany z czasów budowy (XVII/XVIII w.).
Historia
Ulica Grudziądzka należy do najstarszych ulic w mieście. Wytyczona już w czasach średniowiecza. Tu i na ulicy Tłustej (obecnie Rycerskiej) mieszkali najzamożniejsi mieszczanie. Jej nazwa wywodzi się od faktu, że prowadziła w kierunku Grudziądza. W okresie zaboru pruskiego nosiła nazwę Graudenzerstarsse, a w czasie II wojny światowej Herman Goring Strasse.
Historia
Obecna ulica 22 - go Stycznia została wytyczona już w czasach średniowiecza. Jej szczytowy rozwój przypadał na XVIII i XIX w. Wówczas do miasta sprowadzono wielu osadników - tkaczy. Wówczas nosiła ona nazwę ul. Tkackiej lub Sukienniczej, a w okresie zaboru pruskiego Friedrichstrasse. Po odzyskaniu przez Chełmno niepodległości w dniu 22 stycznia 1920 roku dawną ulicę Tkacką przemianowana na 22 - go Stycznia. Z jednej strony rozpoczynała się ona przy Baszcie Prochowej. Kończyła się u zbiegu z ul. Podmurną, gdzie u jej wylotu znajdowała się Brama Takca, na bazie której powstał w późniejszym okresie wiatrak typu holenderskiego. Funkcjonował on aż do XIX w. Do ulicy przylegają obecnie m.in. koszary fryderycjańskie, kościół farny, oryginalne budynki tkaczy z przełomu XVIII/XIX w. oraz ciekawy gmach obecnej Szkoły Nr 2 z pocz. XX w.
Rynek stanowi prostokątny plac o pow. 1,5 ha (111 x 156 m), od niego rozchodzą się główne ulice, na jego terenie stoi chyba najbardziej obfotografowany obiekt Chełmna - ratusz. Oprócz niego na średniowiecznym rynku stały: dom kupiecki, ławy handlowe i kramy, studnia, pręgierz, a w jego południowo-zachodniej części znajdował się basen przeciwpożarowy. Dookoła znajdowały się domy kupieckie (m.in. Dom Bractwa Kupieckiego). Z biegiem lat wygląd rynku zmieniał się, zniknęły gotyckie kamienice (pozostały po nich jedynie nieliczne ślady), zastąpiły je te pobudowane w XIX/XX wieku. Na miejscu bud kramarskich pobudowano wieżę ciśnień, którą rozebrano na początku XX wieku.