Brama Grudziądzka

Brama Grudziądzka (popularnie zwana Bramką, dawniej Grubieńska) była główną bramą wjazdową do miasta, dziś jest jedyną zachowaną bramą miejską. Pierwotnie brama ta istniała jako wieża, do której po obu stronach przylegały mury obronne.Przed bramą znajdował się głęboki rów, a wjazd umożliwiał zwodzony most. Tutaj kiedyś mieściło się więzienie miejskie. W 1694 roku w miejsce przybudówki i mostu zwodzonego powstała renesansowa kaplica. To dzięki niej Bramka szczęśliwie uniknęła w XIX wieku rozbiórki.


Brama Grudziądzka (Graudenzer Thor, nazywanej też Grubińską lub Bramką), główna brama wjazdowa do miasta, pierwotnie posiadała zwodzony most. Jest to jedna z dwóch zachowanych bram miejskich (pozostałe pięć zburzono w drugiej połowie XIX wieku). Jeszcze w XIX stuleciu przylegały do niej mury obronne z zabudową mieszkalną. Brama usytuowana na linii murów obronnych, u zbiegu dzisiejszych ulic Dworcowej i Grudziądzkiej, była zbudowana w końcu XIII wieku, a wzmocniona i powiększona o przedbramie, tj. barbakan, w XIV stuleciu. Po jego rozebraniu, ok. 1620 roku, w wyniku gruntownej przebudowy nadano jej renesansowy charakter (styl tzw. renesansu niderlandzkiego). Do bramy dobudowano wówczas od strony wschodniej na zewnątrz murów obronnych kaplicę, w której do ok. 1650 roku znajdował się cudowny wizerunek Matki Bożej Chełmińskiej, przeniesiony następnie do kościoła farnego pw. Wniebowzięcia NMP. We wnętrzu wspomnianej kaplicy zwraca uwagę rokokowy ołtarz z gotycką rzeźbą Piety - z pierwszej ćwierci XV wieku - z napisem Monstra te esse matrem (Pokaż, żeś jest Matką). W kaplicy znajdują się jeszcze inne cenne zabytki, m. in. XVII-wieczne płyty z kartuszami herbowymi oraz dwa obrazy (jeden z panoramą Chełmna od strony wschodniej, murami obronnymi i bramą Grudziądzką oraz datą wielkiej zarazy w 1708 roku). Kaplicę wieńczy manierystyczny szczyt o płaskiej dekoracji, falistym, urozmaiconym wykroju z plastyczną dekoracją okuciową w tynku. W niszy na zewnętrznej, wschodniej ścianie we wnęce umieszczono rzeźbę Piety, która otoczona była dekoracyjną osłoną z baldachimem wykonanym w XVIII wieku.

W grudniu 1939 roku Niemcy zamurowali niszę na Bramce i zniszczyli rzeźbę Piety. W roku 1946 nisza nad arkadą wjazdową została odtworzona wraz z rzeźbą Matki Boskiej Bolesnej Chełmińskiej. Obecnie cały prostokątny blok przedbramia i kaplicy jest otynkowany z wykonaną w tynku imitacją boniowań. W latach 1994-1997 w bramie przeprowadzono prace remontowe.
https://www.bu.umk.pl/chelmno-w-fotografiach