Zespół klasztorny Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie – dawny klasztor cysterek, następnie benedyktynek, obecnie Sióstr Miłosierdzia.
Klasztor znajduje się w północno-zachodnim narożniku Starego Miasta, na skraju wysokiej skarpy pradoliny Wisły. Dzięki swemu położeniu jest jednym z ważniejszych elementów malowniczej panoramy Chełmna. gotycki kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty jest budowlą ceglaną, jednonawową, 4-przęsłową, z pięcioboczną zamkniętą częścią prezbiterialną. Kościół jest oszkarpowany, od zachodu wznosi się wysoki szczyt, zwieńczony wieżyczką z początku XVII w. Korpus jest dwukondygnacyjny, dzięki wbudowaniu obszernej murowanej empory zakonnej. Wnętrze kryte jest sklepieniem gwiaździstym, niska część pod emporą – krzyżowym, wspartym na 2 filarach. Przypuszcza się, że budowę części dolnej zakończono w latach ok. 1310-1320, części górnej ok. 1330-1340. Budowę kończył warsztat zatrudniony przy wznoszeniu miejscowej fary. W 1595 r. do prezbiterium dobudowano od północy kaplicę grobową zakonnic, a od południa kaplicę św. Michała. W skład zachowanego północnego skrzydła klasztornego włączono tzw. Wieżę Mestwina, być może pozostałość nieukończonej siedziby krzyżackiej z 3 ćwierci XIII w. Skrzydła wschodnie i zachodnie uległy silniejszym przekształceniom. W XVII w. klasztor został gruntownie przebudowany. W XIX w., obok przebudowy wielu partii na potrzeby nowego zgromadzenia, na miejscu starszego wzniesiono wzdłuż ulicy neogotyckie skrzydło południowe z charakterystyczną wysoką wieżą (1897-1899). Więcej na:

Jest to budynek dawnej siedziby Starostwa Powiatowego. Zbudowany na przełomie XIX / XX wieku. Interesująca forma architektoniczna tzw. "pruski mur" sprawia, że należy do niewielu zachowanych w tym stylu budynków w Chełmnie. Po reformie administracyjnej w 1975 roku stał się siedzibą Urzędu Miasta.

Siedziba dzisiejszego Urzędu Miasta i Gminy jest wzorcowym przykładem budownictwa pruskiego z poczatku XX w. Budynek od samego początku przeznaczony był na siedzibę instytucji i taką samą funkcję pełni obecnie. Obiekt dwukondygnacyjny z dwoma wejściami głównymi i bramą wjazdową od frontu. W lewej części widoczny charakterystyczny "pruski mur". Natomiast z prawej strony na szczycie umieszczony jest obecnie herb miasta Chełmna.

Historia
Gmach dzisiejszego Urzędu Miasta i Gminy powstał w 1911 roku w miejscu, gdzie znajdował się budynek restauracji Ewe'go (niemiecki restaurator). Pierwotnie pełnił funkcję Landratury (starostwa). Taką samą funkcję pełnił w latach 1920 - 1975. Po reformie administracji państwowej i likwidacji powiatów do tego obiektu przeniosły się władze miasta i gminy. W ostatnich latach poddany został pracom remontowo - konserwatorskim.

Mury obronne są dzisiaj dumą Chełmna i jednym z jego wyróżników, bowiem zachowały się niemal w pełnym obwodzie. Wprawdzie zbudowano tutaj tylko pojedynczą linię murów, bez międzymurza i fosy (fosa istniała jedynie od strony wschodniej i zachodniej), to jednak sama lokalizacja miasta na wzniesieniu podnosiła walor obronny.

Ceglane mury zaczęto wznosić przed 1267 r., podwyższając je w XIV w. i następnie dzięki przywilejowi króla Zygmunta Augusta w 1563 r., kiedy to zamurowano czytelne jeszcze do dziś blanki.

W ciągu murów znajdowało się ok 25 baszt i wież obronnych oraz 7 bram. Do dziś zachowały się 23 baszty i 2 bramy (w tym Merseburska przekształcona i nie pełniąca swej funkcji).



Mury obronne stanowiące jedną z głównych atrakcji i symbol Chełmna. Jako jedne z niewielu obwarowań średniowiecznych w Polsce chełmińskie mury zachowane są prawie w całym obwodzie. Pierwsza informacja o rozpoczęciu ich budowy przez mieszczan Chełmna pochodzi z 1267 r. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższano, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w.



Lokalizacja: Mury biegną wokół Starego Miasta, częściowo wzdłuż ulic Podmurnej, Stare Planty, Wałowej, przy ulicach Toruńskiej, Biskupiej, al. 3 Maja, Wodnej.



Datowanie: 2. poł. XIII w., 1. ćw. XIV w., XV-XVI w.

Technika, materiał: Murowane na fundamencie z głazów narzutowych, z cegły w wątku wendyjskim, gotyckim i blokowym.

Z 1267 r. pochodzi informacja o rozpoczęciu budowy murów miejskich przez mieszczan Chełmna. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższono, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w. Około 1620 r. przebudowano przedbramie bramy Chełmińskiej, umieszczając w niej kaplicę Na Bramce. Uszkodzone w czasie wojen szwedzkich obwarowania odnowiono w 1678 r., reperowano je także jeszcze w XIX w. Na lata 1860-1870 datuje się prace rozbiórkowe: rozebrano wszystkie bramy oprócz Chełmińskiej, a także fragment murów na południe od bramy Grudziądzkiej.



Pojedynczy obwód murów obronnych o przebiegu dostosowanym do krawędzi wysoczyzny, na której położone jest miasto. Od północy i południa wykorzystujące naturalne warunki obronne - strome skarpy uniemożliwiające bliskie podejście. Od strony wschodniej i zachodniej, gdzie teren jest bardziej płaski, mury poprzedzone były dawniej fosą. Murowane z cegły w układzie wendyjskim, w partiach późniejszych gotyckim i blokowym, pierwotnie zwieńczone blankowaniem ze strzelnicami, od strony miasta odsadzka wskazująca na istnienie drewnianego ganku obronnego o funkcji komunikacyjnej i obronnej, łączącego poszczególne baszty i bramy.



Spośród sześciu bram zachowana jest jedna - Brama Grudziądzka, zwana też Grubińską, zbudowana w 4. ćw. XIII w., broniła wjazdu do miasta od wschodu. W XIV w. została powiększona o przedbramie. W dolnej części ma półkolisty przejazd sklepiony beczkowo z lunetami. W pomieszczeniach na piętrze przedbramia urządzono w XVII w. tzw. kaplicę Na Bramce, związaną z kultem Matki Boskiej Chełmińskiej. W tym czasie przebudowano również przedbramie, nadając mu zewnątrz formy manierystyczne - boniowanie w tynku, szczyt o dekoracji okuciowej. W ścianie zewnętrznej, nad przejazdem, umieszczona jest głęboka wnęka z rzeźbą Matki Boskiej Chełmińskiej. Obecnie jest to kopia zniszczonej w czasie II wojny światowej rzeźby z XVII w. Druga brama, tzw. Merseburska, jest wzmiankowana w źródłach, prawdopodobnie należy ją utożsamiać z krzyżacką wieżą obronną, tzw. Wieżą Mściwoja, na terenie dawnego klasztoru cysterek, ob. SS. Miłosierdzia.



Baszty są różnych typów: prostokątne i półkoliste, otwarte od strony miasta i zamknięte. Rozmieszczone nierównomiernie - od stron najbardziej narażonych na atak ustawione gęściej. Wyróżniają się: Baszta Prochowa, prostokątna, czterokondygnacyjna, pierwotnie odkryta od strony miasta, nakryta dachem czterospadowym o krótkiej kalenicy, z wąskimi strzelnicami, Baszta Panieńska, baszta przy klasztorze dominikanów, prostokątna, otwarta od strony miasta, okrągła baszta przy kościele Ducha Świętego.

Ulica Grudziądzka jest główną arterią starego Chełmna. Obecnie jest deptakiem. Jej szerokość wynosi około 12 m a długość niespełna 300. Rozpoczyna od Rynku w stronę wschodnią miasta, a zamyka ją Brama Grudziądzka.

Historia
Ulica Grudziądzka należy do najstarszych ulic w mieście. Wytyczona już w czasach średniowiecza. Tu i na ulicy Tłustej (obecnie Rycerskiej) mieszkali najzamożniejsi mieszczanie. Jej nazwa wywodzi się od faktu, że prowadziła w kierunku Grudziądza. W okresie zaboru pruskiego nosiła nazwę Graudenzerstarsse, a w czasie II wojny światowej Herman Goring Strasse.

Rynek - centralne miejsce w mieście... To tutaj niegdyś skupiało się życie chełminiaków, tutaj handlowano, spotykano się, władze miasta miały tu swoją siedzibę, występni mieszkańcy przykuwani byli do pręgierza...
Rynek stanowi prostokątny plac o pow. 1,5 ha (111 x 156 m), od niego rozchodzą się główne ulice, na jego terenie stoi chyba najbardziej obfotografowany obiekt Chełmna - ratusz. Oprócz niego na średniowiecznym rynku stały: dom kupiecki, ławy handlowe i kramy, studnia, pręgierz, a w jego południowo-zachodniej części znajdował się basen przeciwpożarowy. Dookoła znajdowały się domy kupieckie (m.in. Dom Bractwa Kupieckiego). Z biegiem lat wygląd rynku zmieniał się, zniknęły gotyckie kamienice (pozostały po nich jedynie nieliczne ślady), zastąpiły je te pobudowane w XIX/XX wieku. Na miejscu bud kramarskich pobudowano wieżę ciśnień, którą rozebrano na początku XX wieku.