Flotylla Straży Granicznej – istniejąca od 23 czerwca 1932 do 10 września 1939 jednostka organizacyjna Straży Granicznej, stacjonująca w porcie rybackim w Helu.

Komendantem flotylli został podkomisarz Marian Filipowicz. W skład flotylli wchodziły cztery jednostki pływające: kuter pościgowy „Batory” i trzy motorówki patrolowe „Kaszub”, „Mazur” i „Ślązak”. W 1937 „Ślązak” został przeniesiony na Wisłę w okolice Gniewu.

1 września 1939 zmobilizowana Flotylla Straży Granicznej została podporządkowana dowódcy Rejonu Umocnionego Hel kmdr. Włodzimierzowi Steyerowi i wzięła udział w obronie wybrzeża. 10 września flotylla została rozwiązana, a załogi i uzbrojenie z jednostek przeniesiono na ląd.

Zmobilizowany kuter, już jako ORP "Batory", do 10 września był wykorzystywany m. in. do przewożenia rannych pomiędzy Gdynią, Kępą Oksywską a Helem. 1 października, tuż przed kapitulacją Półwyspu Helskiego, okręt uzyskał zezwolenie na podjęcie próby przedarcia się do neutralnej Szwecji i po południu 2 października dotarł do portu Klintehamn. 1 listopada 1939 został przeholowany do portu Vaxholm, gdzie przebywał do zakończenia wojny, stojąc przy burcie „Daru Pomorza”. W 1945 wrócił do Polski i pełnił służbę początkowo jako ORP "Hel", potem przejściowo „7 Listopada” i „Dzierżyński”, następnie jako KP-1 (od: kuter patrolowy). W sierpniu 1975 roku został wbetonowany w cokół na reprezentacyjnym nabrzeżu portu wojennego w Helu jako okręt-pomnik. Po likwidacji 9. Flotylli Obrony Wybrzeża i opuszczeniu przez Marynarkę bazy, 12 grudnia 2009 roku został wydobyty z postumentu i przetransportowany lądem do Gdyni, gdzie obecnie jest eksponowany na wystawie plenerowej Muzeum Marynarki Wojennej.

Również "Mazur" i "Kaszub" podjęły 1 października 1939 próby ucieczki z Helu, ale ostrzelane przez niemieckie okręty, musiały zawrócić do brzegu. Załogi zatopiły je w jego pobliżu, a same dotarły do lądu wpław. Zatopione motorówki zostały podniesione przez Niemców i po remoncie pod nazwami „Taucher 1” i „Panther” wcielone do Kriegsmarine, w której służyły do końca wojny. Po kapitulacji III Rzeszy przejęła je Wielka Brytania: „Taucher 1” jako „RN 596”, a „Panther” jako „RN 52”. Obie zostały następnie zidentyfikowane przez władze polskie i rewindykowane. Motorówka „RN 596” zatonęła w grudniu 1947 w sztormie w drodze do Polski koło przylądka Arkona na Rugii. Motorówka „RN 52” została skutecznie sprowadzona do Polski 1 października 1949. Po remoncie trafiła do Wojsk Ochrony Pogranicza. Nosiła nazwy „Starówka” i „KP-3”. W 1959 została skreślona z listy jednostek WOP i zezłomowana.

Stacjonujący w Gniewie „Ślązak” 1 września 1939 osłaniał ewakuację polskiej ludności i funkcjonariuszy z niewielkiej enklawy na prawym brzegu Wisły na brzeg lewy, polski. Następnie na telefoniczne polecenie komendanta Obwodu Straży Granicznej w Tczewie, został zatopiony na głębokości 5 metrów przy główce regulacyjnej pod Gniewem. Prawdopodobnie już tydzień później Niemcy wydobyli go z dna i wcielili do swojej flotylli pod nazwą „Spatz”. 12 grudnia 1939 został jednak wycofany ze służby i nie wiadomo, co się z nim potem działo.

 

Port Hel – cywilny port morski nad Morzem Bałtyckim, w południowej części Mierzei Helskiej, położony w woj. pomorskim, w powiecie puckim, w Helu. Port w Helu stanowi bazę dla floty rybackiej i żeglugi turystycznej. Znajduje się tutaj przystań rybacka, jachtowa, pasażerska, a także morskie przejście graniczne, przez które odbywa się ruch osobowy i towarowy. Obsługuje je placówka Straży Granicznej z Władysławowa.

Więcej o porcie na: