Pierwsze próby wskrzeszenia dawnej świetności zamku będzińskiego miały miejsce w latach 30 XX w., kiedy to, staraniem hrabiego Edwarda Raczyńskiego, nastąpiła odbudowa zamku w stylu neogotyckim. Pomysłodawcą projektu był pochodzący z Włoch Franciszek Maria Lanci, autor projektów przebudowy m.in. pałacu w Falentach, Zatorze czy Krzeszowicach. Niestety od połowy XIX wieku zamek zaczął ponownie popadać w ruinę.

Na przełomie XIX i XX wieku władze miasta postanowiły stworzyć na Wzgórzu Zamkowym park dla mieszkańców Będzina-wówczas to gołe dotychczas wzgórze obsadzono drzewami, dokonano także zabezpieczenia ruin zamku. Kolejną inicjatywę odbudowy przejęło Towarzystwo Opieki nad Górą Zamkową, które w 1918 roku podjęło działania mające na celu rekonstrukcję zamku i utworzenie w nim muzeum. Autorem projektu był architekt Adolf Szyszko-Bohusz. Realizację planów przerwał jednak wybuch II wojny światowej.

Zaraz po wojnie, w 1945 r., utworzono Komitet Odbudowy Zamku i rozpoczęto dialog z władzami o celowości tejże odbudowy. Powołano także Związek Międzykomunalny dla Odbudowy Zamku Będzińskiego i Urządzenia Muzeum Regionalnego z siedzibą w Będzinie. Latem 1948 roku ruszyły pierwsze prace na terenie Góry Zamkowej, prowadzone przez inż. arch. T. Rudzkiego, połączone z badaniami archeologicznymi. Ministerstwo Kultury i Sztuki odrzuciło przedwojenną koncepcję Szyszko-Bohusza, ostatecznie przyjęto projekt Zygmunta Gawlika, autora m.in. Katedry Chrystusa Króla w Katowicach. W 1952 roku pod nadzorem dra Józefa Kluska, a potem inż. Arch. Romana Romańskiego rozpoczęto prace przy odbudowe zamku. Pracami archeologicznymi, towarzyszącymi dobudowie, kierował Włodzimierz Błaszczyk, późniejszy pierwszy dyrektor Muzeum.

Uroczyste otwarcie zamku, który stał się siedzibą Muzeum Zagłębia w Będzinie, nastąpiło 29 lipca 1956 r.

Zamek będziński położony na wysokiej skarpie na lewym brzegu Czarnej Przemszy stanowi przykład budownictwa obronnego z połowy XIV w. Był ważnym ogniwem systemu obronnego zachodniej granicy Polski przed najazdami od strony śląska i Czech. Czuwał również nad bezpieczeństwem wodnych i lądowych dróg handlowych, m. in. traktu handlowego ze śląska do Krakowa. Zamek odnotowany jest w dokumentach od 1349 roku, kiedy to wymieniono Wiernka - burgrabiego będzińskiego. Wspominają o nim również Jan z Czarnkowa i Jan Długosz w spisie warownych budowli wzniesionych przez Kazimierza Wielkiego.
Zamek i przylegająca do niego osada targowa, która w 1358 r. otrzymuje prawa miejskie były świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych. W 1364 r. gościł tu Karol IV cesarz niemiecki i król czeski. W 1434 r. na zamku zawarto ugodę pomiędzy panami śląskimi i małopolskimi w sprawie zwalczania przygranicznych rabusiów a w 1588 zostały tu zawarte "Pakty będzińsko - bytomskie" zobowiązujące Maksymiliana Habsburga do zrzeczenia się pretensji do tronu polskiego.

W murach zamkowych gościli królowie polscy - w 1574 r. Henryk Walezy, w 1683 Jan III Sobieski, w drodze pod Wiedeń a w 1697 August II Mocny.
XIV - wieczny zamek postawiono na reliktach wczesnośredniowiecznego grodu z IX - XIII wieku. W połowie XIV w., wzniesiono wieżę czworoboczną, do której nieco później dobudowano budynek mieszkalny. Zespół budowli otoczony został dwoma obwodami murów kamiennych rozdzielonych międzymurzem. Do zamku górnego od zachodu przylegało podzamcze, otoczone dodatkowym murem z czworoboczną basztą i wieżą bramną, które były sprzężone z murami miejskimi.
W 1616 r. spaliła się część miasta wraz z zamkiem, który odbudowano, dostosowujac go wtedy do celów bardziej rezydencjalnych niż obronnych. Czterdzieści lat później w czasie najazdu szwedzkiego znowu zostaje zniszczony i przez cały XVIII w. budowla pozostaje w ruinie. Romantyczną neogotycką restaurację zamku przeprowadzono w 1834 r. Hr. Edward Raczyński z ramienia Banku Polskiego powierza odbudowę zamku Franciszkowi Marii Lanci. Do surowej, gotyckiej bryły wprowadzono elementy pseudogotyckiej architektury - krenelaże na murach i wieżach, ceglane obramowania okien, ślepe mahikuły. W obiekcie miała zostać ulokowana Szkoła Akademiczno - Górnicza. Po odbudowie zaniechano jednak tego projektu. Opuszczony przez użytkowników znów popadł w ruinę. Pierwsze próby odbudowy podjęto już po I wojnie światowej. Ostatecznie zamek odbudowano i od 1956 roku przekazano na siedzibę Muzeum Zagłębia w Będzinie.

Co roku odbywają się Strzelania Zamkowe z Broni Czarnoprochowej i Pneumatycznej przy współudziale Bractwa Kurkowego Grodu Bytomskiego (ostatnia niedziela września); konkursy i spotkania plenerowe: turnieje rycerskie z okazji Dni Będzina (maj - czerwiec). Przy zamku działa I Chorągiew Czarnego Rycerza Kasztelani Będzińskiej.
za www.muzeum.bedzin.pl