Koloruj
 | Polska › Sudety › Sudety Zachodnie › Karkonosze › Schroniska górskie w Karkonoszach › Schronisko "Schlesische Grenzbaude" |
Lata 1935-1938 , Czeski Urząd Celny, schronisko Grenzbaude i Niemiecki Urząd Celny na Przełęczy Okraj.
|
Na stronie od 2009 grudzień
16 lat 4 miesiące 9 dni |
 |
schroniska turystyczne
|
Karkonosze położone są w Sudetach Zachodnich, stanowiąc ich centralną część. Od północy graniczą z Kotliną Jeleniogórską, od północnego wschodu poprzez Przeł. Kowarską z Rudawami Janowickimi, od wschodu ze wzgórzami Bramy Lubawskiej (Kotliną Kamiennogórską), od południowego wschodu poprzez Przełęcz Lubawską z Górami Kruczymi, od południa z Podgórzem Karkonoskim i od zachodu poprzez Przeł. Szklarską z Górami Izerskimi. W rzeźbie Karkonoszy wyróżnia się dwa grzbiety o przebiegu wschód-zachód oraz grzbiety południowe, tzw. „Rozsochy”. W północnej części leży Pogórze Karkonoskie oddzielone od Grzbietu Śląskiego Karkonoskim Padołem Śródgórskim.
Główny Grzbiet Karkonoszy
Główny Grzbiet Karkonoszy rozciąga się od Przełęczy Szklarskiej do Przełęczy Okraj; dzieli się na Grzbiet Śląski, Grzbiet Czarny i Grzbiet Kowarski. Biegnie nim granica polsko-czeska.
Czeski Grzbiet
Na południe od niego rozciąga się równoległy, nieco krótszy Czeski Grzbiet, przecięty w połowie długości przełomową doliną Łaby.
Grzbiety południowe
Poprzecznie do Głównego i Czeskiego Grzbietu biegną grzbiety południowe, zwane po czesku Krkonošské rozsochy. Są to, od zachodu: Vilémovská hornatina, Vlčí hřbet, Žalský hřbet i Černohorská hornatina, odchodzące na południe od Czeskiego Grzbietu. Od Śnieżki (Czarny Grzbiet) odchodzi grzbiet zwany Růžohorská hornatina, oddzielony od Czeskiego Grzbietu i Černohorske hornatiny doliną Úpy. Od Kowarskiego Grzbietu w kierunku południowym odchodzi Lasocki Grzbiet, którym również biegnie granica polsko-czeska oraz leżące na jego przedłużeniu ku południowi Rýchory. Wszystkie grzbiety o południkowym przebiegu, poza granicznym Lasockim, leżą całkowicie w Czechach.
Karkonoski Padół Śródgórski
Na północ od Śląskiego Grzbietu znajduje się Karkonoski Padół Śródgórski – głębokie obniżenie oddzielające go od Pogórza Karkonoskiego.
Pogórze Karkonoskie
Pogórze Karkonoskie leży pomiędzy Karkonoskim Padołem Śródgórskim na południu i Kotliną Jeleniogórską na północy. Składa się z wielu masywów poprzecinanych przełomowymi dolinami potoków.
Skałki
Charakterystycznym elementem karkonoskiego krajobrazu są malownicze formy skalne, zwane tu skałkami. Łącznie można wyróżnić co najmniej 150 grup skalnych i pojedynczych skałek, różnej wielkości, kształtu i wysokości sięgającej do 25 m (np. Pielgrzymy). Z racji fantastycznych kształtów i związanych z nimi legend, skałki przybrały osobliwe nazwy: Owcze Skały, Ptasie Gniazda, Końskie Łby, Twarożnik, Kukułcze Skały, Borówczane Skały, Paciorki, Bażynowe Skały, Słonecznik, Kotki, Szwedzkie Skały i in.
Kotły polodowcowe
Ochłodzenie w plejstocenie z jednoczesnym obniżeniem granicy wiecznego śniegu do wysokości 1000–1200 m n.p.m. spowodowały powstanie w Karkonoszach lokalnego zlodowacenia górskiego. W jego następstwie na północnym stoku Karkonoszy powstało 6 kotłów lodowcowych. Poczynając od zachodu są to: 2 bliźniacze Śnieżne Kotły (Mały i Wielki), Czarny Kocioł Jagniątkowski, Kocioł Wielkiego Stawu, Kocioł Małego Stawu i Kocioł Łomniczki. Po południowej stronie występują: Labský důl, Kotelní jámy, Úpská Jáma, Studniční jámy, Modrý důl i Zelený důl.
Nisze niwalne
Ponadto, na północnym stoku Karkonoszy, występują nisze niwalne (ich rozwój w plejstocenie determinowały płaty firnu i śniegu). Największymi, co do rozmiarów, są nisze pod Szrenicki Kocioł, Łabski Kocioł, kocioł pod Śmielcem, kocioł pod Tępym Szczytem, Kocioł Smogorni i nisza Biały Jar.
Źródło:
Najstarszy w okolicy urząd celny mieścił się w Smrčí, a do Pomezní Boudy został przeniesiony 1 listopada 1841 roku. Przejściowo zlokalizowany był w pobliskim, nie istniejącym już schronisku Stará Pomezní Bouda. W 1856 roku właściciel majątku marszowskiego, hrabia Berthold Aichelburg nakazał wybudować na dzisiejszej Przełęczy Okraj niski, długi budynek z dachem czterospadowym. Budynek ten wynajął czechosłowackiemu urzędowi celnemu i finansowemu. Niedługo potem przeprowadził się do tego budynku również pruski urząd celny znajdujący się do tej pory w Karpaczu. Pod jednym dachem obie instytucje wytrzymały tylko do wojny prusko-austriackiej w 1866 roku. Pruski urząd celny przeniósł się do pobliskich Kowar i dopiero w 1923 roku powrócił na Przełęcz Okraj (w międzyczasie, do 1918 roku funkcjonował tu urząd austriacki). Wtedy też, dokładniej 15 sierpnia po niemieckiej stronie granicy oddano do użytku nowy obiekt: https://fotopol...71,obiekt.html"
Najtrudniejszym i najsmutniejszym w historii przejścia granicznego na Przełęczy Okraj był rok 1938. Niemal w przeddzień przyłączenia do Niemiec Kraju Sudetów (niem. Sudetenland, przyłączenie tej części Czechosłowacji do reszty Niemiec nastąpiło w październiku 1938 roku i wraz z wcześniejszą aneksją Austrii było jednym z pierwszych wydarzeń jednoznacznie wskazujących na ekspansywną i brutalną politykę hitlerowskiej III Rzeszy), bojówka niemiecka 20 września napadła na Czechosłowacki Urząd Celny. Obiekt spalono, zabijając przy tym wachmistrza Eduarda Šimana. Tragiczne wydarzenia upamiętnia tablica pamiątkowa umieszczona na elewacji zbudowanego już po II wojnie i istniejącego do dziś budynku. Jednak zanim się to stało, doszło do brutalnej zemsty na zamieszkujących okolicę i można przypuszczać – sympatyzujących z nazistami Niemcach. W dniu 28 maja 1945 roku, przed budynkiem urzędu niemieckiego Czesi bez wcześniejszego sądu zastrzelili starostę Górnej Małej Upy - Maximiliana Rusa, byłego starostę Dolnej Małej Upy - Johanna Taslera, nauczyciela Josefa Patzelta, przypadkowo wybranych mieszkańców Augusta Bönscha, Friedricha Buchbergera, Johanna Kirchschlagera, Rudolfa Purmanna z synem Hermannem i jego przyjacielem z Wrocławia. Ostatni dwaj chłopcy mieli po siedemnaście lat.
Granica po wojnie została zamknięta aż do 1961 roku. Wspólny polsko-czeski urząd celny powstał w 1963 roku. Kolejny raz przejście zostało zamknięte po ogłoszeniu stanu wojennego w Polsce w 1980 roku. Po upływie dziesięciu lat szlaban osobiście podniósł otwierając je ponownie prezydent Václav Havel. Od 1 kwietnia 1994 roku otwarto je również dla ruchu kołowego.
Przejście graniczne Przełęcz Okraj-Pomezní Boudy przestało pełnić swą dotychczasową funkcję 21 grudnia 2007 roku, kiedy to Polska i Czechy weszły do "strefy Schengen". Układ ten gwarantuje porozumienia gospodarcze, w wyniku których zniesiona została kontrola graniczna na granicach wewnętrznych oraz wprowadzone zostały jednolite zasady co do kontroli granic zewnętrznych państw członkowskich.
W wyniku światowej pandemii koronawirusa COVID-19, w marcu 2020 roku kontrole na granicy polsko-czeskiej zostały czasowo przywrócone. Swobodnie poruszać się miedzy krajami mogą tylko osoby zamieszkujące strefę przygraniczną lub pracujące w kraju sąsiedzkim. Sytuacja ta dotyczy również przejścia granicznego Przełęcz Okraj-Pomezní Boudy.
/chrzan233/
Przełęcz Okraj (niem. Grenzbauden Pass, Schlesische Grenzbaude, 1046 m n.p.m.) – we wschodniej części Karkonoszy
Przełęcz znajduje się na wysokości 1046 m n.p.m., pomiędzy Kowarskim Grzbietem a Lasockim Grzbietem.
Funkcjonują tutaj schroniska – polskie Schronisko PTTK „Na Przełęczy Okraj” oraz czeskie Pomezní bouda. Po stronie czeskiej znajduje się również kilka restauracji oraz obiektów noclegowych, należących do miejscowości Malá Úpa (Pomezní Boudy).
Droga która prowadzi przez Przełęcz Okraj została zmodernizowana w 1937, a już rok później została wykorzystana przez Wehrmacht do najazdu na Czechosłowację.
Do 21 grudnia 2007 r. na przełęczy znajdowało się drogowe przejście graniczne Okraj – Pomezní Boudy do Czech, na drodze łączącej Jelenią Górę z Trutnovem. Było to najwyżej położone drogowe przejście graniczne Polski. Wraz z przystąpieniem Polski i Czech do Układu z Schengen zostało ono zlikwidowane i można swobodnie przejść lub przejechać przez granicę.(fantom)