Kościół Trójcy Świętej i klasztor Trynitarzy w Beresteczku – zabytkowy rzymskokatolicki kompleks klasztorny wzniesiony w XVIII w., częściowo zniszczony w XIX stuleciu, opuszczony w 1945.
Historia:
Zakon trynitarzy był obecny w Beresteczku od 1620[1]. Po zwycięskiej bitwie pod Beresteczkiem król Jan Kazimierz ufundował nowy kościół, przy którym zakonnicy prowadzili parafię. Zajmowali się także prowadzeniem miejscowej szkoły. Murowany klasztor trynitarzy został wzniesiony jednak dopiero w I połowie XVIII w. z fundacji kasztelana halickiego Tomasza Karczewskiego i jego brata Jana, który wstąpił następnie do zgromadzenia trynitarzy i zmarł w Beresteczku jako zakonnik.
Według innych danych, starosta lubelski Jan Jakub Zamoyski fundował kościół i klasztor Trynitarzy w Beresteczku. Klasztor funkcjonował do 1832, gdy został skasowany przez władze carskie i zaadaptowany na więzienie, a następnie całkowicie rozebrany. Czynny, jako parafialny, pozostał potrynitarski kościół. Mieczysław Orłowicz w swoim Ilustrowanym przewodniku po Wołyniu z 1929 opisywał go jako jedną z najpiękniejszych katolickich świątyń na Wołyniu. Kościół był czynny do 1945, gdy - już poważnie uszkodzony w toku działań wojennych - został opuszczony i popadał stopniowo w ruinę. W latach 70. XX wieku był częściowo remontowany, jednak zniszczenia świątyni zostały usunięte tylko częściowo. Kościół pozbawiony jest dachu (pokryty jedynie papą) i okien, w szczególnie złym stanie jest lewa wieża.
Pod koniec lat 80. w ratowanie kościoła przed zrujnowaniem zaangażował się pochodzący z Beresteczka, Benedykt Gajewski, autor monografii o tym mieście.
Architektura:
Kościół wzniesiony został w stylu późnobarokowym. Była to trójnawowa bazylika z transeptem i zamkniętym pięciobocznie prezbiterium, do którego przylegało dodatkowe piętrowe pomieszczenie. Elewację główną wieńczył płaski fronton, częścią fasady były dwie wieże, pełniące funkcję dzwonnic. Ściany zdobione były rzędami pilastrów i rozdzielone na dwie kondygnacje gzymsem. Pierwotnie na zewnętrznej ścianie znajdował się monumentalny fresk przedstawiający bitwę pod Beresteczkiem, jednak w 1853 proboszcz parafii beresteckiej polecił jego zabielenie, by uchronić kompozycję przed zniszczeniem na polecenie władz rosyjskich. Autorem obrazu był ks. Józef Prechtl.
Wyposażenie wnętrza kościoła reprezentowało styl rokokowy. Jego ściany i sklepienia pokrywały freski, także namalowane przez ks. Prechtla. Dodatkowe malowidła na początku XIX w. wykonał malarz Cormaroni. Z kompozycji malarskich przetrwały jedynie niewielkie fragmenty. W kościele przechowywana była szabla Jeremiego Wiśniowieckiego - została ona zrabowana podczas wojny polsko-bolszewickiej. W ołtarzach bocznych widoczne były wizerunki świętych związanych z zakonem trynitarzy.
W osobnej kaplicy znajdowały się relikwie świętego Walentego, które były przedmiotem kultu nie tylko dla miejscowej społeczności katolickiej, ale i dla prawosławnych.
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Tr%C3%B3jcy_%C5%9Awi%C4%99tej_i_klasztor_Trynitarzy_w_Beresteczku
