Kościół św. Stanisława Biskupa

Kościół św. Stanisława Biskupa jest kontynuacją pierwotnego kościoła drewnianego p.w. św. Piotra i Pawłą, usytuowanego przy najstarszym grodzie (teraz Stary Brześć). Obecny murowany, wzniesiony około 1240 roku z fundacji Kazimierza I, księcia Kujawskiego, został zabudowany po 1332 roku i powiększony w XV wieku. Spalony w latach 1556 i 1657, staraniem Tomasza Niemierzy archidiakona włocławskiego w 1710 roku odbudowany z elementami baroku. Użytkowany w 1812 roku przez wojska francuskie jako magazyn, następnie odnawiany w latach 1819 - 1830 i w 1867 roku staraniem proboszcza Benedykta Cynka i wikariusza Ignacego Płoszczycy, od 1906 roku regotycyzowany wg projektu architekta Tomasza Pajzderskiego.
Kościół trójnawowy, halowy, gotycki, ze szczytami, kaplicami, filarami i sklepieniami neogotyckimi. Wewnątrz sklepienia kolebkowe i neogotycki chór muzyczny, wsparty na filarowych arkadach. Na zewnątrz kościół opięty dwuuskokowymi szkarpami, szczyt neogotycki trójkątny, wokół mur neogotycki z kapliczką. Kaplice od północy i południa zwieńczone szczytami neogotyckimi.
W środku interesujące polichromie: modernistyczna, z elementami secesji, wykonana w latach 1925 - 1927 przez Juliana Makarewicza, a na ścianach naw bocznych sceny historyczne przedstawiające: (od północy) ogłoszenie przez arcybiskupa Janisława nagany Krzyżakom przez Stolicę Apostolską oraz (od południa) wezwanie Sędziwoja z Czechła, profesora Wszechnicy Krakowskiej, do walki z Krzyżakami po klęsce pod Chojnicami w 1454 roku.
W oknach liczne witraże z lat 1908 - 1911 wg projektu Konrada Krzyżanowskiego i witraż z postacią św. Stanisława Biskupa wykonany w latach 1969 - 1970.
Neogotycki ołtarz główny w kształcie tryptyku został wykonany w 1917 roku przez warszawskiego rzeźbiarza Stanisława Pawlaka.
Z około 1520 roku pochodzi późnogotycka płaskorzeźba Pokłonu Trzech Króli. Na zewnętrznej ścianie zakrystii znajduje się płyta nagrobna Adama Sieroszewskiego, podstarościego brzeskiego herbu Nałęcz z ok. 1600 roku. W kościele przechowywane sę XV- XVIII wieczne monstrancje, kielichy, pacyfikały, ornaty i wota.

Źródło:

http://www.brzesckujawski.republika.pl/zabytki.html