Pomnik ofiar faszyzmu

Pomnik stanowi monumentalna bryłę. Z jednej strony (od str. ul. Dworcowej) widoczne są symboliczne postaci: nagie, skulone lub z pochylonymi głowami. Z drugiej zaś strony (od Al. 3 Maja) umieszczony został napis: POMORDOWANI PRZEZ FASZYSTÓW/ NIEMIECKICH W LATACH 1939 X 1945/ W MASOWYCH MIEJSCACH STRACEŃ/ KLAMRY 2500 OSÓB X MAŁE CZYSTE X /800 OSÓB X PŁUTOWO 260 OSÓB X / POLEGLI ZA OJCZYZNĘ ŻOŁNIERZE WOJ - / SKA POLSKIEGO WE WRZEŚNIU 1939 R/ W CHEŁMNIE X PŁUTOWIE X STAROGRO - / DZIE X KIJEWIE KRÓLEWSKIM X KOLNIE / I NOWYCH DOBRACH. Ponadto umieszczono tekst: ZGINĘLI / ZA TO / ŻE BYLI/ POLAKAMI. Na pomniku widnieją również miejsca straceń i kaźni: CHEŁMNO X DĄBROWA CHEŁMIŃSKA X OSTROMECKO X RAFA X PODWIESK X WIELKIE ŁUNAWY X GORZUCHOWO X PAPARZYN X ROBAKOWO X WABCZ X ŁYNIEC X SARNOWO X UNISŁAW X RACINIEWO X PAPOWO BISKUPIE X LISEWO X KIJEWO KRÓLEWSKIE X DORPOSZ SZLACHECKI.

Historia
Koncepcja budowy pomnika upamiętniającego poległych i pomordowanych na ziemi chełmińskiej w okresie II wojny światowej zrodził się w 1966 roku. Dopiero jednak w 1968 decyzja została zrealizowana. Pomnik powstał dzięki czynowi społecznemu. Ponadto przed pomnikiem zostały również umieszczone urny z prochami poległych i pomordowanych. Uroczystości odsłonięcia pomnika miały oczywiście państwowo - partyjny charakter. Pomnik stanął w ciekawym zakątku miasta, pełnym zieleni i uroku - Placu Wolności ( w latach 60 - tych XX w. nosił nazwę Placu Świerczewskiego). Projektantem architektonicznym i przestrzennym pomnika był Stanisław Lejkowski, a projekty i wykonanie prac rzeźbiarskich powierzono: Ewelinie i Henrykowi Siwickim. Pomnik wykonało Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego w Unisławiu, a fundatorem było miasto Chełmno. Do dziś jednak nie udało się ustalić dokładnej ilości ofiar poległych i pomordowanych w czasie II wojny światowej na terenie ziemi chełmińskiej.