†

Synagoga

Według kronikarza z Czarnkowa — Juliusza Klemma — pierwszą synagogę w Czarnkowie wybudowano w 1759 roku[[Pałka D., Żydzi w Czarnkowie na przestrzeni wieków. Statuty, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa" 2009, z. 35, s. 183.]]. Zdaniem niektórych badaczy, w miejscu synagogi do 1655 r. stał kościół Św. Ducha[1.1]. Inni twierdzą, że do 1738 r. plac stał pusty i służył jako targowisko, ponieważ właściciele miasta nie zdecydowali się na odbudowę kościoła katolickiego w dzielnicy żydowskiej. Wiązało się to z groźbą konfliktu między ludnością wyznania mojżeszowego i katolickiego. Nie wiadomo, czy była to pierwsza czarnkowska synagoga. Zgodnie z prawem zwyczajowym w każdej miejscowości, w której istniał minjan (zgromadzenie dziesięciu dorosłych Żydów), należało zorganizować miejsce modlitw, co może wskazywać na istnienie synagogi przed 1759 rokiem. Początkowo spotkania mogły odbywać się domu jednego z członków gminy. Marek Fijałkowski uważa, że data podana przez Klemma odnosi się do powstania drugiej synagogi, zaś powstanie pierwszej, drewnianej, datuje na lata 20. XVIII w., ponieważ już w 1729 r. bożnica występuje w źródłach jako samodzielny budynek.
Murowana synagoga przetrwała do 1878 r., gdy rok później w jej miejsce postawiono nową okazałą budowlę (przy ob. pl. Bartoszka). Poświęcenia nowej bożnicy dokonał w 1879 r. ówczesny rabin Czarnkowa, dr Szlomo Popper. Synagoga była wysoką, okazałą budowlą wzniesioną z czerwonej cegły. Do wnętrza piętrowego budynku prowadziły trzy wejścia: jedno dla mężczyzn i dwa boczne dla kobiet. Przedsionek służył do modlitw codziennych. Do sali głównej wchodziło się przez podwójne drzwi znajdujące się na końcu wąskiego korytarza. Sala główna była bogato zdobiona, na środku znajdowała się bima. Tradycyjnie na wschodniej ścianie znajdowała się szafa ołtarzowa aron ha-kodesz, osłonięta bogato haftowaną tkaniną (parochetem). Wyposażenie synagogi stanowiły srebrne świeczniki i lampy. Na piętrze znajdowała się galeria dla kobiet. W 1903 r. rodzina Soligerów ufundowała podłączenie gazu do lamp w bożnicy. Po wkroczeniu Niemców do miasta czarnkowska synagoga podzieliła los innych żydowskich obiektów sakralnych. Rozbiórkę budynku rozpoczęto jesienią 1939 roku[1.3]. Według innej wesji zdarzeń nastąpiło to dopiero na wiosnę roku następnego. Potwierdza to relacja W. Wąsikiewicza, z której wynika, że synagoga jeszcze na początku 1940 r. była nienaruszona, zaś zachowane zdjęcia, przedstawiające rozbiórkę budowli, pochodzą z drugiej połowy 1940 roku[1.4].
Obecnie w miejscu, gdzie niegdyś stała bożnica znajduje się Dworzec Autobusowy.

https://sztetl.org.pl/pl/miejs...goga-w-czarnkowie-pl-bartoszka